ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.223
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.223.1
किं कारणं महाप्राज्ञ दह्यमानश्च मैथिलः ।
मिथिलां नेह धर्मात्मा प्राह वीक्ष्य विदाहिताम् ॥ १२.२२३.१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ! ਮਿਥਿਲਾ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮੈਥਿਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ? ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
12.223.2
श्रृयतां नृपशार्दूल यदर्थं दीपिता पुरा ।
वह्निना दीपिता सा तु तन्मे शृणु महामते ॥ १२.२२३.२ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਗਰੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਾਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।
12.223.3
जनको जनदेवस्तु कर्माण्याध्याय चात्मनि ।
सर्वभावमनुप्राप्य भावेन विचचार सः ॥ १२.२२३.३ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਜਨਕ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਭਾਵ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦਾ ਸੀ।
12.223.4
यजन्ददंस्तथा जुह्वन्पालयन्पृथिवीमिमाम् ।
अध्यात्मविन्महाप्राज्ञस्तन्मयत्वेन निष्ठितः ॥ १२.२२३.४ ॥
ਯੱਗ ਕਰਦਾ, ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ, ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ, ਅਧਿਆਤਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਜਨਕ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਰ ਰਿਹਾ।
12.223.5
स तस्य हृदि संकल्पं ज्ञातुमैच्छत्स्वयं प्रभुः ।
सर्वलोकाधिपस्तत्र द्विजरूपेण संयुतः ॥ १२.२२३.५ ॥
ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
12.223.6
मिथिलायां महाबुद्धिर्व्यलीकं किंचिदाचरन् ।
स गृहीत्वा द्विजश्रेष्ठैर्नृपाय प्रतिवेदितः ॥ १२.२२३.६ ॥
ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਉਸਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਫੜ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
12.223.7
अपराधं समुद्दिश्य तं राजा प्रत्यभाषत ।
न त्वां ब्राह्मण दण्डेन नियोक्ष्यामि कथंचन ॥ १२.२२३.७ ॥
ਉਸ ਅਪਰਾਧ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੰਡ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗਾ।
12.223.8
मम राज्याद्विनिर्गच्छ यावत्सीमा भुवो मम ।
तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो गत्वा राजानं प्रत्युवाच ह ॥ १२.२२३.८ ॥
ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਜਾ, ਮੇਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
12.223.9
करिष्ये वचनं राजन्ब्रवीहि मम जानतः ।
का सीमा तव भूमेस्तु ब्रूहि धर्मं ममाद्य वै ॥ १२.२२३.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਦੱਸ ਤੇਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਧਰਮ ਦੱਸ।
12.223.10
तच्छ्रुत्वा मैथिलो राजा लज्जयावनताननः ।
नोवाच वचनं विप्रं तत्वबुद्ध्या समीक्ष्य तत् ॥ १२.२२३.१० ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਲਿਆ; ਤੱਤਵਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
12.223.11
पुनःपुनश्च तं विप्रश्चोदयामास सत्वरम् ।
ब्रूहि राजेन्द्र गच्छामि तव राज्या द्विवासितः ॥ १२.२२३.११ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੇਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ: ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਦੱਸ; ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਮੈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
12.223.12
ततो नृपो विचार्यैवमाह ब्राह्मणपुङ्गवम् ।
आवासो वा न मेऽस्त्यत्र सर्वा वा पृथिवी मम।
गच्छ वा तिष्ठ वा ब्रह्मन्निति मे निश्चिता मतिः ॥ १२.२२३.१२ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਨਿਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਾਹ ਜਾਂ ਰਹਿ — ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਮਤ ਹੈ।
12.223.13
इत्युक्तः स तथा तेन मैथिलेन द्विजोत्तमः ।
अब्रवीत्तं महात्मानं राजानं मन्त्रिभिर्वृतम् ॥ १२.२२३.१३ ॥
ਮੈਥਿਲ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ।
12.223.14
त्वमेवं पद्मनाभस्य नित्यं पक्षपदाहितः ।
अहो सिद्धार्थरूपोऽसि गमिष्ये स्वस्ति तेऽस्तु वै ॥ १२.२२३.१४ ॥
ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਪਦਮਨਾਭ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈਂ। ਅਹੋ, ਤੂੰ ਸਿੱਧਾਰਥ ਰੂਪ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।
12.223.15
इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रस्तज्जिज्ञासुर्द्विजोत्तमान् ।
अदहच्चाग्निना तस्य मिथिलां भगवान्स्वयम् ॥ १२.२२३.१५ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਕੋਲ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਖੁਦ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਮਿਥਿਲਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।
12.223.16
प्रदीप्यमानां मिथिलां दृष्ट्वा राजा न कम्पितः ।
जनैः स परिपृष्टस्तु वाक्यमेतदुवाच ह ॥ १२.२२३.१६ ॥
ਬਲਦੀ ਮਿਥਿਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਕੰਬਿਆ ਨਹੀਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
12.223.17
अनन्तं वत मे वित्तं भाव्यं मे नास्ति किंचन ।
मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे किंचन दह्यते ॥ १२.२२३.१७ ॥
ਵਾਹ, ਮੇਰਾ ਧਨ ਅਨੰਤ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਮਿਥਿਲਾ ਬਲਣ ਤੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ।
12.223.18
तदस्य भाषमाणस्य श्रुत्वा श्रुत्वा हृदि स्थितम् ।
पुनः संजीवयामास मिथिलां तां द्विजोत्तमः ॥ १२.२२३.१८ ॥
ਉਸਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
12.223.19
आत्मानं दर्शयामास वरं चास्नै दद्रौ पुनः ।
धर्मे तिष्ठस्व सद्भावो बुद्धिस्तेऽर्थे नराधिप ॥ १२.२२३.१९ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੋ; ਤੇਰੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਉਸ ਪਰਮ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹੇ।
12.223.20
सत्ये तिष्ठस्व निर्विण्णः स्वस्ति तेऽस्तु व्रजाम्यहम् ।
इत्युक्त्वा भगवांश्चैनं तत्रैवान्तरधीयत।
एतत्ते कथितं राजन्किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ १२.२२३.२० ॥
ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੋ, ਵੈਰਾਗੀ ਰਹੋ; ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?