મહાભારત · અધ્યાય 12.232
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.232.1
शतक्रतुरथापश्यद्बलेर्दीप्तां महात्मनः ।
स्वरूपिणीं शरीराद्धि निष्क्रामन्तीं तदा श्रियम् ॥ १२.२३२.१ ॥
ત્યારે શતક્રતુ ઇન્દ્રે મહાત્મા બલિના શરીરમાંથી નીકળતી તેજસ્વી, સ્વરૂપધારી શ્રીને જોઈ.
12.232.2
तां दृष्ट्वा प्रभया दीप्तां भगवान्पाककशासनः ।
विस्मयोत्फुल्लनयनो बलिं पप्रच्छ वासवः ॥ १२.२३२.२ ॥
તેના પ્રકાશથી ઝળહળતી તેને જોઈને ભગવાન પાકશાસન ઇન્દ્રે આશ્ચર્યથી પહોળી આંખોએ બલિને પૂછ્યું.
12.232.3
बले केयमपक्रान्ता रोचमाना शिखण्डिनी ।
त्वत्तः स्थिता सकेयूरा दीप्यमाना स्वतेजसा ॥ १२.२३२.३ ॥
હે બલિ, પોતાના તેજથી ઝળહળતી, બાજુબંધ પહેરેલી, તારાથી અલગ ઊભેલી આ શિખંડિની કોણ છે?
12.232.4
न हीमामासुरीं वेद्मि न दैवीं च न मानुषीम् ।
त्वमेनां पृच्छ वा मा वा यथेष्टं कुरु वासव ॥ १२.२३२.४ ॥
આને હું અસુરોની, દેવોની કે મનુષ્યોની નથી જાણતો. તું એને પૂછ અથવા ન પૂછ, હે વાસવ, જેમ ઇચ્છે તેમ કર.
12.232.5
का त्वं बलेरपक्रान्ता रोचमाना शिखण्डिनी ।
अजानतो ममाचक्ष्व नामधेयं शुचिस्मिते ॥ १२.२३२.५ ॥
હે શુચિસ્મિતે, બલિથી અલગ થઈ ઝળહળતી શિખંડિની, તું કોણ છે? અજાણ્યા એવા મને તારું નામ કહે.
12.232.6
का त्वं तिष्ठसि मामेवं दीप्यमाना स्वतेजसा ।
हित्वा दैत्यवरं सुभ्रु तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ १२.२३२.६ ॥
હે સુભ્રૂ, દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠને છોડીને, પોતાના તેજથી ઝળહળતી, મારી સામે આ રીતે ઊભેલી તું કોણ છે? પૂછનાર મને તે કહે.
12.232.7
न मां विरोचनो वेद नायं वैरोचनो बलिः ।
आहुर्मां दुःसहेत्येवं विधित्सेति च मां विदुः ॥ १२.२३२.७ ॥
વિરોચન મને જાણતો નથી, અને વૈરોચન બલિ પણ જાણતો નથી. લોકો મને ‘દુઃસહા’ કહે છે અને ‘વિધિત્સા’ (કરવાની ઇચ્છા) તરીકે પણ ઓળખે છે.
12.232.8
भूतिर्लक्ष्मीति मामाहुः श्रीरित्येव च वासव ।
त्वं मां शक्र न जानीषे सर्वे देवा न मां विदुः ॥ १२.२३२.८ ॥
લોકો મને ભૂતિ, લક્ષ્મી કહે છે અને શ્રી તરીકે પણ ઓળખે છે. હે વાસવ, હે શક્ર, તું મને જાણતો નથી; બધા દેવો પણ મને જાણતા નથી.
12.232.9
किमिदं त्वं मम कृते उताहो बलिनः कृते ।
दुःसहे विजहास्येनं चिरसंवासिनी सती ॥ १२.२३२.९ ॥
હે દુઃસહે, આ શું છે? મારા માટે કે બલિ માટે તું આમ કરે છે? લાંબા સમયથી સાથે રહેલી સતી હોવા છતાં તું એને છોડી રહી છે.
12.232.10
नो धाता न विधाता मां विदधाति कथंचन ।
कालस्तु शक्र पर्यागान्मैवं शक्रावमन्यथाः ॥ १२.२३२.१० ॥
સર્જનહાર કે વિધાતા મને કોઈ પણ રીતે નિર્ધારિત કરતા નથી. હે શક્ર, કાળ જ (મને ચલાવે છે); તે વીતી ગયો છે. હે શક્ર, આમ મારું અપમાન ન કર.
12.232.11
कथं त्वया बलिस्त्यक्तः किमर्थं वा शिखण्डिनि ।
कथं च मां न जह्यास्त्वं तन्मे ब्रूहि शुचिस्मिते ॥ १२.२३२.११ ॥
હે શિખંડિની, તેં બલિને કેવી રીતે અને શા માટે છોડ્યો? મને પણ તું કેમ નથી છોડતી? હે શુચિસ્મિતે, તે મને કહે.
12.232.12
सत्ये स्थिताऽस्मि दाने च व्रते तपसि चैव हि ।
पराक्रमे च धर्मे च पराचीनस्ततो बलिः ॥ १२.२३२.१२ ॥
હું સત્યમાં, દાનમાં, વ્રતમાં અને તપમાં સ્થિર છું; પરાક્રમ અને ધર્મમાં પણ. તેથી બલિ (આનાથી) વિમુખ થયો છે.
12.232.13
ब्रह्मण्योऽयं पुरा भूत्वा सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
अभ्यसूयन्ब्राह्मणान्वै उच्छिष्टश्चास्पृशद्धृतम् ॥ १२.२३२.१३ ॥
આ પૂર્વે બ્રાહ્મણભક્ત, સત્યવાદી અને ઇન્દ્રિયજિત હતો; પરંતુ બ્રાહ્મણોની ઈર્ષ્યા કરીને, ઉચ્છિષ્ટ હોવા છતાં ઘીને સ્પર્શ્યો.
12.232.14
यज्ञशीलः सदा भूत्वा मामेव यजते स्वयम् ।
ततः प्रहाय मूढात्मा कालेनोपनिपीडितः ॥ १२.२३२.१४ ॥
સદા યજ્ઞશીલ રહીને તે પોતે મારી જ પૂજા કરતો; પછી મૂઢચિત્ત થઈ, કાળથી પીડાઈને તેણે મને ત્યજી દીધો.
12.232.15
अपक्रान्ता ततः शक्र त्वयि वत्स्यामि वासव ।
अप्रमत्तेन धार्याऽस्मि तपसा विक्रमेण च ॥ १२.२३२.१५ ॥
ત્યારે હું ચાલી ગઈ; હે શક્ર, હે વાસવ, હું તારામાં વસીશ. સાવધ પુરુષ દ્વારા, તપ અને પરાક્રમથી હું ધારણ કરાઉ છું.
12.232.16
कोऽस्ति देवमनुष्येषु सर्वभूतेषु वा पुमान् ।
यस्त्वामेको विषहितुं शक्नुयात्कमलालये ॥ १२.२३२.१६ ॥
દેવો અને મનુષ્યોમાં, અથવા સર્વ પ્રાણીઓમાં, એવો કયો પુરુષ છે જે એકલો તને સહન કરી શકે, હે કમલાલયે?
12.232.17
नैव देवो न गन्धर्वो नासुरो नं च न्राक्षसः ।
यो मामेको विषहितुं शक्तः कश्चित्पुरंदर ॥ १२.२३२.१७ ॥
દેવ નહીં, ગંધર્વ નહીં, અસુર નહીં, રાક્ષસ પણ નહીં; હે પુરંદર, મને એકલો સહન કરી શકે એવો કોઈ નથી.
12.232.18
तिष्ठेथा मयि नित्यं त्वं यथा तद्ब्रूहि मे शुभे ।
तत्करिष्यामि ते वाक्यमृतं तद्वक्तुमर्हसि ॥ १२.२३२.१८ ॥
તું સદા મારામાં રહે; હે શુભે, તે કેવી રીતે થાય તે મને કહે. તારા વચન પ્રમાણે હું કરીશ; તારે તે સત્ય કહેવું જોઈએ.
12.232.19
स्थास्यामि नित्यं देवेन्द्र यथा त्वयि निबोध तत् ।
विधिना वेददृष्टेन चतुर्धा विभजस्व माम् ॥ १२.२३२.१९ ॥
હે દેવેન્દ્ર, હું સદા તમારામાં સ્થિત રહીશ; તે જાણો. વેદવિહિત વિધિ પ્રમાણે મને ચાર ભાગમાં વહેંચી દો.
12.232.20
अहं वै त्वां निधास्यामि यथाशक्ति यथाबलम् ।
न तु मेऽतिक्रमः स्याद्वै सदा लक्ष्मि तवान्तिके ॥ १२.२३२.२० ॥
હું તમને મારી શક્તિ અને બળ પ્રમાણે સ્થાપીશ. પરંતુ હે લક્ષ્મી, તમારી સમીપ હોય ત્યારે મારાથી કદી ઉલ્લંઘન ન થાય.
12.232.21
भूमिरेव मनुष्येषु धारिणी भूतभाविनी ।
सा ते पादं तितिक्षेत समर्था हीति मे मतिः ॥ १२.२३२.२१ ॥
મનુષ્યોમાં પૃથ્વી જ ધારણ કરનારી અને સર્વ જીવોની ઉત્પત્તિ કરનારી છે. તે જ તમારો પગ સહન કરી શકશે, કેમ કે તે સમર્થ છે એવો મારો મત છે.
12.232.22
एष मे निहितः पादो योऽयं भूमौ प्रतिष्ठितः ।
द्वितीयं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु ॥ १२.२३२.२२ ॥
પૃથ્વી પર સ્થિત થયેલો મારો આ પગ મૂકાઈ ગયો છે. હે શક્ર, તેથી મારો બીજો પગ પણ સારી રીતે મૂકો.
12.232.23
आप एव मनुष्येषु द्रवन्त्यः परिधारणे ।
तास्ते पादं तितिक्षन्तामलमापस्तितिक्षितुम् ॥ १२.२३२.२३ ॥
મનુષ્યોમાં વહેતું અને ધારણ કરતું પાણી જ છે. તે તમારો પગ સહન કરે; સહન કરવા પાણી જ પૂરતું છે.
12.232.24
एष मे निहितः पादो योऽयमप्सु प्रतिष्ठितः ।
तृतीयं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु ॥ १२.२३२.२४ ॥
પાણીમાં સ્થિત થયેલો મારો આ પગ મૂકાઈ ગયો છે. હે શક્ર, તેથી મારો ત્રીજો પગ પણ સારી રીતે મૂકો.
12.232.25
यस्मिन्वेदाश्च यज्ञाश्च यस्मिन्देवाः प्रतिष्ठिताः ।
तृतीयं पादमग्निस्ते सुधृतं धारयिष्यति ॥ १२.२३२.२५ ॥
જેમાં વેદ, યજ્ઞો અને દેવતાઓ પ્રતિષ્ઠિત છે, તારા ત્રીજા પાદને અગ્નિ સારી રીતે ધારણ કરશે.
12.232.26
एष मे निहितः पादो योऽयमग्नौ प्रतिष्ठितः ।
चतुर्थं शक्र पादं मे तस्मात्सुनिहितं कुरु ॥ १२.२३२.२६ ॥
આ મારો પગ છે, જે અગ્નિમાં પ્રતિષ્ઠિત છે. હે શક્ર, તેથી મારા ચોથા પગને સારી રીતે સ્થાપિત કર.
12.232.27
ये वै सन्तो मनुष्येषु ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ।
तेते पादं तितिक्षन्तामलं सन्तस्तितिक्षितुम् ॥ १२.२३२.२७ ॥
મનુષ્યોમાં જે સજ્જનો બ્રાહ્મણભક્ત અને સત્યવાદી છે, તેઓ જ એ પગને સહન કરે; સજ્જનો સહન કરવા સમર્થ છે.
12.232.28
एष मे निहितः पादो योऽयं सत्सु प्रतिष्ठितः ।
एवं हि निहितां शक्र भूतेषु परिधत्स्व माम् ॥ १२.२३२.२८ ॥
આ મારો પગ છે, જે સત્પુરુષોમાં પ્રતિષ્ઠિત છે. આ રીતે, હે શક્ર, સ્થાપિત મને પ્રાણીઓમાં ધારણ કર.
12.232.29
भूमिशुद्धिं ततः कृत्वा अद्भिः संतर्पयन्ति ये ।
भूतानि च यजन्त्यग्नौ तेषां त्वमनपायिनी ॥ १२.२३२.२९ ॥
પછી ભૂમિ શુદ્ધ કરીને જળથી તૃપ્ત કરનારા અને અગ્નિમાં પ્રાણીઓનું યજન કરનારા જેઓ છે, તેમના માટે તું અવિનાશી રહીશ.
12.232.30
ये क्रियाभिः सुरक्ताभिर्हेतुयुक्ताः समाहिताः ।
ज्ञानवन्तो विवत्सायां लब्धा माद्यन्ति योगिनः ॥ १२.२३२.३० ॥
જેઓ સારી પ્રીતિથી કરેલાં કર્મોથી હેતુયુક્ત અને સમાહિત છે, જે જ્ઞાની યોગીઓ છે, તેઓ પ્રાપ્ત કરીને આનંદિત થાય છે.
12.232.31
भूतानामिह यो वै त्वां मया विनिहितां सतीम् ।
उपहन्यात्स मे द्वेष्यस्तथा शृण्वन्तु मे वचः ॥ १२.२३२.३१ ॥
અહીં પ્રાણીઓમાંથી જે મારા દ્વારા સ્થાપિત થયેલી તમને, એ સતીને, હાનિ કરે, તે મને દ્વેષ્ય છે. આ રીતે તેઓ મારું વચન સાંભળો.
12.232.32
तथेति चोक्त्वा सा भ्रष्टा सर्वलोकनमस्कृता ।
वासवं पालयामास सा देवी कमलालया ॥ १२.२३२.३२ ॥
'ઠીક છે' એમ કહીને, સર્વ લોકોથી નમસ્કૃત તે, ભ્રષ્ટ થઈને પણ, કમલાલયા દેવીએ વાસવનું પાલન કર્યું.
12.232.33
ततस्त्यक्तः श्रिया राजा दैत्यानां बलिरब्रवीत् ॥ १२.२३२.३३ ॥
ત્યારે શ્રીથી ત્યજાયેલો દૈત્યોનો રાજા બલિ બોલ્યો.
12.232.34
यावत्पुरस्तात्प्रतपेत्तावद्वै दक्षिणां दिशम् ।
पश्चिमां तावदेवापि तथोदीचीं दिवाकरः ॥ १२.२३२.३४ ॥
સૂર્ય પૂર્વમાં જેટલો સમય તપે છે, તેટલો સમય દક્ષિણ દિશાને, તેટલો જ સમય પશ્ચિમ દિશાને અને ઉત્તર દિશાને પણ સૂર્ય તપાવે છે.
12.232.35
तथा मध्यंदिने सूर्यो नास्तमेति यदा तदा ।
पुनर्देवासुरं युद्धं भावि जेताऽस्मि वस्तदा ॥ १२.२३२.३५ ॥
એવી જ રીતે, મધ્યાહ્ને સૂર્ય અસ્ત ન થાય ત્યારે ફરી દેવાસુર યુદ્ધ થશે; ત્યારે હું તમને જીતનાર હોઈશ.
12.232.36
सर्वलोकान्यदाऽऽदित्यो मध्यस्थस्तापयिष्यति ।
तदा देवासुरे युद्धे जेताऽहं त्वां शतक्रतो ॥ १२.२३२.३६ ॥
આદિત્ય મધ્યમાં રહીને સર્વ લોકોને તપાવશે, ત્યારે દેવાસુર યુદ્ધમાં, હે શતક્રતુ, હું તમને જીતનાર હોઈશ.
12.232.37
ब्रह्मणाऽस्मि समादिष्टो न हन्तव्यो भवानिति ।
तेन तेऽहं बले वज्रं न विमुञ्जामि मूर्धनि ॥ १२.२३२.३७ ॥
બ્રહ્માએ મને આજ્ઞા આપી છે કે તમને હણવા નહીં. તેથી હું તમારા મસ્તક પર વજ્ર છોડીશ નહીં.
12.232.38
यथेष्टं गच्छ दैत्येन्द्र स्वस्ति तेऽस्तु महासुर ॥ १२.२३२.३८ ॥
હે દૈત્યેન્દ્ર, તમને ગમે તેમ જાઓ. હે મહાસુર, તમારું કલ્યાણ થાઓ.
12.232.39
आदित्यो नैव तपिता कदाचिन्मध्यतः स्थितः ।
स्थापितो ह्यस्य समयः पूर्वमेव स्वयंभुवा ॥ १२.२३२.३९ ॥
સૂર્ય કદી મધ્યમાં સ્થિર રહીને તપતો નથી. તેનો સમય સ્વયંભૂએ પહેલેથી સ્થાપિત કર્યો છે.
12.232.40
अजस्रं परियात्येष सत्येनावतपन्प्रजाः ।
अयनं तस्य षण्मासा उत्तरं दक्षिणं तथा।
येन संयाति लोकेषु शीतोष्णे विसृजन्रविः ॥ १२.२३२.४० ॥
આ સૂર્ય અવિરત ફરે છે; સત્યથી પ્રજાઓને તપાવે છે. તેનો માર્ગ છ માસ ઉત્તરનો અને છ માસ દક્ષિણનો છે. તેના દ્વારા તે લોકોમાં ઠંડી અને ગરમી વરસાવતો ચાલે છે.
12.232.41
एवमुक्तस्तु दैत्येन्द्रो बलिरिन्द्रेण भारत ।
जगाम दक्षिणामाशामुदीचीं तु पुरंदरः ॥ १२.२३२.४१ ॥
ઇન્દ્રે એમ કહેતાં, હે ભારત, દૈત્યેન્દ્ર બલિ દક્ષિણ દિશા તરફ ગયો; અને પુરંદર ઉત્તર દિશા તરફ ગયો.
12.232.42
इत्येतद्बलिना गीतमनहंकारसंज्ञितम् ।
वाक्यं श्रुत्वा सहस्राक्षः स्वमेवारुरुहे तदा ॥ १२.२३२.४२ ॥
બલિએ કહેલાં આ 'અહંકારરહિત' વચન સાંભળીને સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્ર ત્યારે પોતાના સ્થાને ચડ્યા.