Mahābhārata · Adhyāya 12.236
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.236.1
किंशीलः किंसमाचारः किंविद्यः किंपराक्रमः ।
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम् ॥ १२.२३६.१ ॥
¿Qué conducta, qué comportamiento, qué saber y qué valor posee quien alcanza aquella morada suprema de Brahman, que está más allá de la naturaleza y es eterna?
12.236.2
मोक्षधर्मेषु नियतो लध्वाहारो जितेन्द्रियः ।
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं तत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम् ॥ १२.२३६.२ ॥
El hombre firme en las enseñanzas de la liberación, que come poco y ha dominado sus sentidos, alcanza aquella morada suprema de Brahman, que está más allá de la naturaleza y es eterna.
12.236.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
जैगीषव्यस्य संवादमसितस्य च भारत ॥ १२.२३६.३ ॥
Aquí también recuentan este antiguo relato, el diálogo entre Jaigīṣavya y Asita, oh Bhārata.
12.236.4
महादेवान्तरे वृत्तं देव्याश्चैवान्तरे तथा ।
यथावच्छृणु राजेन्द्र ज्ञानदं पापनाशनम् ॥ १२.२३६.४ ॥
Escucha tal como ocurrió entre Mahādeva y la Diosa, oh señor de los reyes; da conocimiento y destruye el pecado.
12.236.5
जैगीषव्यं नहाप्रज्ञं धर्नाणामागतागमम् ।
अक्रुध्यन्तमहृष्यन्तमसितो देवलोऽब्रवीत् ॥ १२.२३६.५ ॥
A Jaigīṣavya—que no era necio, que conocía los votos, que ni se airaba ni se regocijaba—habló Asita Devala.
12.236.6
न प्रीमसे बन्द्यमानो निन्द्यमानो न कुप्यसे ।
का ते प्रज्ञा कुतश्चैषा किं ते तस्याः परायणम् ॥ १२.२३६.६ ॥
Cuando se te alaba no te alegras, y cuando se te censura no te enfadas. ¿Cuál es tu sabiduría y de dónde procede? ¿Cuál es su meta última para ti?
12.236.7
इति तेनानुयुक्तः स तमृपाच महातपाः ।
महद्वाक्यप्रसंदिग्धं पुष्कलार्थपदं शुचि ॥ १२.२३६.७ ॥
Así interrogado por él, aquel de gran austeridad le habló con palabras profundas y de gran peso, ricas en significado y puras.
12.236.8
या यतियौ परा निष्ठा या शान्तिः पुण्यकर्मणाम् ।
तां तेऽहं सं प्रवक्ष्यामि यां मां पृच्छसि वै द्विज ॥ १२.२३६.८ ॥
La suprema firmeza de los ascetas y la paz de los que practican obras virtuosas: aquello que me preguntas, oh dvija, te lo expondré por completo.
12.236.9
निन्वत्सु वा सप्ता नित्यं प्रशंसत्सु च देवल ।
निहवन्ति च ये तेषां समयं सुकृतं च यत् ॥ १२.२३६.९ ॥
Oh Devala, quienes siempre permanecen entre los que injurian y los que alaban, y niegan su acuerdo y su buena acción—
12.236.10
उक्ताश्च न विवक्ष्यन्ति वक्तारमहिते हितम् ।
प्रतिहन्तुं न चेच्छन्ति हन्तारं वै मनीषिणः ॥ १२.२३६.१० ॥
Aun cuando se les habla, no desean responder al que habla, sea lo que diga perjudicial o beneficioso; y los sabios no desean devolver el golpe al que golpea.
12.236.11
नाप्राप्तमनुशोचन्ति प्राप्तकालानि कुर्वते ।
न चातीतानि शोचन्ति न चैतान्प्रतिजानते ॥ १२.२३६.११ ॥
No se lamentan por lo que no han alcanzado; cuando llega el momento oportuno, actúan. Tampoco se lamentan por lo pasado, ni reconocen esas cosas como propias.
12.236.12
संप्राप्तानां च पूज्यानां कामादर्थेषु देवल ।
यथोपपत्तिं कुर्वन्ति शक्तिमन्तो धृतव्रताः ॥ १२.२३६.१२ ॥
Oh Devala, hacia los venerables que llegan, e incluso en asuntos de riqueza movidos por el deseo, los capaces y firmes en sus votos actúan de manera apropiada.
12.236.13
पक्वविद्या महाप्राज्ञा जितक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
मनसा कर्मणा वाचा नापराध्यन्ति कस्यचित् ॥ १२.२३६.१३ ॥
Quienes han madurado en el saber, de gran sabiduría, que han vencido la ira y dominado los sentidos, no dañan a nadie en mente, obra ni palabra.
12.236.14
अनीर्षवो न चोन्योन्यं विहिंसन्ति कदाचन ।
न च जातूपतप्यन्ते धीराः परसमृद्धिभिः ॥ १२.२३६.१४ ॥
Libres de envidia, nunca se dañan unos a otros; y los firmes nunca se afligen por la prosperidad ajena.
12.236.15
निन्दाप्रशंसे चात्यर्थं न वदन्ति परस्य च ।
न च निन्दाप्रशंसाभ्यां विक्रियन्ते कदाचन ॥ १२.२३६.१५ ॥
No hablan en exceso de otros, ni para censurar ni para alabar, y nunca se alteran por la censura o la alabanza.
12.236.16
सर्वतश्च प्रशान्ता ये सर्वभूतहिते रताः ।
न कुध्यन्ति स हृष्यन्ति नापराध्यन्ति कस्यचित् ॥ १२.२३६.१६ ॥
Quienes están en calma por todos lados y se deleitan en el bien de todos los seres no se enfadan, no se alegran y no dañan a nadie.
12.236.17
विमुच्य हृदयग्रन्थिं चङ्कम्यन्ते यथासुखम् ।
न चैषां बान्धवाः सन्ति ये चान्येषां च बान्धवाः ॥ १२.२३६.१७ ॥
Habiendo desatado el nudo del corazón, vagan a su gusto; no tienen parientes, ni son parientes de los de otros.
12.236.18
अमित्राश्च न सन्त्येषां ये चामित्रा न कस्यचित् ।
य एवं कुर्वते मर्त्याः सुखं जीवन्ति सर्वदा ॥ १२.२३६.१८ ॥
No tienen enemigos, y los que no son enemigos de nadie tampoco lo son de ellos. Los mortales que actúan así viven siempre felices.
12.236.19
ये धर्मं चानुरुध्यन्ते धर्मज्ञा द्विजसत्तमाः ।
ये ह्यतो विच्युता मार्गात्ते हृष्यन्त्युद्विजन्ति च ॥ १२.२३६.१९ ॥
Los mejores de los dvijas, conocedores del dharma, que siguen el dharma, y quienes se apartan de este camino, se alegran y también se inquietan.
12.236.20
आस्थितस्तमहं मार्गमसूयिष्यामि कं कथम् ।
निन्द्यमानः प्रशस्तो वा हृष्येयं केन हेतुना ॥ १२.२३६.२० ॥
Establecido en aquel camino, ¿a quién y cómo habría de censurar? Censurado o alabado, ¿por qué motivo me alegraría?
12.236.21
यद्यदिच्छन्ति तत्तस्मादधिगच्छन्ति मानवाः ।
न मे निन्दाप्रशंसाभ्यां ह्रासवृद्धी भविष्यतः ॥ १२.२३६.२१ ॥
Los seres humanos obtienen de aquello mismo lo que desean. La censura y la alabanza no me traerán disminución ni aumento.
12.236.22
अमृतस्येव संतृप्येदवमानस्य तत्त्ववित् ।
विषस्येवोद्विजेन्नित्यं संमानस्य विचक्षणः ॥ १२.२३६.२२ ॥
El conocedor de la verdad debe saciarse del desprecio como si fuera néctar, y el sabio debe siempre estremecerse ante el honor como ante un veneno.
12.236.23
अवज्ञातः सुखं शेते इह चामुत्र चोभयोः ।
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो योऽवमन्ता स बुध्यते ॥ १२.२३६.२३ ॥
Quien es despreciado duerme feliz tanto aquí como en el más allá; liberado de todos los pecados, quien desprecia a otros llega a comprender.
12.236.24
परां गतिं च ये केचित्प्रार्थयन्ति मनीषिणः ।
एतद्व्रतं समाश्रित्य सुखमेधन्ति ते जनाः ॥ १२.२३६.२४ ॥
Los sabios que anhelan la meta suprema, tras acogerse a este voto, prosperan en la felicidad.
12.236.25
सर्वतश्च समाहृत्य क्रतून्सर्वाञ्जितेन्द्रियः ।
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम् ॥ १२.२३६.२५ ॥
Quien, tras reunir desde todas partes todos los sacrificios y dominar sus sentidos, alcanza el supremo estado de Brahman, eterno y más allá de la naturaleza (prakṛti).
12.236.26
नास्य देवा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः ।
पदमन्ववरोहन्ति प्राप्तस्य परमां गतिम् ॥ १२.२३६.२६ ॥
Ni los dioses, ni los gandharvas, ni los piśācas, ni los rākṣasas siguen los pasos de quien ha alcanzado la meta suprema.
12.236.27
एतच्छ्रुत्वा मुनेस्तस्य वचनं देवलस्तथा ।
तदधीनो भवच्छिष्यः सर्वद्वन्द्वविनिष्ठितः ॥ १२.२३६.२७ ॥
Habiendo escuchado estas palabras del sabio, Devala también se hizo su discípulo obediente y permaneció más allá de todos los pares de opuestos.
12.236.28
अथान्यत्तु पुरावृतं जैगीषव्यस्य धीमतः ।
शृणु राजन्नवहितः सर्वज्ञानसमन्वितः ॥ १२.२३६.२८ ॥
Ahora, oh rey, dotado de todo saber, escucha con atención otra antigua historia del sabio Jaigīṣavya.
12.236.29
यमाहुः सर्वलोकेशं सर्वलोकनमस्कृतम् ।
अष्टमूर्ति जगन्मूर्तिमिष्टसंधिविभूषितम्
यं प्राप्ता न विषीदन्ति न शोचन्त्युद्विजन्ति च ॥ १२.२३६.२९ ॥
A quien llaman señor de todos los mundos, reverenciado por todos los mundos, de forma óctuple, cuya forma es el universo, adornado con las uniones deseadas; habiéndolo alcanzado, las gentes no desfallecen, no se lamentan ni se estremecen.
12.236.30
यस्य स्वाभाविकी शक्तिरिदं विश्वं चराचरम् ।
याति सज्जति सर्वात्मा स देवः परमेश्वरः ॥ १२.२३६.३० ॥
Aquel cuyo poder innato pone en movimiento y en vínculo a este universo entero, móvil e inmóvil, ese dios que es el alma de todo, es el Señor supremo.
12.236.31
मेरोरुत्तरपूर्वे तु सर्वरत्नविभूषिते ।
अचिन्त्ये विमले स्थाने सर्वर्तुकुसुमान्विते ॥ १२.२३६.३१ ॥
Al noreste del Meru, adornado con todas las joyas, en un lugar inconcebible y puro, lleno de flores de todas las estaciones.
12.236.32
वृक्षैश्च शोभिते नित्यं दिव्यवायुसमीरिते ।
नानाभूतगणैर्युक्तः सर्वदेवनमस्कृतः ॥ १२.२३६.३२ ॥
Siempre adornado de árboles, agitado por vientos divinos, acompañado de numerosas huestes de seres, reverenciado por todos los dioses.
12.236.33
तत्र विद्याधरगणा गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
लोकपालाः समुद्राश्च नद्यः शैलाः सरांसि च ॥ १२.२३६.३३ ॥
Allí están las huestes de los Vidyādharas, las de los Gandharvas y Apsarases, los guardianes de los mundos, los océanos, los ríos, las montañas y los lagos.
12.236.34
ऋषयो वालखिल्याश्च यज्ञाः स्तोभाह्वयास्तथा ।
उपासांचक्रिरे देवं प्रजानां पतयस्तथा ॥ १२.२३६.३४ ॥
Los sabios, los Vālakhilyas, los sacrificios, los llamados Stobha, y asimismo los señores de las criaturas, adoraban a aquel dios.
12.236.35
तत्र रुद्रो महादेवो देव्या चैव सहोमया ।
आस्ते वृषध्वजः श्रीमान्सोमसूर्याग्निलोचनः ॥ १२.२३६.३५ ॥
Allí reside Rudra, el gran dios, junto con la diosa Umā; el de estandarte toro, el glorioso, cuyos ojos son la luna, el sol y el fuego.
12.236.36
तत्रैवं देवमालोक्य देवी धात्री विभावरी ।
उमा देवी परेशानमपृच्छद्विनयान्विता ॥ १२.२३६.३६ ॥
Allí, habiendo contemplado así al dios, la diosa Umā, la nutricia, semejante a la noche, llena de humildad, preguntó al Señor Supremo.
12.236.37
अर्थः कोऽथार्थशक्तिः का भगवन्ब्रूहि मेऽर्थितः ।
तयैवं परिपृष्टोऽसौ प्राह देवो महेश्वरः ॥ १२.२३६.३७ ॥
¿Qué es el artha, y qué es el poder del artha? Oh bienaventurado, dímelo, te lo ruego. Así interrogado, el dios Maheśvara habló.
12.236.38
अर्थोऽहमर्थशक्तिस्त्वं भोक्ताऽहं भोज्यमेव च ।
रूपं विद्धि महाभागे प्रकृतिस्त्वं परो ह्यहम् ॥ १२.२३६.३८ ॥
Yo soy el artha, tú eres el poder del artha; yo soy el que disfruta, y yo soy también lo disfrutado. Reconoce esto como la forma, oh muy afortunada: tú eres la naturaleza primordial, y yo soy el supremo.
12.236.39
अहं विष्णुरहं ब्रह्मा ह्यहं यज्ञस्तथैव च ।
आवयोर्न च भेदोऽस्ति परमार्थस्ततोऽबले।
तथापि विद्मस्ते भेदं किं मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.२३६.३९ ॥
Yo soy Viṣṇu, yo soy Brahmā, y yo soy también el sacrificio. Entre nosotros no hay diferencia; esta es la verdad suprema. Y, sin embargo, oh dulce, conocemos tu diferencia; ¿por qué me preguntas a mí?
12.236.40
एवमुक्ता ततः प्राह ह्यधिकं ह्येतयोर्वद ।
श्रेष्ठं वेद महादेव नम इत्येव भामिनी ॥ १२.२३६.४० ॥
Así interpelada, la radiante dama habló: Oh gran dios, dime cuál de estos dos es superior; yo sé lo que es lo mejor — 'Homenaje.'
12.236.41
तदन्तरे स्थितो विद्वान्वसुरूपो महामुनिः ।
जैगीषव्यः स्मयन्प्राह ह्यर्थ इत्येव नादयन् ॥ १२.२३६.४१ ॥
Mientras tanto, el sabio gran muni Jaigīṣavya, que estaba allí de pie con forma de Vasu, habló sonriendo — 'artha', así, haciendo resonar la palabra.
12.236.42
श्रेष्ठोन्योऽस्मान्महीपिण्डा तल्लीना शक्तिरापरा ।
मुद्रिकादिविशेषेण विस्तृता संभृतेति च ॥ १२.२३६.४२ ॥
Superior a estos es otro: un segundo poder, absorto en esa masa terrestre, que se expande y se reúne por medios especiales como el anillo sellador.
12.236.43
तच्छ्रुत्वा वचनं देवी कोसावित्यब्रवीद्रुषा ।
वाक्यमस्याद्य संभङ्क्त्वा प्रोक्तवानिति शंकरम् ॥ १२.२३६.४३ ॥
Al oír esto, la diosa dijo con ira: «¿Quién es él?». Habiendo hoy quebrantado su palabra, le habló así a Śaṅkara.
12.236.44
तच्छ्रुत्वा निर्गतो धीमानाश्रमं स्वं महामुनिः ।
स्थानात्स्वर्गगणे विद्वान्योगैश्वर्यसमन्वितः ॥ १२.२३६.४४ ॥
Habiendo oído esto, el sabio gran asceta salió de su propio ermitaño; erudito, desde el lugar de las huestes celestiales, estaba dotado del dominio del yoga.
12.236.45
ततः प्रहस्य भगवान्सर्वपापहरो हरः ।
प्राह देवीं प्रशान्तात्मा जैगीषव्यो महामुनिः ॥ १२.२३६.४५ ॥
Entonces, riendo, el bienaventurado Hara, quitador de todos los pecados, habló a la diosa; el gran sabio Jaigīṣavya, de mente serena, habló.
12.236.46
भक्तो मम सखा चैव शिष्यश्चात्र महामुनिः ।
जैगीषव्य इति ख्यातः प्रोक्त्वासा निर्गतः शुभे ॥ १२.२३६.४६ ॥
Este es mi devoto, amigo y también discípulo; aquí el gran sabio es conocido como Jaigīṣavya. Oh, auspiciosa, habiendo dicho esto, él partió.
12.236.47
तच्छ्रुत्वा साऽथ संक्रुद्धा न न्याय्यं तेन वै कृतम् ।
विकृताऽहं त्वया देव मुनिना च तथाकृता ॥ १२.२३६.४७ ॥
Al oír eso, ella se enfureció en gran manera; lo que él hizo no fue justo. Oh dios, tú y el sabio me habéis agraviado así.
12.236.48
अतज्ञादयदेवेश मध्ये प्राप्तं न तच्छ्रुतम् ।
तच्छ्रुत्वा भगवानाह महादेवः पिनाकधृत् ॥ १२.२३६.४८ ॥
Oh señor de los dioses, por ignorancia llegó en medio lo que no habías oído. Al oír eso, el bienaventurado Mahādeva, portador del arco Pināka, habló.
12.236.49
निरपेक्षो मुनिर्योगी मामुपाश्रित्य संस्थितः ।
निर्द्वन्द्वः सततं धीमान्समरूपस्वभावधृत् ॥ १२.२३६.४९ ॥
El sabio, libre de deseo y yogui, permanece en mí como su refugio; libre de los pares de opuestos, siempre sabio, que porta una forma y naturaleza uniformes.
12.236.50
तस्मात्क्षमस्व तं देवि रक्षितव्यस्त्वया च सः ॥ १२.२३६.५० ॥
Por tanto, oh diosa, perdónalo; y debe ser protegido por ti.
12.236.51
इत्युक्ता प्राह सा देवी मुनेस्तस्य महात्मनः ।
निराशत्वमहं द्रष्टुमिच्छाम्यन्तकनाशन ॥ १२.२३६.५१ ॥
Así interpelada, la diosa dijo a aquel sabio de alma grande: Oh destructor de la Muerte, deseo ver su desapego de la esperanza.
12.236.52
तथेति चोक्त्वा तां देवो वृषमारुह्य सत्वरम् ।
देवगन्धर्वसङ्घैश्च स्तूयमानो जगत्पतिः ॥ १२.२३६.५२ ॥
Diciéndole 'Así sea', el dios montó rápidamente el toro y partió, alabado por multitudes de dioses y gandharvas, el señor del mundo.
12.236.53
अजरामरशुद्धात्मा यत्रास्ते स महामुनिः ।
इतस्ततः समाहृत्य वीरसंघैर्महायशाः ॥ १२.२३६.५३ ॥
Donde habita aquel gran sabio, sin vejez, inmortal, de alma pura, el de gran fama reunió de aquí y de allá huestes de héroes.
12.236.54
देहप्रावरणार्थं वै संसरन्स तदा मुनिः ।
प्रत्युद्गम्य महादेवं यथार्हं प्रतिपूज्य च।
पुनः स पूर्ववत्कथां सूच्या सूत्रेण सूचयत् ॥ १२.२३६.५४ ॥
Entonces el sabio, vagando para cubrir su cuerpo, salió al encuentro del gran dios, lo honró como corresponde y, como antes, volvió a coser la historia con aguja e hilo.
12.236.55
तमाह भगवाञ्शंभुः किं प्रदास्यामि ते मुने ।
वृणीष्व मत्तः सर्वं त्वं जैगीषव्य यदीच्छसि ॥ १२.२३६.५५ ॥
El bienaventurado Śambhu le dijo: «Oh sabio, ¿qué te daré? Jaigīṣavya, pide de mí lo que desees como don.»
12.236.56
नावलोकयमानस्तु देवदेवं महामुनिः ।
अनवाप्तं न पश्यामि त्वत्तो गोवृषभध्वज।
कृतार्थः परिपूर्णोऽहं यत्ते कार्यं तु गम्यताम् ॥ १२.२३६.५६ ॥
Mirando al dios de los dioses, el gran sabio dijo: «Oh portador del estandarte del toro, no veo nada que no haya sido alcanzado por ti. Estoy colmado y completo; que tu tarea siga adelante.»
12.236.57
प्रहसंस्तु पुनः शर्वो वृणीष्वेति तमब्रवीत् ।
अवश्यं हि वरो प्रत्तः श्राव्यं वरमनुत्तमम् ॥ १२.२३६.५७ ॥
Entonces, riendo, Śarva le dijo de nuevo: «Elige. Ciertamente te concederé un don, un don supremo digno de escucharse.»
12.236.58
जैगीषव्यस्तमाहेदं श्रोतव्यं च त्वया मम ।
सूचीमनु महादेव सूत्रं समनुगच्छतः ॥ १२.२३६.५८ ॥
Jaigīṣavya le dijo: «Oh gran dios, debes oírlo de mí, como el hilo sigue a la aguja.»
12.236.59
ततः प्रहस्य भगवान्गौरीमालोक्य शङ्करः ।
स्वस्थानं प्रययौ हृष्टः सर्वदेवनमस्कृतः ॥ १२.२३६.५९ ॥
Entonces el bienaventurado Śaṅkara rio, miró a Gaurī y, complacido y reverenciado por todos los dioses, partió hacia su morada.
12.236.60
एतत्ते कथितं राजन्यस्मात्त्वं परिपृच्छसि ।
निर्द्वन्द्वा योगिनो नित्याः सर्वशस्ते स्वयंभुवः ॥ १२.२३६.६० ॥
Oh rey, esto te ha sido contado porque lo preguntas. Los yoguis están libres de los pares de opuestos, son eternos y en todo sentido autoexistentes.