ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.236
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.236.1
किंशीलः किंसमाचारः किंविद्यः किंपराक्रमः ।
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम् ॥ १२.२३६.१ ॥
ਕਿਸ ਆਚਰਨ, ਕਿਸ ਵਿਹਾਰ, ਕਿਸ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਧਰੁਵ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਉਸ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
12.236.2
मोक्षधर्मेषु नियतो लध्वाहारो जितेन्द्रियः ।
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं तत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम् ॥ १२.२३६.२ ॥
ਮੋਕਸ਼ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਧਰੁਵ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਉਸ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ.
12.236.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
जैगीषव्यस्य संवादमसितस्य च भारत ॥ १२.२३६.३ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਅਤੇ ਅਸਿਤ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਹੇ ਭਾਰਤ.
12.236.4
महादेवान्तरे वृत्तं देव्याश्चैवान्तरे तथा ।
यथावच्छृणु राजेन्द्र ज्ञानदं पापनाशनम् ॥ १२.२३६.४ ॥
ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ—ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
12.236.5
जैगीषव्यं नहाप्रज्ञं धर्नाणामागतागमम् ।
अक्रुध्यन्तमहृष्यन्तमसितो देवलोऽब्रवीत् ॥ १२.२३६.५ ॥
ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ—ਜੋ ਅਣਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਨਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ—ਉਸਨੂੰ ਅਸਿਤ ਦੇਵਲ ਨੇ ਕਿਹਾ।
12.236.6
न प्रीमसे बन्द्यमानो निन्द्यमानो न कुप्यसे ।
का ते प्रज्ञा कुतश्चैषा किं ते तस्याः परायणम् ॥ १२.२३६.६ ॥
ਉਸਤਤ ਹੋਣ ਤੇ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਿੰਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਤੇਰੀ ਇਹ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਇਸਦਾ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਹੈ?
12.236.7
इति तेनानुयुक्तः स तमृपाच महातपाः ।
महद्वाक्यप्रसंदिग्धं पुष्कलार्थपदं शुचि ॥ १२.२३६.७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲੇ—ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ।
12.236.8
या यतियौ परा निष्ठा या शान्तिः पुण्यकर्मणाम् ।
तां तेऽहं सं प्रवक्ष्यामि यां मां पृच्छसि वै द्विज ॥ १२.२३६.८ ॥
ਯਤੀਆਂ ਦੀ ਜੋ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਠਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ—ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ—ਹੇ ਦਵਿਜ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
12.236.9
निन्वत्सु वा सप्ता नित्यं प्रशंसत्सु च देवल ।
निहवन्ति च ये तेषां समयं सुकृतं च यत् ॥ १२.२३६.९ ॥
ਹੇ ਦੇਵਲ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕਰਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਕਰਮ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੇ ਹਨ—
12.236.10
उक्ताश्च न विवक्ष्यन्ति वक्तारमहिते हितम् ।
प्रतिहन्तुं न चेच्छन्ति हन्तारं वै मनीषिणः ॥ १२.२३६.१० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਜਾਂ ਅਹਿਤਕਾਰੀ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹੇ, ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ; ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।
12.236.11
नाप्राप्तमनुशोचन्ति प्राप्तकालानि कुर्वते ।
न चातीतानि शोचन्ति न चैतान्प्रतिजानते ॥ १२.२३६.११ ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬੀਤ ਗਿਆ ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਉਹ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
12.236.12
संप्राप्तानां च पूज्यानां कामादर्थेषु देवल ।
यथोपपत्तिं कुर्वन्ति शक्तिमन्तो धृतव्रताः ॥ १२.२३६.१२ ॥
ਹੇ ਦੇਵਲ, ਆਏ ਹੋਏ ਪੂਜਯ ਜਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ, ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਵੱਸ ਧਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਲੋਕ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
12.236.13
पक्वविद्या महाप्राज्ञा जितक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
मनसा कर्मणा वाचा नापराध्यन्ति कस्यचित् ॥ १२.२३६.१३ ॥
ਪਰਿਪੱਕ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
12.236.14
अनीर्षवो न चोन्योन्यं विहिंसन्ति कदाचन ।
न च जातूपतप्यन्ते धीराः परसमृद्धिभिः ॥ १२.२३६.१४ ॥
ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੇਖ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
12.236.15
निन्दाप्रशंसे चात्यर्थं न वदन्ति परस्य च ।
न च निन्दाप्रशंसाभ्यां विक्रियन्ते कदाचन ॥ १२.२३६.१५ ॥
ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਿਫ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਸਿਫ਼ਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
12.236.16
सर्वतश्च प्रशान्ता ये सर्वभूतहिते रताः ।
न कुध्यन्ति स हृष्यन्ति नापराध्यन्ति कस्यचित् ॥ १२.२३६.१६ ॥
ਜੋ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
12.236.17
विमुच्य हृदयग्रन्थिं चङ्कम्यन्ते यथासुखम् ।
न चैषां बान्धवाः सन्ति ये चान्येषां च बान्धवाः ॥ १२.२३६.१७ ॥
ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ।
12.236.18
अमित्राश्च न सन्त्येषां ये चामित्रा न कस्यचित् ।
य एवं कुर्वते मर्त्याः सुखं जीवन्ति सर्वदा ॥ १२.२३६.१८ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਨ।
12.236.19
ये धर्मं चानुरुध्यन्ते धर्मज्ञा द्विजसत्तमाः ।
ये ह्यतो विच्युता मार्गात्ते हृष्यन्त्युद्विजन्ति च ॥ १२.२३६.१९ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਿਆਕੁਲ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.236.20
आस्थितस्तमहं मार्गमसूयिष्यामि कं कथम् ।
निन्द्यमानः प्रशस्तो वा हृष्येयं केन हेतुना ॥ १२.२३६.२० ॥
ਉਸ ਮਾਰਗ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਮੈਂ ਕਿਸ ਦੀ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਨਿੰਦਾ ਕਰਾਂਗਾ? ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂ ਸਰਾਹਿਆ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਵਾਂ?
12.236.21
यद्यदिच्छन्ति तत्तस्मादधिगच्छन्ति मानवाः ।
न मे निन्दाप्रशंसाभ्यां ह्रासवृद्धी भविष्यतः ॥ १२.२३६.२१ ॥
ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਘਾਟਾ ਜਾਂ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
12.236.22
अमृतस्येव संतृप्येदवमानस्य तत्त्ववित् ।
विषस्येवोद्विजेन्नित्यं संमानस्य विचक्षणः ॥ १२.२३६.२२ ॥
ਤਤਵ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪੀ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇ; ਸਿਆਣਾ ਮਾਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਰਹੇ।
12.236.23
अवज्ञातः सुखं शेते इह चामुत्र चोभयोः ।
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो योऽवमन्ता स बुध्यते ॥ १२.२३६.२३ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
12.236.24
परां गतिं च ये केचित्प्रार्थयन्ति मनीषिणः ।
एतद्व्रतं समाश्रित्य सुखमेधन्ति ते जनाः ॥ १२.२३६.२४ ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੀਸ਼ੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹਨ।
12.236.25
सर्वतश्च समाहृत्य क्रतून्सर्वाञ्जितेन्द्रियः ।
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम् ॥ १२.२३६.२५ ॥
ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.236.26
नास्य देवा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः ।
पदमन्ववरोहन्ति प्राप्तस्य परमां गतिम् ॥ १२.२३६.२६ ॥
ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
12.236.27
एतच्छ्रुत्वा मुनेस्तस्य वचनं देवलस्तथा ।
तदधीनो भवच्छिष्यः सर्वद्वन्द्वविनिष्ठितः ॥ १२.२३६.२७ ॥
ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਲ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੇਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਟਿਕ ਗਿਆ।
12.236.28
अथान्यत्तु पुरावृतं जैगीषव्यस्य धीमतः ।
शृणु राजन्नवहितः सर्वज्ञानसमन्वितः ॥ १२.२३६.२८ ॥
ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਰਬ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ—ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ।
12.236.29
यमाहुः सर्वलोकेशं सर्वलोकनमस्कृतम् ।
अष्टमूर्ति जगन्मूर्तिमिष्टसंधिविभूषितम्
यं प्राप्ता न विषीदन्ति न शोचन्त्युद्विजन्ति च ॥ १२.२३६.२९ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਸ਼ਟਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਜਗਤ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ਼ਟ ਸੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਨਾ ਵਿਸ਼ਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਡਰਦੇ ਹਨ।
12.236.30
यस्य स्वाभाविकी शक्तिरिदं विश्वं चराचरम् ।
याति सज्जति सर्वात्मा स देवः परमेश्वरः ॥ १२.२३६.३० ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਚਰ-ਅਚਰ ਸੰਸਾਰ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਬਾਤਮਾ ਦੇਵ ਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
12.236.31
मेरोरुत्तरपूर्वे तु सर्वरत्नविभूषिते ।
अचिन्त्ये विमले स्थाने सर्वर्तुकुसुमान्विते ॥ १२.२३६.३१ ॥
ਮੇਰੂ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ।
12.236.32
वृक्षैश्च शोभिते नित्यं दिव्यवायुसमीरिते ।
नानाभूतगणैर्युक्तः सर्वदेवनमस्कृतः ॥ १२.२३६.३२ ॥
ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਅਨੇਕ ਭੂਤਗਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ।
12.236.33
तत्र विद्याधरगणा गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
लोकपालाः समुद्राश्च नद्यः शैलाः सरांसि च ॥ १२.२३६.३३ ॥
ਉੱਥੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਦੇ ਗਣ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਲੋਕਪਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ, ਨਦੀਆਂ, ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਹਨ।
12.236.34
ऋषयो वालखिल्याश्च यज्ञाः स्तोभाह्वयास्तथा ।
उपासांचक्रिरे देवं प्रजानां पतयस्तथा ॥ १२.२३६.३४ ॥
ਰਿਸ਼ੀ, ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ, ਯਗ੍ਯ, ਸ੍ਤੋਭ ਨਾਮਕ ਗਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
12.236.35
तत्र रुद्रो महादेवो देव्या चैव सहोमया ।
आस्ते वृषध्वजः श्रीमान्सोमसूर्याग्निलोचनः ॥ १२.२३६.३५ ॥
ਉੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਵੀ ਉਮਾ ਨਾਲ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੋਮ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਹਨ।
12.236.36
तत्रैवं देवमालोक्य देवी धात्री विभावरी ।
उमा देवी परेशानमपृच्छद्विनयान्विता ॥ १२.२३६.३६ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਾਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵਿਭਾਵਰੀ ਰੂਪ ਦੇਵੀ ਉਮਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ।
12.236.37
अर्थः कोऽथार्थशक्तिः का भगवन्ब्रूहि मेऽर्थितः ।
तयैवं परिपृष्टोऽसौ प्राह देवो महेश्वरः ॥ १२.२३६.३७ ॥
ਅਰਥ ਕੀ ਹੈ, ਅਰਥਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ।
12.236.38
अर्थोऽहमर्थशक्तिस्त्वं भोक्ताऽहं भोज्यमेव च ।
रूपं विद्धि महाभागे प्रकृतिस्त्वं परो ह्यहम् ॥ १२.२३६.३८ ॥
ਮੈਂ ਅਰਥ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਅਰਥਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਭੋਗਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਸਨੂੰ ਰੂਪ ਜਾਣ: ਤੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਹਾਂ।
12.236.39
अहं विष्णुरहं ब्रह्मा ह्यहं यज्ञस्तथैव च ।
आवयोर्न च भेदोऽस्ति परमार्थस्ततोऽबले।
तथापि विद्मस्ते भेदं किं मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.२३६.३९ ॥
ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਯਗ੍ਯ ਵੀ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ; ਇਹੀ ਪਰਮਾਰਥ ਹੈ। ਹੇ ਅਬਲੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਭੇਦ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ — ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈਂ?
12.236.40
एवमुक्ता ततः प्राह ह्यधिकं ह्येतयोर्वद ।
श्रेष्ठं वेद महादेव नम इत्येव भामिनी ॥ १२.२३६.४० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਭਾਮਿਨੀ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਵੱਧ ਹੈ ਉਹ ਦੱਸੋ; ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੀ ਹੈ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ — 'ਨਮਃ'।
12.236.41
तदन्तरे स्थितो विद्वान्वसुरूपो महामुनिः ।
जैगीषव्यः स्मयन्प्राह ह्यर्थ इत्येव नादयन् ॥ १२.२३६.४१ ॥
ਉਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵਸੂਰੂਪ ਵਿਦਵਾਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ — 'ਅਰਥ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
12.236.42
श्रेष्ठोन्योऽस्मान्महीपिण्डा तल्लीना शक्तिरापरा ।
मुद्रिकादिविशेषेण विस्तृता संभृतेति च ॥ १२.२३६.४२ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੈ — ਉਸ ਮਹੀਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲੀਨ ਦੂਜੀ ਸ਼ਕਤੀ; ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਫੈਲਾਈ ਅਤੇ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.236.43
तच्छ्रुत्वा वचनं देवी कोसावित्यब्रवीद्रुषा ।
वाक्यमस्याद्य संभङ्क्त्वा प्रोक्तवानिति शंकरम् ॥ १२.२३६.४३ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲੀ, 'ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ?' ਅੱਜ ਉਸ ਦਾ ਬਚਨ ਤੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ।
12.236.44
तच्छ्रुत्वा निर्गतो धीमानाश्रमं स्वं महामुनिः ।
स्थानात्स्वर्गगणे विद्वान्योगैश्वर्यसमन्वितः ॥ १२.२३६.४४ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ; ਉਹ ਸਵਰਗਗਣਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਯੋਗੈਸ਼ਵਰਯ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸਨ।
12.236.45
ततः प्रहस्य भगवान्सर्वपापहरो हरः ।
प्राह देवीं प्रशान्तात्मा जैगीषव्यो महामुनिः ॥ १२.२३६.४५ ॥
ਤਦ ਹੱਸ ਕੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਹਰਤਾ ਹਰ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ; ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਨੇ ਕਿਹਾ।
12.236.46
भक्तो मम सखा चैव शिष्यश्चात्र महामुनिः ।
जैगीषव्य इति ख्यातः प्रोक्त्वासा निर्गतः शुभे ॥ १२.२३६.४६ ॥
ਇਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਚੇਲਾ ਵੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਮੁਨੀ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.236.47
तच्छ्रुत्वा साऽथ संक्रुद्धा न न्याय्यं तेन वै कृतम् ।
विकृताऽहं त्वया देव मुनिना च तथाकृता ॥ १२.२३६.४७ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਈ; ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
12.236.48
अतज्ञादयदेवेश मध्ये प्राप्तं न तच्छ्रुतम् ।
तच्छ्रुत्वा भगवानाह महादेवः पिनाकधृत् ॥ १२.२३६.४८ ॥
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਜੋ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਉਹ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ, ਬੋਲੇ।
12.236.49
निरपेक्षो मुनिर्योगी मामुपाश्रित्य संस्थितः ।
निर्द्वन्द्वः सततं धीमान्समरूपस्वभावधृत् ॥ १२.२३६.४९ ॥
ਨਿਰਪੇਖ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਣ ਲੈ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
12.236.50
तस्मात्क्षमस्व तं देवि रक्षितव्यस्त्वया च सः ॥ १२.२३६.५० ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ; ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨੀ ਹੈ।
12.236.51
इत्युक्ता प्राह सा देवी मुनेस्तस्य महात्मनः ।
निराशत्वमहं द्रष्टुमिच्छाम्यन्तकनाशन ॥ १२.२३६.५१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਬਾਰੇ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਅੰਤਕ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
12.236.52
तथेति चोक्त्वा तां देवो वृषमारुह्य सत्वरम् ।
देवगन्धर्वसङ्घैश्च स्तूयमानो जगत्पतिः ॥ १२.२३६.५२ ॥
'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਦੇਵ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਛੇਤੀ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਏ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਤਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਜਗਤਪਤੀ ਚਲੇ ਗਏ।
12.236.53
अजरामरशुद्धात्मा यत्रास्ते स महामुनिः ।
इतस्ततः समाहृत्य वीरसंघैर्महायशाः ॥ १२.२३६.५३ ॥
ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਜਿਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰੋਂ ਵੀਰ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ।
12.236.54
देहप्रावरणार्थं वै संसरन्स तदा मुनिः ।
प्रत्युद्गम्य महादेवं यथार्हं प्रतिपूज्य च।
पुनः स पूर्ववत्कथां सूच्या सूत्रेण सूचयत् ॥ १२.२३६.५४ ॥
ਸਰੀਰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਭਟਕਦਾ ਉਹ ਮੁਨੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੂਈ ਅਤੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਕਥਾ ਸਿਉਣ ਲੱਗਾ।
12.236.55
तमाह भगवाञ्शंभुः किं प्रदास्यामि ते मुने ।
वृणीष्व मत्तः सर्वं त्वं जैगीषव्य यदीच्छसि ॥ १२.२३६.५५ ॥
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦਿਆਂ? ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ, ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਰ ਵਜੋਂ ਮੰਗ ਲੈ।
12.236.56
नावलोकयमानस्तु देवदेवं महामुनिः ।
अनवाप्तं न पश्यामि त्वत्तो गोवृषभध्वज।
कृतार्थः परिपूर्णोऽहं यत्ते कार्यं तु गम्यताम् ॥ १२.२३६.५६ ॥
ਮਹਾਮੁਨੀ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵੱਲ ਵੇਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਗੋਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਤੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਜੋ ਕਾਰਜ ਹੈ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
12.236.57
प्रहसंस्तु पुनः शर्वो वृणीष्वेति तमब्रवीत् ।
अवश्यं हि वरो प्रत्तः श्राव्यं वरमनुत्तमम् ॥ १२.२३६.५७ ॥
ਫਿਰ ਹੱਸਦਿਆਂ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਮੰਗ। ਜ਼ਰੂਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਵਰ।
12.236.58
जैगीषव्यस्तमाहेदं श्रोतव्यं च त्वया मम ।
सूचीमनु महादेव सूत्रं समनुगच्छतः ॥ १२.२३६.५८ ॥
ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸੂਈ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਧਾਗੇ ਵਾਂਗ।
12.236.59
ततः प्रहस्य भगवान्गौरीमालोक्य शङ्करः ।
स्वस्थानं प्रययौ हृष्टः सर्वदेवनमस्कृतः ॥ १२.२३६.५९ ॥
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਹੱਸੇ, ਗੌਰੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਨਮਸਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
12.236.60
एतत्ते कथितं राजन्यस्मात्त्वं परिपृच्छसि ।
निर्द्वन्द्वा योगिनो नित्याः सर्वशस्ते स्वयंभुवः ॥ १२.२३६.६० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਯੋਗੀ ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੈ-ਭੂ ਹਨ।