ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.239
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.239.1
प्रत्याहारं तु वक्ष्यामि शर्वर्यादौ गतेऽहनि ।
यथेदं कुरुतेऽध्यात्मं सुसूक्ष्मं विश्वमीश्वरः ॥ १२.२३९.१ ॥
ରାତ୍ରିର ଆରମ୍ଭରେ ଏବଂ ଦିନ ଶେଷ ହେଲେ ହେଉଥିବା ପ୍ରତ୍ୟାହାରର ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଈଶ୍ୱର ଏହି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଶ୍ୱକୁ ଯେପରି ଅନ୍ତରରେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
12.239.2
दिवि सूर्यस्तथा सप्त दहन्ति शिखिनोऽर्चिषः ।
सर्वमेतत्तदाऽर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते जगत् ॥ १२.२३९.२ ॥
ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସାତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦହନ କରନ୍ତି। ସେତେବେଳେ ଏ ସବୁ ସେହି ଶିଖାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଜଗତ ଜଳି ଉଠେ।
12.239.3
पृथिव्यां यानि भूतानि जङ्गमानि ध्रुवाणि च ।
तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च ॥ १२.२३९.३ ॥
ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ଲୀନ ହୋଇ ଭୂମିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.239.4
ततः प्रलीने सर्वास्मिन्स्थावरे जङ्गमे तथा ।
अकाष्ठा निस्तृणा भूमिर्दृश्यते कूर्मपृष्ठवत् ॥ १२.२३९.४ ॥
ତା'ପରେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସବୁ ଲୀନ ହେଲେ, କାଠ ଓ ତୃଣ ବିନା ପୃଥିବୀ କଇଁଛର ପିଠି ପରି ଦେଖାଯାଏ।
12.239.5
भूमेरपि गुणं गन्धमाप आददते यदा ।
आत्तगन्धा तदा भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते ॥ १२.२३९.५ ॥
ଜଳ ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀର ଗୁଣ ଗନ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ନିଏ, ସେତେବେଳେ ଗନ୍ଧ ହରାଇଥିବା ପୃଥିବୀ ପ୍ରଳୟ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
12.239.6
आपस्तत्र प्रतिष्ठन्ते ऊर्मिमत्यो महास्वनाः ।
सर्वमेवेदमापूर्य तिष्ठन्ति च चरन्ति च ॥ १२.२३९.६ ॥
ସେଠାରେ ତରଙ୍ଗଯୁକ୍ତ, ମହାଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଜଳ ଅବସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଏ ସବୁକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ସେମାନେ ରହନ୍ତି ଓ ଚଳନ୍ତି ମଧ୍ୟ।
12.239.7
अपामपि गुणांस्तात ज्योतिराददते यदा ।
आपस्तदा त्वात्तगुणा ज्योतिः षूपरमन्ति वै ॥ १२.२३९.७ ॥
ହେ ବତ୍ସ, ଅଗ୍ନି ଯେତେବେଳେ ଜଳର ଗୁଣ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ଜଳ ନିଜ ଗୁଣ ହରାଇ ଅଗ୍ନିରେ ଲୀନ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
12.239.8
यदाऽऽदित्यं स्थितं मध्ये गूहन्ति शिखिनोऽर्चिषः ।
सर्वमेवेदमर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते नमः ॥ १२.२३९.८ ॥
ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଶିଖା ଓ କିରଣମାନେ ଆଚ୍ଛାଦନ କଲେ, ଏହି ସବୁ କିରଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆକାଶ ଜ୍ୱଳି ଉଠେ।
12.239.9
ज्योतिषोऽपि गुणं रूपं वायुराददते यदा ।
प्रशाम्यति ततो ज्योतिर्वायुर्दोधूयते महान् ॥ १२.२३९.९ ॥
ବାୟୁ ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ ଓ ରୂପ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ତା'ପରେ ମହାନ ବାୟୁ ପ୍ରବଳ ଭାବରେ ଦୋଳାୟମାନ ହୁଏ।
12.239.10
ततस्तु मूलमासाद्य वायुः संभवमात्मनः ।
अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्च दोधवीति दिशो दश ॥ १२.२३९.१० ॥
ତା'ପରେ ବାୟୁ ନିଜ ମୂଳ ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚି ତଳ, ଉପର ଓ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଦଶ ଦିଗକୁ ଝୁଲାଏ।
12.239.11
वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते यदा ।
प्रशाम्यति तदा वायुः खं तु तिष्ठति नानदन् ॥ १२.२३९.११ ॥
ଆକାଶ ବାୟୁର ଗୁଣ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଗ୍ରାସ କଲେ, ବାୟୁ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଆକାଶ ଶବ୍ଦହୀନ ଭାବରେ ସ୍ଥିର ରହେ।
12.239.12
अरूपमरसस्पर्शमगन्धं न च मूर्तिमत् ।
सर्वलोकप्रणुदितं स्वं तु तिष्ठति नानदत् ॥ १२.२३९.१२ ॥
ତାହା ରୂପହୀନ, ରସହୀନ, ସ୍ପର୍ଶହୀନ, ଗନ୍ଧହୀନ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିହୀନ; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଶବ୍ଦହୀନ ଭାବରେ ସ୍ଥିର ରହେ।
12.239.13
आकाशस्य गुणं शब्दमभिव्यक्तात्मकं मनः ।
ग्रसते च यदा सोऽपि शाम्यति प्रतिसंचरे।
मनसो व्यक्तमव्यक्तं ब्राह्मः संप्रतिसंचरः ॥ १२.२३९.१३ ॥
ଆକାଶର ଗୁଣ ଶବ୍ଦ; ତାହା ପ୍ରକଟ ସ୍ୱଭାବର ମନରେ ଥାଏ। ମନ ଏହାକୁ ଗ୍ରାସ କଲେ ସେହି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ମନର ବ୍ୟକ୍ତରୁ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ ଫେରିବା ବ୍ରହ୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିସଞ୍ଚର।
12.239.14
तदाऽऽत्मगुणमाविश्य मनो ग्रसति चन्द्रमाः ।
मनस्युपरते चात्मा चन्द्रमस्युपतिष्ठते ॥ १२.२३९.१४ ॥
ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆତ୍ମଗୁଣରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମନକୁ ଗ୍ରାସ କରେ। ମନ ଉପରତ ହେଲେ ଆତ୍ମା ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏ।
12.239.15
तं तु कालेन महता संकल्पं कुरुते वशे ।
चित्तं ग्रसति संकल्पस्तच्च ज्ञानमनुत्तमम् ॥ १२.२३९.१५ ॥
କିନ୍ତୁ ବହୁକାଳ ପରେ ତାହା ସଂକଳ୍ପକୁ ବଶ କରେ। ସଂକଳ୍ପ ଚିତ୍ତକୁ ଗ୍ରାସ କରେ; ତାହାହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ।
12.239.16
कालो गिरति विज्ञानं कालं बलमिति श्रुतिः ।
बलं कालो ग्रसति तु तं विद्वान्कुरुते वशे ॥ १२.२३९.१६ ॥
କାଳ ବିଜ୍ଞାନକୁ ଗ୍ରାସ କରେ; କାଳ ହିଁ ବଳ ବୋଲି ଶ୍ରୁତି କହେ। ବଳକୁ କାଳ ଗ୍ରାସ କରେ; କିନ୍ତୁ ବିଦ୍ବାନ ତାହାକୁ ବଶ କରନ୍ତି।
12.239.17
आकाशस्य तदा घोषं तं विद्वान्कुरुतेऽऽत्मनि ।
तदव्यक्तं परं ब्रह्म तच्छाश्वतमनुत्तमम्।
एवं सर्वाणि भूतानि ब्रह्मैव प्रतिसंहरेत् ॥ १२.२३९.१७ ॥
ସେତେବେଳେ ବିଦ୍ବାନ ଆକାଶର ଘୋଷକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ରଖନ୍ତି। ତାହା ଅବ୍ୟକ୍ତ, ପରମ, ଶାଶ୍ୱତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ। ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ହିଁ ସମ୍ବରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.239.18
यथावत्कीर्तितं सत्यमेवमेतदसंशयम् ।
बोध्यं विद्यामयं दृष्ट्वा योगिभिः परमात्मभिः ॥ १२.२३९.१८ ॥
କୁହାଯାଇଥିବା ପରି ଏହା ସତ୍ୟ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଦ୍ୟାମୟ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପାଇଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ଦେଖି ଜାଣିବେ।
12.239.19
एवं विस्तारसंक्षेपौ ब्रह्माव्यक्ते पुनःपुनः ।
युगसाहस्रयोरादावहोरात्र्यास्तथैव च ॥ १२.२३९.१९ ॥
ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ବିସ୍ତାର ଓ ସଂକ୍ଷେପ ବାରମ୍ବାର ଘଟେ; ସହସ୍ର ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଏବଂ ଦିବାରାତ୍ରିର ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।