మహాభారతం · అధ్యాయం 12.239
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.239.1
प्रत्याहारं तु वक्ष्यामि शर्वर्यादौ गतेऽहनि ।
यथेदं कुरुतेऽध्यात्मं सुसूक्ष्मं विश्वमीश्वरः ॥ १२.२३९.१ ॥
రాత్రి ఆరంభంలో, పగలు గడిచిన తర్వాత జరిగే ప్రత్యాహారాన్ని నేను చెబుతాను. ఈశ్వరుడు ఈ అతిసూక్ష్మ విశ్వాన్ని అంతరంగంలో ఎలా సృష్టిస్తాడో అలాగే.
12.239.2
दिवि सूर्यस्तथा सप्त दहन्ति शिखिनोऽर्चिषः ।
सर्वमेतत्तदाऽर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते जगत् ॥ १२.२३९.२ ॥
ఆకాశంలో సూర్యుడూ, ఏడు అగ్ని జ్వాలలూ దహిస్తాయి. అప్పుడు ఇదంతా ఆ జ్వాలలతో నిండి జగత్తు ప్రజ్వలిస్తుంది.
12.239.3
पृथिव्यां यानि भूतानि जङ्गमानि ध्रुवाणि च ।
तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च ॥ १२.२३९.३ ॥
భూమిపై ఉన్న చరమైనవీ స్థిరమైనవీ అయిన ప్రాణులన్నీ ముందుగా లయమై భూతత్వాన్ని పొందుతాయి.
12.239.4
ततः प्रलीने सर्वास्मिन्स्थावरे जङ्गमे तथा ।
अकाष्ठा निस्तृणा भूमिर्दृश्यते कूर्मपृष्ठवत् ॥ १२.२३९.४ ॥
అప్పుడు స్థావర జంగమాలన్నీ లయమైన తర్వాత, భూమి కట్టెలూ గడ్డీ లేకుండా తాబేలు వీపులా కనిపిస్తుంది.
12.239.5
भूमेरपि गुणं गन्धमाप आददते यदा ।
आत्तगन्धा तदा भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते ॥ १२.२३९.५ ॥
జలం భూమి గుణమైన గంధాన్ని కూడా గ్రహించినప్పుడు, గంధాన్ని పోగొట్టుకున్న భూమి ప్రళయానికి తగినదవుతుంది.
12.239.6
आपस्तत्र प्रतिष्ठन्ते ऊर्मिमत्यो महास्वनाः ।
सर्वमेवेदमापूर्य तिष्ठन्ति च चरन्ति च ॥ १२.२३९.६ ॥
అక్కడ అలలతో కూడిన, మహా ధ్వనిగల జలాలు నిలుస్తాయి. ఇదంతా నింపి అవి ఉంటాయి, కదులుతాయి కూడా.
12.239.7
अपामपि गुणांस्तात ज्योतिराददते यदा ।
आपस्तदा त्वात्तगुणा ज्योतिः षूपरमन्ति वै ॥ १२.२३९.७ ॥
ప్రియ పుత్రా, అగ్ని జలముల గుణములను గ్రహించినప్పుడు, జలములు తమ గుణములు కోల్పోయి అగ్నిలో లీనమై శాంతిస్తాయి.
12.239.8
यदाऽऽदित्यं स्थितं मध्ये गूहन्ति शिखिनोऽर्चिषः ।
सर्वमेवेदमर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते नमः ॥ १२.२३९.८ ॥
ఆకాశ మధ్యమున ఉన్న సూర్యుని అగ్ని జ్వాలలు, కిరణాలు కప్పినప్పుడు, ఇదంతా కిరణములతో నిండి ఆకాశం ప్రజ్వలిస్తుంది.
12.239.9
ज्योतिषोऽपि गुणं रूपं वायुराददते यदा ।
प्रशाम्यति ततो ज्योतिर्वायुर्दोधूयते महान् ॥ १२.२३९.९ ॥
వాయువు అగ్ని గుణమును, రూపమును గ్రహించినప్పుడు, అగ్ని శాంతిస్తుంది; అప్పుడు మహా వాయువు తీవ్రంగా కంపిస్తుంది.
12.239.10
ततस्तु मूलमासाद्य वायुः संभवमात्मनः ।
अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्च दोधवीति दिशो दश ॥ १२.२३९.१० ॥
అప్పుడు వాయువు తన మూలమును చేరి, క్రింద, పైన, అడ్డముగా పది దిక్కులను కంపింపజేస్తుంది.
12.239.11
वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते यदा ।
प्रशाम्यति तदा वायुः खं तु तिष्ठति नानदन् ॥ १२.२३९.११ ॥
ఆకాశం వాయువు గుణమైన స్పర్శను మ్రింగినప్పుడు, వాయువు శాంతిస్తుంది; ఆకాశం శబ్దము లేకుండా నిలిచి ఉంటుంది.
12.239.12
अरूपमरसस्पर्शमगन्धं न च मूर्तिमत् ।
सर्वलोकप्रणुदितं स्वं तु तिष्ठति नानदत् ॥ १२.२३९.१२ ॥
అది రూపము లేనిది, రసము లేనిది, స్పర్శ లేనిది, గంధము లేనిది, మూర్తి లేనిది; సర్వలోకములలో వ్యాపించి తన స్వరూపంలోనే శబ్దం లేకుండా నిలిచి ఉంటుంది.
12.239.13
आकाशस्य गुणं शब्दमभिव्यक्तात्मकं मनः ।
ग्रसते च यदा सोऽपि शाम्यति प्रतिसंचरे।
मनसो व्यक्तमव्यक्तं ब्राह्मः संप्रतिसंचरः ॥ १२.२३९.१३ ॥
ఆకాశ గుణం శబ్దం; అది వ్యక్తమైన స్వభావం గల మనస్సులో ఉంటుంది. మనస్సు దానిని మింగినప్పుడు అదీ శాంతిస్తుంది. మనస్సు వ్యక్తం నుండి అవ్యక్తానికి తిరిగి చేరడం బ్రహ్మ యొక్క పూర్ణ ప్రతిసంహారం.
12.239.14
तदाऽऽत्मगुणमाविश्य मनो ग्रसति चन्द्रमाः ।
मनस्युपरते चात्मा चन्द्रमस्युपतिष्ठते ॥ १२.२३९.१४ ॥
అప్పుడు చంద్రుడు ఆత్మ గుణంలో ప్రవేశించి మనస్సును మింగుతాడు. మనస్సు ఉపశమించినప్పుడు ఆత్మ చంద్రునిలో నిలుస్తుంది.
12.239.15
तं तु कालेन महता संकल्पं कुरुते वशे ।
चित्तं ग्रसति संकल्पस्तच्च ज्ञानमनुत्तमम् ॥ १२.२३९.१५ ॥
కాని చాలా కాలానికి అది సంకల్పాన్ని వశం చేసుకుంటుంది. సంకల్పం చిత్తాన్ని మింగుతుంది; అదే అత్యుత్తమ జ్ఞానం.
12.239.16
कालो गिरति विज्ञानं कालं बलमिति श्रुतिः ।
बलं कालो ग्रसति तु तं विद्वान्कुरुते वशे ॥ १२.२३९.१६ ॥
కాలం విజ్ఞానాన్ని మింగుతుంది; కాలమే బలం అని శ్రుతి చెబుతుంది. బలాన్ని కాలం మింగుతుంది; కాని విద్వాంసుడు దానిని వశం చేసుకుంటాడు.
12.239.17
आकाशस्य तदा घोषं तं विद्वान्कुरुतेऽऽत्मनि ।
तदव्यक्तं परं ब्रह्म तच्छाश्वतमनुत्तमम्।
एवं सर्वाणि भूतानि ब्रह्मैव प्रतिसंहरेत् ॥ १२.२३९.१७ ॥
అప్పుడు విద్వాంసుడు ఆకాశ ఘోషను తన ఆత్మలో నిలుపుకుంటాడు. అది అవ్యక్తం, పరమం, శాశ్వతం, అత్యుత్తమం అయిన బ్రహ్మం. ఈ విధంగా సమస్త భూతాలను బ్రహ్మంలోనే ఉపసంహరించాలి.
12.239.18
यथावत्कीर्तितं सत्यमेवमेतदसंशयम् ।
बोध्यं विद्यामयं दृष्ट्वा योगिभिः परमात्मभिः ॥ १२.२३९.१८ ॥
చెప్పినట్లుగానే ఇది సత్యం; ఇందులో సందేహం లేదు. జ్ఞానమయమైన దీనిని పరమాత్మను పొందిన యోగులు చూసి తెలుసుకోవాలి.
12.239.19
एवं विस्तारसंक्षेपौ ब्रह्माव्यक्ते पुनःपुनः ।
युगसाहस्रयोरादावहोरात्र्यास्तथैव च ॥ १२.२३९.१९ ॥
ఈ విధంగా బ్రహ్మంలోనూ అవ్యక్తంలోనూ విస్తరణ, సంకోచం మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతాయి; వేయి యుగాల ఆరంభంలోనూ, పగలు రాత్రుల ఆరంభంలోనూ అలాగే.