મહાભારત · અધ્યાય 12.259
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.259.1
शरीराद्विप्रमुक्तं हि सूक्ष्मभूतं शरीरिणम् ।
कर्मभिः परिपश्यन्ति शास्त्रोक्तैः शास्त्रचेतसः ॥ १२.२५९.१ ॥
શરીરથી સંપૂર્ણ મુક્ત થયેલા સૂક્ષ્મ ભૂતરૂપ દેહીને, શાસ્ત્રોક્ત કર્મો દ્વારા શાસ્ત્રજ્ઞો જુએ છે.
12.259.2
यथा मरीच्यः सहिताश्चरन्ति ।
गच्छन्ति तिष्ठन्ति च दृश्यमानाः।
देहैर्विमुक्तानि वरन्ति लोकां ।
स्तथैव सत्वान्यतिमानुषाणि ॥ १२.२५९.२ ॥
કિરણો સાથે ચાલે છે, જાય છે, ઊભા રહે છે અને દેખાય છે; તેમ દેહમાંથી મુક્ત થયેલા અતિમાનુષ જીવો લોકોને વરે છે.
12.259.3
प्रतिरूपं यथैवाप्सु तावत्सूर्यस्य लक्ष्यते ।
सत्ववांस्तु तथा सत्वं प्रतिरूपं स पश्यति ॥ १२.२५९.३ ॥
પાણીમાં સૂર્યનું પ્રતિબિંબ દેખાય છે, તેમ સત્ત્વવાન પુરુષ પોતાના સત્ત્વને પ્રતિબિંબરૂપે જુએ છે.
12.259.4
तानि सूक्ष्माणि सत्वानि विमुक्तानि शरीरतः ।
तेन तत्वेन तत्वज्ञाः पश्यन्ति नियतेन्द्रियाः ॥ १२.२५९.४ ॥
શરીરથી મુક્ત થયેલા તે સૂક્ષ્મ જીવોને, તે તત્ત્વ દ્વારા તત્ત્વજ્ઞો, સંયમિત ઇન્દ્રિયવાળા જુએ છે.
12.259.5
स्वपतां जाग्रतां चैष सर्वेषामात्मचिन्तितम् ।
प्रधानाद्वैधयुक्तानां दह्यते कर्मजं रजः ॥ १२.२५९.५ ॥
સૂતેલા અને જાગતા સર્વેનું આત્મચિંતન આ જ છે; પ્રધાનથી વૈવિધ્યમાં જોડાયેલાઓનું કર્મજ રજસ્ બળી જાય છે.
12.259.6
यथाऽहनि तथा रात्रौ यथा रात्रौ तथाऽहनि ।
वशे तिष्ठति सत्वात्मा सततं योगयोगिनाम् ॥ १२.२५९.६ ॥
દિવસમાં જેમ, રાત્રિમાં તેમ; રાત્રિમાં જેમ, દિવસમાં તેમ; યોગ કરનારા યોગીઓનો સત્ત્વાત્મા સતત વશમાં રહે છે.
12.259.7
तेषां नित्यं सदा नित्यो भूतात्मा सततं गुणैः ।
सप्तभिस्त्वन्वितः सूक्ष्मैश्चरिष्णुरजरामरः ॥ १२.२५९.७ ॥
તેમનામાં નિત્ય ભૂતાત્મા સદા ગુણોથી યુક્ત રહે છે; સાત સૂક્ષ્મ ગુણોથી સંયુક્ત થઈને તે ચાલતો રહે છે, જરા અને મૃત્યુરહિત છે.
12.259.8
मनोवुद्धिपराभूतः स्वदेहपरदेहवित् ।
स्वप्नेष्वपि भवत्येष विज्ञाता सुखदुःखयोः ॥ १२.२५९.८ ॥
મન અને બુદ્ધિથી અભિભૂત થયેલો, પોતાના અને પારકા દેહને જાણનારો, સ્વપ્નોમાં પણ આ સુખદુઃખનો જ્ઞાતા થાય છે.
12.259.9
तत्रापि लभते दुःखं तत्रापि लभते सुखम् ।
कामं क्रोधं च तत्रापि कृत्वा व्यसनमृच्छति ॥ १२.२५९.९ ॥
ત્યાં પણ તે દુઃખ પામે છે, ત્યાં પણ સુખ પામે છે; ત્યાં પણ કામ અને ક્રોધ કરીને તે સંકટમાં પડે છે.
12.259.10
प्रीणितश्चापि भवति महतोऽर्थानवाप्य हि ।
करोति पुण्यं तत्रापि जाग्रन्निव च पश्यति ॥ १२.२५९.१० ॥
મહાન ધન પામીને તે પ્રસન્ન પણ થાય છે; ત્યાં પણ તે પુણ્ય કરે છે, જાગતા હોય તેમ જુએ છે.
12.259.11
सदोष्मान्तर्गतश्चापि गर्भत्वं समुपेयिवान् ।
दश मासान्वसन्कुक्षौ नैषोऽन्नमिव जीर्यते ॥ १२.२५९.११ ॥
ઉષ્માની અંદર પ્રવેશીને પણ તે ગર્ભાવસ્થા પામે છે; દસ મહિના ઉદરમાં વસવા છતાં આ અન્નની જેમ પચી જતો નથી.
12.259.12
तमेतमतितेजोंशं भूतात्मानं हृदि स्थितम् ।
तमोरजोभ्यामाविष्टा नानुपश्यन्ति मूर्तिषु ॥ १२.२५९.१२ ॥
અતિ તેજસ્વી અંશરૂપે હૃદયમાં રહેલા આ ભૂતાત્માને, તમ અને રજથી આવિષ્ટ લોકો રૂપોમાં જોતા નથી.
12.259.13
योगशास्त्रपरा भूत्वा स्वमात्मानं परीप्सवः ।
तमोरजोभ्यां निर्मुक्तास्तं प्रपश्यन्ति मूर्तिषु।
अनुच्छ्वासान्यमूर्तानि यानि वज्रोपमान्यपि ॥ १२.२५९.१३ ॥
યોગશાસ્ત્રમાં પરાયણ થઈને, પોતાના આત્માને પામવા ઇચ્છતા, તમસ અને રજસથી મુક્ત થઈને, મૂર્તિઓમાં તેમને જુએ છે. શ્વાસરહિત, અમૂર્ત અને વજ્ર સમાન કઠોર જે છે, તેમાં પણ.
12.259.14
पृथग्भूतेषु सृष्टेषु चतुर्ष्वाश्रमकर्मसु ।
समाधौ योगमेवैतच्छाण्डिल्यः सममब्रवीत् ॥ १२.२५९.१४ ॥
જુદા જુદા ભૂતોમાં, સર્જાયેલા ચાર આશ્રમકર્મોમાં, સમાધિમાં આ જ યોગ છે — એમ શાંડિલ્યે સમભાવે કહ્યું.
12.259.15
विदित्वा सप्तसूक्ष्माणि षडङ्गं च महेश्वरम् ।
प्रधानविनियोगज्ञः परं ब्रह्मानुपश्यति ॥ १२.२५९.१५ ॥
સાત સૂક્ષ્મ તત્ત્વો અને ષડંગયુક્ત મહેશ્વરને જાણીને, પ્રધાનના વિનિયોગને જાણનાર પરબ્રહ્મને જુએ છે.