महाभारत · अध्याय 12.259
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.259.1
शरीराद्विप्रमुक्तं हि सूक्ष्मभूतं शरीरिणम् ।
कर्मभिः परिपश्यन्ति शास्त्रोक्तैः शास्त्रचेतसः ॥ १२.२५९.१ ॥
शरीरापासून पूर्णपणे मुक्त झालेल्या सूक्ष्म भूतरूप शरीरीला शास्त्रांत सांगितलेल्या कर्मांनी शास्त्रज्ञ पाहतात.
12.259.2
यथा मरीच्यः सहिताश्चरन्ति ।
गच्छन्ति तिष्ठन्ति च दृश्यमानाः।
देहैर्विमुक्तानि वरन्ति लोकां ।
स्तथैव सत्वान्यतिमानुषाणि ॥ १२.२५९.२ ॥
किरणे एकत्र चालतात, जातात, थांबतात आणि दिसतात; तसेच देहांतून मुक्त झालेले अतिमानुष जीव लोकांची निवड करतात.
12.259.3
प्रतिरूपं यथैवाप्सु तावत्सूर्यस्य लक्ष्यते ।
सत्ववांस्तु तथा सत्वं प्रतिरूपं स पश्यति ॥ १२.२५९.३ ॥
पाण्यात सूर्याचे प्रतिबिंब दिसते, तसेच सत्त्ववान पुरुष आपले सत्त्व प्रतिबिंबरूपाने पाहतो.
12.259.4
तानि सूक्ष्माणि सत्वानि विमुक्तानि शरीरतः ।
तेन तत्वेन तत्वज्ञाः पश्यन्ति नियतेन्द्रियाः ॥ १२.२५९.४ ॥
देहापासून मुक्त झालेले ते सूक्ष्म जीव, त्या तत्त्वाने तत्त्वज्ञ, संयमित इंद्रियांचे लोक पाहतात.
12.259.5
स्वपतां जाग्रतां चैष सर्वेषामात्मचिन्तितम् ।
प्रधानाद्वैधयुक्तानां दह्यते कर्मजं रजः ॥ १२.२५९.५ ॥
झोपलेल्या आणि जागृत असलेल्या सर्वांचे आत्मचिंतन हेच आहे; प्रधानापासून विविधतेशी जोडलेल्यांचे कर्मजन्य रजस् जाळले जाते.
12.259.6
यथाऽहनि तथा रात्रौ यथा रात्रौ तथाऽहनि ।
वशे तिष्ठति सत्वात्मा सततं योगयोगिनाम् ॥ १२.२५९.६ ॥
दिवसा जसे, रात्री तसे; रात्री जसे, दिवसा तसे; योगाभ्यास करणाऱ्या योग्यांचा सत्त्वात्मा सतत वशात असतो.
12.259.7
तेषां नित्यं सदा नित्यो भूतात्मा सततं गुणैः ।
सप्तभिस्त्वन्वितः सूक्ष्मैश्चरिष्णुरजरामरः ॥ १२.२५९.७ ॥
त्यांच्यामध्ये नित्य असा भूतात्मा सदैव गुणांनी युक्त असतो; सात सूक्ष्म गुणांनी संयुक्त होऊन तो संचार करणारा, जरा आणि मृत्यूरहित आहे.
12.259.8
मनोवुद्धिपराभूतः स्वदेहपरदेहवित् ।
स्वप्नेष्वपि भवत्येष विज्ञाता सुखदुःखयोः ॥ १२.२५९.८ ॥
मन आणि बुद्धीने पराभूत झालेला, स्वतःचे आणि इतरांचे शरीर जाणणारा, स्वप्नातही हा सुखदुःखांचा अनुभवी होतो.
12.259.9
तत्रापि लभते दुःखं तत्रापि लभते सुखम् ।
कामं क्रोधं च तत्रापि कृत्वा व्यसनमृच्छति ॥ १२.२५९.९ ॥
तेथेही त्याला दुःख मिळते, तेथेही सुख मिळते; तेथेही काम आणि क्रोध करून तो संकटात सापडतो.
12.259.10
प्रीणितश्चापि भवति महतोऽर्थानवाप्य हि ।
करोति पुण्यं तत्रापि जाग्रन्निव च पश्यति ॥ १२.२५९.१० ॥
महान धन मिळवून तो आनंदितही होतो; तेथेही तो पुण्य करतो, जागा असल्यासारखे पाहतो.
12.259.11
सदोष्मान्तर्गतश्चापि गर्भत्वं समुपेयिवान् ।
दश मासान्वसन्कुक्षौ नैषोऽन्नमिव जीर्यते ॥ १२.२५९.११ ॥
उष्णतेत प्रवेश करूनही तो गर्भावस्था प्राप्त करतो; दहा महिने उदरात राहूनही हा अन्नासारखा जीर्ण होत नाही.
12.259.12
तमेतमतितेजोंशं भूतात्मानं हृदि स्थितम् ।
तमोरजोभ्यामाविष्टा नानुपश्यन्ति मूर्तिषु ॥ १२.२५९.१२ ॥
अति तेजस्वी अंशरूपाने हृदयात स्थित असलेल्या या भूतात्म्याला तमो व रजोगुणाने ग्रासलेले लोक रूपांमध्ये पाहत नाहीत.
12.259.13
योगशास्त्रपरा भूत्वा स्वमात्मानं परीप्सवः ।
तमोरजोभ्यां निर्मुक्तास्तं प्रपश्यन्ति मूर्तिषु।
अनुच्छ्वासान्यमूर्तानि यानि वज्रोपमान्यपि ॥ १२.२५९.१३ ॥
योगशास्त्रात निष्ठ होऊन, स्वतःच्या आत्म्याची प्राप्ती इच्छिणारे, तमस् आणि रजस् यांपासून मुक्त होऊन, मूर्तींमध्ये त्याला पाहतात. श्वासरहित, अमूर्त आणि वज्रासारखी कठोर जी आहेत, त्यांतही.
12.259.14
पृथग्भूतेषु सृष्टेषु चतुर्ष्वाश्रमकर्मसु ।
समाधौ योगमेवैतच्छाण्डिल्यः सममब्रवीत् ॥ १२.२५९.१४ ॥
वेगवेगळ्या भूतांत, निर्माण झालेल्या चार आश्रमकर्मांत, समाधीत हाच योग आहे — असे शाण्डिल्याने समानपणे सांगितले.
12.259.15
विदित्वा सप्तसूक्ष्माणि षडङ्गं च महेश्वरम् ।
प्रधानविनियोगज्ञः परं ब्रह्मानुपश्यति ॥ १२.२५९.१५ ॥
सात सूक्ष्म तत्त्वे आणि षडङ्गयुक्त महेश्वर जाणून, प्रधानाचा विनियोग जाणणारा परब्रह्म पाहतो.