ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.259
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.259.1
शरीराद्विप्रमुक्तं हि सूक्ष्मभूतं शरीरिणम् ।
कर्मभिः परिपश्यन्ति शास्त्रोक्तैः शास्त्रचेतसः ॥ १२.२५९.१ ॥
ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਸੂਖਮ ਭੂਤ ਰੂਪ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਸਤਰਗਿਆਨੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
12.259.2
यथा मरीच्यः सहिताश्चरन्ति ।
गच्छन्ति तिष्ठन्ति च दृश्यमानाः।
देहैर्विमुक्तानि वरन्ति लोकां ।
स्तथैव सत्वान्यतिमानुषाणि ॥ १२.२५९.२ ॥
ਕਿਰਨਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ, ਜਾਂਦੀਆਂ, ਠਹਿਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤਿਮਾਨੁਸ਼ ਜੀਵ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ।
12.259.3
प्रतिरूपं यथैवाप्सु तावत्सूर्यस्य लक्ष्यते ।
सत्ववांस्तु तथा सत्वं प्रतिरूपं स पश्यति ॥ १२.२५९.३ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਤ੍ਵਵਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਤ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.259.4
तानि सूक्ष्माणि सत्वानि विमुक्तानि शरीरतः ।
तेन तत्वेन तत्वज्ञाः पश्यन्ति नियतेन्द्रियाः ॥ १२.२५९.४ ॥
ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਉਸੇ ਤੱਤ ਰਾਹੀਂ ਤੱਤਵਗਿਆਨੀ, ਸੰਯਮੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
12.259.5
स्वपतां जाग्रतां चैष सर्वेषामात्मचिन्तितम् ।
प्रधानाद्वैधयुक्तानां दह्यते कर्मजं रजः ॥ १२.२५९.५ ॥
ਸੁੱਤੇ ਅਤੇ ਜਾਗਦੇ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਇਹੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆਂ ਦਾ ਕਰਮਜ ਰਜਸ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.259.6
यथाऽहनि तथा रात्रौ यथा रात्रौ तथाऽहनि ।
वशे तिष्ठति सत्वात्मा सततं योगयोगिनाम् ॥ १२.२५९.६ ॥
ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਤ ਵਿੱਚ; ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਤਿਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ; ਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਸਤ੍ਵਾਤਮਾ ਸਦਾ ਵਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.259.7
तेषां नित्यं सदा नित्यो भूतात्मा सततं गुणैः ।
सप्तभिस्त्वन्वितः सूक्ष्मैश्चरिष्णुरजरामरः ॥ १२.२५९.७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਭੂਤਾਤਮਾ ਸਦਾ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸੱਤ ਸੂਖਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਜਰਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
12.259.8
मनोवुद्धिपराभूतः स्वदेहपरदेहवित् ।
स्वप्नेष्वपि भवत्येष विज्ञाता सुखदुःखयोः ॥ १२.२५९.८ ॥
ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਾਏ ਦੇਹ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.259.9
तत्रापि लभते दुःखं तत्रापि लभते सुखम् ।
कामं क्रोधं च तत्रापि कृत्वा व्यसनमृच्छति ॥ १२.२५९.९ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਵੀ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
12.259.10
प्रीणितश्चापि भवति महतोऽर्थानवाप्य हि ।
करोति पुण्यं तत्रापि जाग्रन्निव च पश्यति ॥ १२.२५९.१० ॥
ਵੱਡਾ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਗਦੇ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.259.11
सदोष्मान्तर्गतश्चापि गर्भत्वं समुपेयिवान् ।
दश मासान्वसन्कुक्षौ नैषोऽन्नमिव जीर्यते ॥ १२.२५९.११ ॥
ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਅੰਨ ਵਾਂਗ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.259.12
तमेतमतितेजोंशं भूतात्मानं हृदि स्थितम् ।
तमोरजोभ्यामाविष्टा नानुपश्यन्ति मूर्तिषु ॥ १२.२५९.१२ ॥
ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਇਸ ਭੂਤਾਤਮਾ ਨੂੰ ਤਮ ਤੇ ਰਜ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸੇ ਲੋਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
12.259.13
योगशास्त्रपरा भूत्वा स्वमात्मानं परीप्सवः ।
तमोरजोभ्यां निर्मुक्तास्तं प्रपश्यन्ति मूर्तिषु।
अनुच्छ्वासान्यमूर्तानि यानि वज्रोपमान्यपि ॥ १२.२५९.१३ ॥
ਯੋਗਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਤਮ ਅਤੇ ਰਜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਸਾਹ-ਰਹਿਤ, ਅਮੂਰਤ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਜੋ ਵੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
12.259.14
पृथग्भूतेषु सृष्टेषु चतुर्ष्वाश्रमकर्मसु ।
समाधौ योगमेवैतच्छाण्डिल्यः सममब्रवीत् ॥ १२.२५९.१४ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਜੇ ਹੋਏ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਯੋਗ ਹੈ — ਇਹ ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ ਨੇ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।
12.259.15
विदित्वा सप्तसूक्ष्माणि षडङ्गं च महेश्वरम् ।
प्रधानविनियोगज्ञः परं ब्रह्मानुपश्यति ॥ १२.२५९.१५ ॥
ਸੱਤ ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਵਿਨਿਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।