महाभारत · अध्याय 12.271
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.271.1
शरीरमापदश्चैव न विदन्त्यविहिंसकाः ।
कथं यात्रा शरीरस्य निरारम्भस्य सेत्स्यते ॥ १२.२७१.१ ॥
अहिंसक लोक शरीर आणि आपत्ती जाणत नाहीत. जो कोणतेही कर्म आरंभत नाही, त्याच्या शरीराची यात्रा कशी सिद्ध होईल?
12.271.2
यथा शरीरं न म्लायेन्नैव मृत्युवशं भवेत् ।
तथा कर्मसु वर्तेत समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १२.२७१.२ ॥
शरीर सुकू नये आणि मृत्यूच्या अधीन होऊ नये, त्याप्रमाणे समर्थ माणसाने कर्मात प्रवृत्त होऊन धर्माचरण करावे.
12.271.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रजानामनुकम्पार्थं गीतं राज्ञा विचख्युना ॥ १२.२७१.३ ॥
याविषयी प्रजेवरील अनुकंपेसाठी एका विचक्षण राजाने गायलेला हा पुरातन इतिहास लोक उदाहरणादाखल सांगतात.
12.271.4
छिन्नस्थूणं वृपं दृष्ट्वा विरावं च गवां भृशम् ।
गोगृहे यज्ञवाटे च प्रेक्षमाणः स पार्थिवः ॥ १२.२७१.४ ॥
तुटलेल्या खांबाचा बैल आणि गायींचा तीव्र हंबरडा पाहून, गोठ्यात व यज्ञमंडपात पाहणारा तो राजा.
12.271.5
स्वस्ति गोभ्योऽस्तु लोकेषु ततो निर्वचनं कृतम् ।
हिंसायां हि प्रवृत्तायामाशीरेषा तु कल्पिता ॥ १२.२७१.५ ॥
गायींचे कल्याण होवो, लोकांत शुभ होवो, असे तेव्हा निवेदन केले गेले. हिंसा प्रवृत्त झाली तेव्हा हा आशीर्वाद कल्पिला गेला.
12.271.6
अव्यवस्थितमर्यादैर्विमूढैर्नास्तिकैर्नरैः ।
संशयात्मभिरव्यक्तैर्हिंसा समनुदर्शिता ॥ १२.२७१.६ ॥
ज्यांच्या मर्यादा अस्थिर, जे मूढ, नास्तिक, संशयात्मा आणि अव्यक्त आहेत, अशा माणसांनी हिंसा दाखवली गेली.
12.271.7
सर्वकर्मग्वहिंसां हि धर्मात्मा मनुरब्रवीत् ।
कामकाराद्विहिंसन्ति बहिर्वेद्यां पशून्नराः ॥ १२.२७१.७ ॥
धर्मात्मा मनूने सर्व कर्मांत अहिंसा हीच श्रेष्ठ सांगितली आहे. इच्छेच्या वशाने माणसे वेदीबाहेर पशूंची हिंसा करतात.
12.271.8
तस्मात्प्रमाणतः कार्यो धर्मः सूक्ष्मो विजानता ।
अहिंसा ह्येव सर्वेभ्यो धर्मेभ्यो ज्यायसी मता ॥ १२.२७१.८ ॥
म्हणून प्रमाणानुसार सूक्ष्म धर्म जाणणाराने त्याचे आचरण करावे. सर्व धर्मांमध्ये अहिंसाच श्रेष्ठ मानली आहे.
12.271.9
उपोष्य संशितो भूत्वा हित्वा वेदकृतां शुचिः ।
आचार इत्यनाचारः कृपणाः फलहेतवः ॥ १२.२७१.९ ॥
उपवास करून, संयमी होऊन, वेदविहित कर्मे सोडून जो शुद्ध होतो, त्याचा आचार म्हणजे खरे तर अनाचार. फळाच्या हेतूने दीन लोक असे करतात.
12.271.10
यदि च्छिन्दन्ति वृक्षांश्च यूपांश्चोद्दिश्य मानवाः ।
वृथा मांसानि खादन्ति नैप धर्मः प्रशस्यते ॥ १२.२७१.१० ॥
यज्ञस्तंभांसाठी माणसे वृक्ष तोडतात आणि व्यर्थ मांस खातात, तर हा धर्म प्रशंसनीय ठरत नाही.
12.271.11
सुरां मत्स्यान्मधु मांसमासवं कृसरौदनम् ।
धूर्तैः प्रवर्तितं ह्येतन्नैतद्वेदेषु कल्पितम्।
कामान्मोहाच्च लोभाच्च लौल्यमेतत्प्रवर्तितम् ॥ १२.२७१.११ ॥
मद्य, मासे, मध, मांस, आसव आणि तिळासह शिजवलेला भात — हे धूर्तांनी प्रचलित केले; वेदांत हे विहित नाही. कामना, मोह आणि लोभामुळे ही लालसा पसरवली गेली.
12.271.12
विष्णुमेवाभिजानन्ति सर्वयज्ञेषु ब्राह्मणाः ।
पायसैः सुमनोभिश्च तस्यैव यजनं स्मृतम् ॥ १२.२७१.१२ ॥
सर्व यज्ञांत ब्राह्मण केवळ विष्णूलाच जाणतात. पायस आणि सुंदर फुलांनी त्याचीच पूजा स्मृत आहे.
12.271.13
यज्ञियाश्चैव ये वृक्षा वेदेषु परिकल्पिताः ।
यच्चापि किंचित्कर्तव्यमन्यच्चोक्षैः सुसंस्कृतम्।
महासत्वैः शुद्धभावैः सर्वं देवार्हमेव तत् ॥ १२.२७१.१३ ॥
वेदांमध्ये यज्ञासाठी योग्य म्हणून निश्चित केलेले वृक्ष, करण्यासारखे इतर जे काही, ते सर्व उत्तम शुद्ध केलेले, महात्मे आणि शुद्ध भाव असलेल्यांनी केलेले सर्व काही देवांसाठी योग्यच आहे.
12.271.14
शरीरमापदश्चापि विवदन्त्यविहंसतः ।
कथं यात्रा शरीरस्य निरारम्भस्य सेत्स्यते ॥ १२.२७१.१४ ॥
शरीर आणि संकटेही वाद घालतात. जो हिंसा करत नाही आणि कोणतेही कर्म आरंभत नाही, त्याची शरीरयात्रा कशी सिद्ध होईल?
12.271.15
यथा शरीरं न ग्लायेन्नेयान्मृत्युवशं यथा ।
तथा कर्मसु वर्तेत समर्थो धर्ममाचरेत् ॥ १२.२७१.१५ ॥
शरीर थकू नये आणि मृत्यूच्या वशात जाऊ नये, त्याप्रमाणे समर्थ माणसाने कर्मात गुंतून धर्माचे आचरण करावे.