મહાભારત · અધ્યાય 12.278
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.278.1
बहूनां यज्ञतपसामेकार्थानां पितामह ।
धर्मार्थं न सुखार्थार्थं कथं यज्ञः समाहितः ॥ १२.२७८.१ ॥
હે પિતામહ, ઘણા યજ્ઞો અને તપ એક જ હેતુવાળા હોય ત્યારે, સુખ માટે નહિ પણ ધર્મ માટે યજ્ઞ કેવી રીતે નક્કી થાય છે?
12.278.2
अत्र ते वर्तयिष्यामि नारदेनानुकीर्तितम् ।
उञ्छवृत्तेः पुरावृत्तं यज्ञार्थे ब्राह्मणस्य च ॥ १२.२७८.२ ॥
અહીં નારદે કહેલો, યજ્ઞ માટે ઉંછવૃત્તિ કરનાર એક બ્રાહ્મણનો પ્રાચીન વૃત્તાંત હું તને કહીશ.
12.278.3
राष्ट्रे धर्मोत्तरे श्रेष्ठे विदर्भेष्वभवद्द्विजः ।
उञ्छवृत्तिर्ऋषिः कश्चिद्यज्ञं यष्टुं समादधे ॥ १२.२७८.३ ॥
ધર્મપ્રધાન શ્રેષ્ઠ વિદર્ભ રાજ્યમાં ઉંછવૃત્તિથી જીવતો એક દ્વિજ હતો; તે ઋષિએ યજ્ઞ કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.
12.278.4
श्यामाकमशनं तत्र सूर्यपर्णी सुवर्चला ।
तिक्तं च विरसं शाकं तपसा स्वादुतां गतम् ॥ १२.२७८.४ ॥
ત્યાં તેનું ભોજન શ્યામાક (સામો) ધાન્ય હતું, અને સૂર્યપર્ણી તથા સુવર્ચલા નામના કડવા, સ્વાદહીન શાક હતાં; તપથી તે મીઠાં થયાં.
12.278.5
उपगम्य वने पृथ्वीं सर्वभूताविहिंसया ।
अपि मूलफलैरिष्टो यज्ञः स्वर्ग्यः परंतप ॥ १२.२७८.५ ॥
વનમાં જઈને, સર્વ પ્રાણીઓની હિંસા ન કરીને, મૂળ અને ફળ વડે પણ કરેલો યજ્ઞ સ્વર્ગ આપનારો છે, હે શત્રુતાપન.
12.278.6
तस्य भार्या व्रतकृशा शुचिः पुष्करमालिनी ।
यज्ञपत्नी समानीता सत्येनानुविधीयते ॥ १२.२७८.६ ॥
તેની પત્ની વ્રતોથી કૃશ, શુચિ પુષ્કરમાલિની હતી; યજ્ઞપત્ની તરીકે લાવવામાં આવેલી તે સત્યથી તેનું અનુસરણ કરે છે.
12.278.7
सा तु शापपरित्रस्ता तत्स्वभावानुर्तिनी ।
मायूरजीर्णपर्णानां वस्त्रं तस्याश्च वर्णितम् ॥ १२.२७८.७ ॥
તે શાપથી ભયભીત થઈ પોતાના સ્વભાવને અનુસરતી હતી. મોરનાં જૂનાં પાંદડાંનું વસ્ત્ર તેનું વર્ણવાયું છે.
12.278.8
अकामया कृतस्तत्र यज्ञो होत्रनुमार्गतः ।
शुकस्य पुनराजातिरवध्यानादधर्मवत् ॥ १२.२७८.८ ॥
ત્યાં હોતાના માર્ગને અનુસરીને અનિચ્છાએ યજ્ઞ થયો. અવમાનને કારણે શુકનો પુનર્જન્મ થયો, અધર્મની જેમ.
12.278.9
तस्मिन्वने समीपस्थो मृगोऽभूत्सहचारिकः ।
वचोभिरब्रवीत्सत्यं त्वयेदं दुष्कृतं कृतम् ॥ १२.२७८.९ ॥
તે વનમાં નજીક રહેલું એક હરણ સાથી બન્યું. તેણે વચનોથી સત્ય કહ્યું: "તેં આ દુષ્કર્મ કર્યું છે."
12.278.10
यदि मन्त्राङ्गहीनोऽयं यज्ञो भवति वैकृतः ।
मा भोःप्रक्षिप होत्रे त्वं गच्छ स्वर्गमतन्द्रितः ॥ १२.२७८.१० ॥
મંત્રાંગોની ઉણપને કારણે આ યજ્ઞ વિકૃત થયો હોય, તો હે મિત્ર, હોતાના અગ્નિમાં તેને નાખીશ નહીં. તું આળસ વગર સ્વર્ગે જા.
12.278.11
ततस्तु यज्ञे सावित्री साक्षात्तं संन्यमन्त्रयत् ।
निमन्त्रयन्ती प्रत्युक्ता न हन्यां सहवासिनम् ॥ १२.२७८.११ ॥
ત્યારે યજ્ઞમાં સાવિત્રીએ સાક્ષાત તેને રોકીને સંબોધ્યો. આમંત્રણ આપતાં ઉત્તર મળ્યો: "હું સહવાસીને નહીં મારું."
12.278.12
एवमुक्त्वा निवृत्ता सा प्रवृत्ता यज्ञपावकात् ।
किंनु दुश्चरितं यज्ञे दिदृक्षुः सा रसातलम् ॥ १२.२७८.१२ ॥
એમ કહીને તે પાછી ફરી, યજ્ઞાગ્નિમાંથી ઉપર આવીને. યજ્ઞમાં કયું દુષ્કર્મ છે તે જોવાની ઇચ્છાથી તે રસાતલમાં ગઈ.
12.278.13
स तु बद्धाञ्जलिं सत्यमयाचद्धरिणः पुनः ।
सत्येन स परिष्वज्य संदिष्टो गम्यतामिति ॥ १२.२७८.१३ ॥
પરંતુ હાથ જોડીને સત્યે ફરીથી તે હરણની યાચના કરી. સત્યે તેને આલિંગન આપીને કહ્યું, "જા."
12.278.14
ततः स हरिणो गत्वा पदान्यष्टौ न्यवर्तत ।
साधु हिंसय मां सत्य हतो यास्यामि सद्गदितम् ॥ १२.२७८.१४ ॥
પછી તે હરણ આઠ પગલાં ચાલીને પાછું ફર્યું. "હે સત્ય, મને સારી રીતે મારી નાખ; મરાઈને હું સદ્ગતિ પામીશ."
12.278.15
पश्य ह्यप्सरसो दिव्या मया दत्तेन चक्षुषा ।
विमानानि विचित्राणि गन्धर्वाणां महात्मनाम् ॥ १२.२७८.१५ ॥
મેં આપેલી દિવ્ય દ્રષ્ટિથી દિવ્ય અપ્સરાઓ અને મહાત્મા ગંધર્વોનાં અદ્ભુત વિમાનો જુઓ.
12.278.16
ततः स सुचिरं दृष्ट्वा स्पृहालग्नेन चक्षुषा ।
मृगमालोक्य हिंसायां स्वर्गवासं समर्थयत् ॥ १२.२७८.१६ ॥
પછી તે લાંબો સમય લાલસાભરી આંખે જોતો રહ્યો, તે હરણને જોઈને હિંસામાં સ્વર્ગવાસ છે એમ સમર્થન કર્યું.
12.278.17
स तु धर्मो मृगो भूत्वा बहुवर्षोषितो वने ।
तस्य निष्कृतिमाधत्त न त्वसौ यज्ञसंविधिः ॥ १२.२७८.१७ ॥
તે જ ધર્મ હરણ બનીને વનમાં ઘણાં વર્ષો રહ્યો. તેણે તેનું પ્રાયશ્ચિત્ત કર્યું, પરંતુ તે યજ્ઞવિધિ ન હતી.
12.278.18
तस्य तेनानुभावेन मृगहिंसात्मनस्तदा ।
तपो महत्समुच्छिन्नं तस्माद्धिंसा न यज्ञिया ॥ १२.२७८.१८ ॥
તે પ્રભાવથી, હરણની હિંસામાં મન રાખતાં તેની મહાન તપસ્યા નાશ પામી. તેથી હિંસા યજ્ઞ માટે યોગ્ય નથી.
12.278.19
ततस्तं भगवान्धर्मो यज्ञं याजयत स्वयम् ।
समाधानं च भार्याया लेभे स तपसा परम् ॥ १२.२७८.१९ ॥
પછી ભગવાન ધર્મે પોતે તેને યજ્ઞ કરાવ્યો; તેણે તપથી પત્નીનું પરમ સમાધાન મેળવ્યું.
12.278.20
अहिंसा परो धर्मो हिंसाधर्मस्तथा हितः ।
सत्यं तेऽहं प्रवक्ष्यामि नो धर्मः सत्यवादिनाम् ॥ १२.२७८.२० ॥
અહિંસા પરમ ધર્મ છે; તેમ જ હિંસા-ધર્મ પણ હિતકર કહેવાયો છે. હું તને સત્ય કહીશ — આ સત્યવાદીઓનો ધર્મ નથી.