ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.278
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.278.1
बहूनां यज्ञतपसामेकार्थानां पितामह ।
धर्मार्थं न सुखार्थार्थं कथं यज्ञः समाहितः ॥ १२.२७८.१ ॥
ହେ ପିତାମହ, ବହୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲେ, ସୁଖ ପାଇଁ ନୁହେଁ ଧର୍ମ ପାଇଁ କିପରି ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥିର କରାଯାଏ?
12.278.2
अत्र ते वर्तयिष्यामि नारदेनानुकीर्तितम् ।
उञ्छवृत्तेः पुरावृत्तं यज्ञार्थे ब्राह्मणस्य च ॥ १२.२७८.२ ॥
ଏଠାରେ ନାରଦ କହିଥିବା, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତି କରୁଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପ୍ରାଚୀନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
12.278.3
राष्ट्रे धर्मोत्तरे श्रेष्ठे विदर्भेष्वभवद्द्विजः ।
उञ्छवृत्तिर्ऋषिः कश्चिद्यज्ञं यष्टुं समादधे ॥ १२.२७८.३ ॥
ଧର୍ମପ୍ରଧାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦର୍ଭ ରାଜ୍ୟରେ ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ; ସେହି ଋଷି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
12.278.4
श्यामाकमशनं तत्र सूर्यपर्णी सुवर्चला ।
तिक्तं च विरसं शाकं तपसा स्वादुतां गतम् ॥ १२.२७८.४ ॥
ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା ଶ୍ୟାମାକ (ସାନ ଧାନ), ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟପର୍ଣୀ ଓ ସୁବର୍ଚଳା ନାମକ ତିକ୍ତ ଓ ସ୍ୱାଦହୀନ ଶାକ; ତପସ୍ୟାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧୁର ହୋଇଗଲା।
12.278.5
उपगम्य वने पृथ्वीं सर्वभूताविहिंसया ।
अपि मूलफलैरिष्टो यज्ञः स्वर्ग्यः परंतप ॥ १२.२७८.५ ॥
ବନକୁ ଯାଇ, ସର୍ବ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ହିଂସା ନ କରି, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞ ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ ହୁଏ, ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ।
12.278.6
तस्य भार्या व्रतकृशा शुचिः पुष्करमालिनी ।
यज्ञपत्नी समानीता सत्येनानुविधीयते ॥ १२.२७८.६ ॥
ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବ୍ରତରେ କୃଶ, ଶୁଚି ପୁଷ୍କରମାଳିନୀ; ଯଜ୍ଞପତ୍ନୀ ଭାବେ ଆଣାଯାଇଥିବା ସେ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
12.278.7
सा तु शापपरित्रस्ता तत्स्वभावानुर्तिनी ।
मायूरजीर्णपर्णानां वस्त्रं तस्याश्च वर्णितम् ॥ १२.२७८.७ ॥
ସେ ଅଭିଶାପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ମୟୂରର ଜୀର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ରର ବସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
12.278.8
अकामया कृतस्तत्र यज्ञो होत्रनुमार्गतः ।
शुकस्य पुनराजातिरवध्यानादधर्मवत् ॥ १२.२७८.८ ॥
ସେଠାରେ ହୋତାଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଅନିଚ୍ଛାରେ ଯଜ୍ଞ ହେଲା। ଅବଜ୍ଞାରୁ ଶୁକଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହେଲା, ଅଧର୍ମ ପରି।
12.278.9
तस्मिन्वने समीपस्थो मृगोऽभूत्सहचारिकः ।
वचोभिरब्रवीत्सत्यं त्वयेदं दुष्कृतं कृतम् ॥ १२.२७८.९ ॥
ସେହି ବନରେ ନିକଟରେ ଥିବା ଏକ ହରିଣ ସାଥୀ ହେଲା। ସେ ବାକ୍ୟରେ ସତ୍ୟ କହିଲା: "ତୁମେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛ।"
12.278.10
यदि मन्त्राङ्गहीनोऽयं यज्ञो भवति वैकृतः ।
मा भोःप्रक्षिप होत्रे त्वं गच्छ स्वर्गमतन्द्रितः ॥ १२.२७८.१० ॥
ମନ୍ତ୍ରାଙ୍ଗ ଅଭାବରୁ ଯଦି ଏ ଯଜ୍ଞ ବିକୃତ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ହେ ବନ୍ଧୁ, ହୋତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଏହାକୁ ପକାଅ ନାହିଁ। ତୁମେ ଅଳସ ନହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।
12.278.11
ततस्तु यज्ञे सावित्री साक्षात्तं संन्यमन्त्रयत् ।
निमन्त्रयन्ती प्रत्युक्ता न हन्यां सहवासिनम् ॥ १२.२७८.११ ॥
ତା'ପରେ ଯଜ୍ଞରେ ସାବିତ୍ରୀ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସଂଯତ କରି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ବେଳେ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା: "ମୁଁ ସହବାସୀକୁ ମାରିବି ନାହିଁ।"
12.278.12
एवमुक्त्वा निवृत्ता सा प्रवृत्ता यज्ञपावकात् ।
किंनु दुश्चरितं यज्ञे दिदृक्षुः सा रसातलम् ॥ १२.२७८.१२ ॥
ଏହା କହି ସେ ଫେରିଗଲେ, ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରୁ ଉପରକୁ ଉଠି। ଯଜ୍ଞରେ କଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଅଛି ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ରସାତଳକୁ ଗଲେ।
12.278.13
स तु बद्धाञ्जलिं सत्यमयाचद्धरिणः पुनः ।
सत्येन स परिष्वज्य संदिष्टो गम्यतामिति ॥ १२.२७८.१३ ॥
କିନ୍ତୁ ଯୋଡ଼ହାତ କରି ସତ୍ୟ ପୁଣି ସେହି ହରିଣକୁ ଅନୁନୟ କଲା। ସତ୍ୟ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲା, "ଯାଅ।"
12.278.14
ततः स हरिणो गत्वा पदान्यष्टौ न्यवर्तत ।
साधु हिंसय मां सत्य हतो यास्यामि सद्गदितम् ॥ १२.२७८.१४ ॥
ତା'ପରେ ସେ ହରିଣ ଆଠ ପାଦ ଯାଇ ଫେରି ଆସିଲା। "ହେ ସତ୍ୟ, ମୋତେ ଭଲ ଭାବେ ମାର; ମରି ମୁଁ ସଦ୍ଗତି ପାଇବି।"
12.278.15
पश्य ह्यप्सरसो दिव्या मया दत्तेन चक्षुषा ।
विमानानि विचित्राणि गन्धर्वाणां महात्मनाम् ॥ १२.२७८.१५ ॥
ମୋ ଦେଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରା ଓ ମହାତ୍ମା ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ବିମାନ ଦେଖ।
12.278.16
ततः स सुचिरं दृष्ट्वा स्पृहालग्नेन चक्षुषा ।
मृगमालोक्य हिंसायां स्वर्गवासं समर्थयत् ॥ १२.२७८.१६ ॥
ତା'ପରେ ସେ ବହୁ ସମୟ ଲାଳସାପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ଦେଖି, ସେହି ହରିଣକୁ ଚାହିଁ ହିଂସାରେ ସ୍ୱର୍ଗବାସ ଥିବାର ସମର୍ଥନ କଲା।
12.278.17
स तु धर्मो मृगो भूत्वा बहुवर्षोषितो वने ।
तस्य निष्कृतिमाधत्त न त्वसौ यज्ञसंविधिः ॥ १२.२७८.१७ ॥
ସେହି ଧର୍ମ ହରିଣ ହୋଇ ବନରେ ବହୁ ବର୍ଷ ବାସ କଲା। ସେ ତାହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲା; କିନ୍ତୁ ତାହା ଯଜ୍ଞବିଧି ନ ଥିଲା।
12.278.18
तस्य तेनानुभावेन मृगहिंसात्मनस्तदा ।
तपो महत्समुच्छिन्नं तस्माद्धिंसा न यज्ञिया ॥ १२.२७८.१८ ॥
ସେହି ପ୍ରଭାବରେ, ହରିଣ ହିଂସା ଭାବରେ ଥିବାବେଳେ, ତାହାର ମହାନ ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହେଲା। ତେଣୁ ହିଂସା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
12.278.19
ततस्तं भगवान्धर्मो यज्ञं याजयत स्वयम् ।
समाधानं च भार्याया लेभे स तपसा परम् ॥ १२.२७८.१९ ॥
ଏରେ ଭଗବାନ ଧର୍ମ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ; ସେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ତ୍ରୀର ପରମ ସମାଧାନ ପାଇଲେ।
12.278.20
अहिंसा परो धर्मो हिंसाधर्मस्तथा हितः ।
सत्यं तेऽहं प्रवक्ष्यामि नो धर्मः सत्यवादिनाम् ॥ १२.२७८.२० ॥
ଅହିଂସା ପରମ ଧର୍ମ; ସେହିପରି ହିଂସା-ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ହିତକର କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହିବି — ଏହା ସତ୍ୟବାଦୀମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ନୁହେଁ।