ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.278
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.278.1
बहूनां यज्ञतपसामेकार्थानां पितामह ।
धर्मार्थं न सुखार्थार्थं कथं यज्ञः समाहितः ॥ १२.२७८.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਜ્ਞ ਤੇ ਤਪ ਇੱਕੋ ਮਕਸਦ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸੁੱਖ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਧਰਮ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਿਵੇਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
12.278.2
अत्र ते वर्तयिष्यामि नारदेनानुकीर्तितम् ।
उञ्छवृत्तेः पुरावृत्तं यज्ञार्थे ब्राह्मणस्य च ॥ १२.२७८.२ ॥
ਇੱਥੇ ਨਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਗਈ, ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਉੰਛਵ੍ਰਿੱਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।
12.278.3
राष्ट्रे धर्मोत्तरे श्रेष्ठे विदर्भेष्वभवद्द्विजः ।
उञ्छवृत्तिर्ऋषिः कश्चिद्यज्ञं यष्टुं समादधे ॥ १२.२७८.३ ॥
ਧਰਮ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਦਰਭ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉੰਛਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ ਸੀ; ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ।
12.278.4
श्यामाकमशनं तत्र सूर्यपर्णी सुवर्चला ।
तिक्तं च विरसं शाकं तपसा स्वादुतां गतम् ॥ १२.२७८.४ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸਦਾ ਭੋਜਨ ਸ਼ਿਆਮਾਕ (ਸਾਮਾਂ) ਅਨਾਜ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੂਰਯਪਰਣੀ ਤੇ ਸੁਵਰਚਲਾ ਨਾਮ ਦੇ ਕੌੜੇ ਤੇ ਬੇਸੁਆਦ ਸਾਗ ਸਨ; ਤਪ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
12.278.5
उपगम्य वने पृथ्वीं सर्वभूताविहिंसया ।
अपि मूलफलैरिष्टो यज्ञः स्वर्ग्यः परंतप ॥ १२.२७८.५ ॥
ਬਣ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੂਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਯਜ੍ਞ ਸਵਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਤਾਪਨ।
12.278.6
तस्य भार्या व्रतकृशा शुचिः पुष्करमालिनी ।
यज्ञपत्नी समानीता सत्येनानुविधीयते ॥ १२.२७८.६ ॥
ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਈ, ਸ਼ੁੱਧ ਪੁਸ਼ਕਰਮਾਲਿਨੀ ਸੀ; ਯਜ੍ਞਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਉਹ ਸੱਚ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।
12.278.7
सा तु शापपरित्रस्ता तत्स्वभावानुर्तिनी ।
मायूरजीर्णपर्णानां वस्त्रं तस्याश्च वर्णितम् ॥ १२.२७८.७ ॥
ਉਹ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਮੋਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਬਸਤਰ ਉਸਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
12.278.8
अकामया कृतस्तत्र यज्ञो होत्रनुमार्गतः ।
शुकस्य पुनराजातिरवध्यानादधर्मवत् ॥ १२.२७८.८ ॥
ਉੱਥੇ ਹੋਤਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਨੁਸਰ ਕੇ ਅਣਚਾਹੇ ਯੱਗ ਹੋਇਆ। ਅਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਸ਼ੁਕ ਦਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਅਧਰਮ ਵਾਂਗ।
12.278.9
तस्मिन्वने समीपस्थो मृगोऽभूत्सहचारिकः ।
वचोभिरब्रवीत्सत्यं त्वयेदं दुष्कृतं कृतम् ॥ १२.२७८.९ ॥
ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਇੱਕ ਹਿਰਨ ਸਾਥੀ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਇਹ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।"
12.278.10
यदि मन्त्राङ्गहीनोऽयं यज्ञो भवति वैकृतः ।
मा भोःप्रक्षिप होत्रे त्वं गच्छ स्वर्गमतन्द्रितः ॥ १२.२७८.१० ॥
ਜੇ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਹ ਯੱਗ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਹੋਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਨਾ ਸੁੱਟ। ਤੂੰ ਬਿਨਾਂ ਆਲਸ ਦੇ ਸਵਰਗ ਜਾ।
12.278.11
ततस्तु यज्ञे सावित्री साक्षात्तं संन्यमन्त्रयत् ।
निमन्त्रयन्ती प्रत्युक्ता न हन्यां सहवासिनम् ॥ १२.२७८.११ ॥
ਫਿਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਆ। ਬੁਲਾਉਂਦਿਆਂ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ: "ਮੈਂ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਾਂਗੀ।"
12.278.12
एवमुक्त्वा निवृत्ता सा प्रवृत्ता यज्ञपावकात् ।
किंनु दुश्चरितं यज्ञे दिदृक्षुः सा रसातलम् ॥ १२.२७८.१२ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਗਈ, ਯੱਗਾਗਨੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ। ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਹੈ ਇਹ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਰਸਾਤਲ ਨੂੰ ਗਈ।
12.278.13
स तु बद्धाञ्जलिं सत्यमयाचद्धरिणः पुनः ।
सत्येन स परिष्वज्य संदिष्टो गम्यतामिति ॥ १२.२७८.१३ ॥
ਪਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੱਤ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਹਿਰਨ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਸੱਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜਾਹ।"
12.278.14
ततः स हरिणो गत्वा पदान्यष्टौ न्यवर्तत ।
साधु हिंसय मां सत्य हतो यास्यामि सद्गदितम् ॥ १२.२७८.१४ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਹਿਰਨ ਅੱਠ ਕਦਮ ਜਾ ਕੇ ਮੁੜ ਆਇਆ। "ਹੇ ਸੱਤ, ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ; ਮਰ ਕੇ ਮੈਂ ਸਦਗਤੀ ਪਾਵਾਂਗਾ।"
12.278.15
पश्य ह्यप्सरसो दिव्या मया दत्तेन चक्षुषा ।
विमानानि विचित्राणि गन्धर्वाणां महात्मनाम् ॥ १२.२७८.१५ ॥
ਮੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਵਿਮਾਨ ਵੇਖ।
12.278.16
ततः स सुचिरं दृष्ट्वा स्पृहालग्नेन चक्षुषा ।
मृगमालोक्य हिंसायां स्वर्गवासं समर्थयत् ॥ १२.२७८.१६ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਲਾਲਸਾ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗਵਾਸ ਦਾ ਪੱਖ ਲਿਆ।
12.278.17
स तु धर्मो मृगो भूत्वा बहुवर्षोषितो वने ।
तस्य निष्कृतिमाधत्त न त्वसौ यज्ञसंविधिः ॥ १२.२७८.१७ ॥
ਉਹੀ ਧਰਮ ਹਿਰਨ ਬਣ ਕੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਵੱਸਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਉਹ ਯੱਗ-ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
12.278.18
तस्य तेनानुभावेन मृगहिंसात्मनस्तदा ।
तपो महत्समुच्छिन्नं तस्माद्धिंसा न यज्ञिया ॥ १२.२७८.१८ ॥
ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹਿਰਨ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਉਂਦਿਆਂ, ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਯੱਗ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
12.278.19
ततस्तं भगवान्धर्मो यज्ञं याजयत स्वयम् ।
समाधानं च भार्याया लेभे स तपसा परम् ॥ १२.२७८.१९ ॥
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਧਰਮ ਨੇ ਆਪ ਉਸ ਤੋਂ ਯੱਗ ਕਰਵਾਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪਰਮ ਸਮਾਧਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
12.278.20
अहिंसा परो धर्मो हिंसाधर्मस्तथा हितः ।
सत्यं तेऽहं प्रवक्ष्यामि नो धर्मः सत्यवादिनाम् ॥ १२.२७८.२० ॥
ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਸਾ-ਧਰਮ ਵੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ — ਇਹ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।