Mahābhārata · Adhyāya 12.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.28.1
अव्याहरति राजेन्द्रे धर्मपुत्रे युधिष्ठिरे ।
गुडाकेशो हृषीकेशमभ्यभाषत पाण्डवः ॥ १२.२८.१ ॥
Cuando el señor de los reyes, Yudhiṣṭhira, hijo de Dharma, no hablaba, Guḍākeśa, el hijo de Pāṇḍu, se dirigió a Hṛṣīkeśa.
12.28.2
ज्ञातिशोकाभिसंतप्तो धर्मपुत्रः परंतपः ।
एष शोकार्णवे मग्नस्तमाश्वासय माधव ॥ १२.२८.२ ॥
Atormentado por el dolor de sus parientes, el hijo de Dharma, abrasador de enemigos, está hundido en este océano de pesar. Oh Mādhava, consuélalo.
12.28.3
सर्वे स्म ते संशयिताः पुनरेव जनार्दन ।
अस्य शोकं महाप्राज्ञ प्रणाशयितुमर्हसि ॥ १२.२८.३ ॥
Oh Janārdana, todos nosotros volvemos a estar inquietos. Oh gran sabio, deberías disipar su dolor.
12.28.4
एवमुक्तस्तु गोविन्दो विजयेन महात्मना ।
पर्यवर्तत राजानं पुण्डरीकेक्षणोऽच्युतः ॥ १२.२८.४ ॥
Cuando el magnánimo Vijaya (Arjuna) hubo hablado así, Govinda, el inmutable de ojos de loto, se volvió hacia el rey.
12.28.5
अनतिक्रमणीयो हि धर्मराजस्य केशवः ।
बाल्यात्प्रभृति गोविंदः प्रीत्या चाभ्यधिकोर्जुनात् ॥ १२.२८.५ ॥
Keśava no podía ser desatendido por el rey del Dharma. Desde la infancia, Govinda era, por afecto, aún más grande que Arjuna.
12.28.6
संप्रगृह्य महाबाहुर्भुजं चन्दनभूषितम् ।
शैलस्तम्भोपमं शौरिरुवाचाभिविनोदयन् ॥ १२.२८.६ ॥
El de brazos poderosos, Śauri (Kṛṣṇa), asiendo firmemente su brazo adornado con pasta de sándalo, semejante a un pilar de roca, habló consolándolo.
12.28.7
शुशुभे वदनं तस्य सुदंष्ट्रं चारुलोचनम् ।
व्याकोचमिव विस्पष्टं पझं सूर्यविबोधितम् ॥ १२.२८.७ ॥
Su rostro resplandeció con dientes hermosos y ojos bellos, como un loto claramente abierto, despertado por el sol.
12.28.8
मा कृथाः पुरुषव्याघ्र शोकं त्वं गात्रशोषणम् ।
न हि ते सुलभा भूयो ये हताऽस्मिन्रणाजिरे ॥ १२.२८.८ ॥
No te aflijas, tigre entre los hombres, con un dolor que seca el cuerpo; quienes fueron muertos en este campo de batalla no te serán fácilmente devueltos.
12.28.9
स्वप्नलब्धा यथा लाभा वितथाः प्रतिबोधने ।
तथा ते क्षत्रिया राजन्ये व्यतीता महारणे ॥ १२.२८.९ ॥
Como las ganancias obtenidas en un sueño resultan falsas al despertar, así, oh rey, aquellos guerreros y príncipes han pasado en esta gran batalla.
12.28.10
सर्वे ह्यभिमुखाः शूरा निहता रणशोभिनः ।
नैषां कश्चित्पृष्ठतो वा पलायन्वा निपातितः ॥ १२.२८.१० ॥
Todos los héroes, adorno de la batalla, cayeron frente al enemigo; ninguno fue derribado por la espalda ni mientras huía.
12.28.11
सर्वे त्यक्त्वाऽऽत्मनः प्राणान्युद्ध्वा वीरा महामृधे ।
शस्त्रपूता दिवं प्राप्ता न ताञ्छोचितुमर्हसि ॥ १२.२८.११ ॥
Todos estos héroes, entregando sus propios alientos y luchando en la gran batalla, purificados por las armas, han alcanzado el cielo; no debes lamentarlos.
12.28.12
क्षत्रधर्मरताः शूरा वेदवेदाङ्गपारगाः ।
प्राप्ता वीरगतिं पुण्यां तान्न शोचितुमर्हसि।
मृतान्महानुभावांस्त्वं श्रुत्वैव पृथिवीपतीन् ॥ १२.२८.१२ ॥
Los héroes dedicados al deber del guerrero, maestros de los Vedas y sus miembros, han alcanzado la meritoria senda de los héroes; no debes lamentarlos. Aun habiendo oído de estos poderosos señores de la tierra que han muerto, no debes lamentarte.
12.28.13
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सृञ्जयं पुत्रशोकार्तं यथाऽयं नारदोऽब्रवीत् ॥ १२.२८.१३ ॥
Aquí se recita esta antigua historia de Sṛñjaya, atormentado por el dolor por su hijo, tal como la contó Nārada.
12.28.14
सुखदुःखैरहं त्वं च प्रजाः सर्वाश्च सृञ्जय ।
अविमुक्ता मरिष्यामस्तत्र का परिदेवना ॥ १२.२८.१४ ॥
Atados al placer y al dolor, yo, tú y todas las criaturas, Sṛñjaya, no estamos libres y moriremos; ¿de qué sirve, pues, el lamento?
12.28.15
महाभाग्यं पुरा राज्ञां कीर्त्यमानं मया शृणु ।
गच्छावधानं नृपते ततो दुःखं प्रहास्यसि ॥ १२.२८.१५ ॥
Escucha lo que te cuento de la gran fortuna de los reyes de antaño. Presta atención, oh rey, y entonces abandonarás tu pena.
12.28.16
मृतान्महानुभावांस्त्वं श्रुत्वैव पृथिवीपतीन् ।
शममानय संतापं शृणु विस्तरशश्च मे।
क्रूरग्रहाभिशमनमायुर्वर्धनमुत्तमम् ॥ १२.२८.१६ ॥
Al oír de esos poderosos soberanos que han muerto, halla la calma y aparta tu angustia. Escúchame extensamente: este es el medio supremo para apaciguar a los planetas crueles y prolongar la vida.
12.28.17
अग्रिमाणां क्षितिभुजामुदारं च मनोहरम् ।
आविक्षितं मरुत्तं च मृतं सृञ्जय शुश्रुम ॥ १२.२८.१७ ॥
Oh Sṛñjaya, hemos oído que Āvikṣita y Marutta, los primeros entre los gobernantes de la tierra, nobles y encantadores, han muerto.
12.28.18
यस्य सेन्द्राः सवरुणा बृहस्पतिपुरोगमाः ।
देवा विश्वसृजो राज्ञो यज्ञमीयुर्महात्मनः ॥ १२.२८.१८ ॥
En el sacrificio de aquel rey magnánimo acudieron los dioses creadores del universo, con Bṛhaspati al frente, junto con Indra y Varuṇa,
12.28.19
यः स्पर्धामानयच्छक्रं देवराजं पुरंदरम् ।
शक्रप्रियैषी यं विद्वान्प्रत्याचष्ट बृहस्पतिः ॥ १२.२८.१९ ॥
Aquel que llevó a Śakra, señor de los dioses, Purandara, a la rivalidad, y a quien el sabio Bṛhaspati, buscando el favor de Indra, rechazó —
12.28.20
संवर्तो याजयामास यं पीडार्थं बृहस्पतेः ॥ १२.२८.२० ॥
Saṃvarta hizo oficiar el sacrificio de aquel a quien, para dañar a Bṛhaspati —
12.28.21
यस्मिन्प्रशासति महीं नृपतौ राजसत्तम ।
अकृष्टपच्या पृथिवी विबभौ सस्यमालिनी ॥ १२.२८.२१ ॥
Oh, mejor de los reyes, bajo cuyo gobierno la tierra, que daba cosechas sin ser arada, brilló ceñida de grano.
12.28.22
आविक्षितस्य वै सत्रे विश्वेदेवाः सभासदः ।
मरुतः परिवेष्टारः साध्याश्चासन्महात्मनः ॥ १२.२८.२२ ॥
En la sesión sacrificial de Āvikṣita, los Viśvedevas eran los miembros de la asamblea, los Maruts los sirvientes, y también estaban presentes los Sādhyas en el rito del magnánimo.
12.28.23
मरुद्गण मरुत्तस्य यत्सोममपिबंस्ततः ।
देवान्मनुष्यान्गन्धर्वानत्यरिच्यन्त दक्षिणाः ॥ १२.२८.२३ ॥
Oh, hueste de los Maruts, cuando bebisteis el soma en el rito de Marutta, los dioses, los hombres y los Gandharvas quedaron atrás en las dádivas del sacrificio.
12.28.24
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.२४ ॥
Oh Sṛñjaya, aunque él haya muerto, es cuatro veces más favorable para ti; es más meritorio incluso que un hijo. Por eso no te aflijas por tu hijo.
12.28.25
सुहोत्रं च द्वतिथिनं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यस्मे हिरण्यं ववृषे मघवा परिवत्सरम् ॥ १२.२८.२५ ॥
Oh Sṛñjaya, hemos oído que Suhotra, hijo de Vitithi, ha muerto, para quien Maghavan (Indra) hizo llover oro durante un año entero.
12.28.26
सत्यनामा वसुमती यं प्राप्यासीञ्जनाधिपम् ।
हिरण्यमवहन्नद्यस्तस्मिञ्जनपदेश्वरे ॥ १२.२८.२६ ॥
En el tiempo de aquel señor del reino a quien Satyanāmā y Vasumatī habían obtenido por rey, los ríos arrastraban oro.
12.28.27
मत्स्यान्कर्कटकान्नक्रान्मकराञ्छिंशुकानपि ।
नदीष्ववासृजद्राजन्मघवा लोकपूजितः ॥ १२.२८.२७ ॥
Oh rey, Maghavan (Indra), honrado por los mundos, soltó en los ríos peces, cangrejos, cocodrilos, makaras y peces śiṃśuka.
12.28.28
हैरण्यान्पातितान्दृष्ट्वा मत्स्यान्मकरकच्छपान् ।
सहस्रशोऽथ शतशस्ततोऽस्मयत वैतिथिः ॥ १२.२८.२८ ॥
Al ver los peces dorados, makaras y tortugas caídos por miles y cientos, el hijo de Vitithi entonces rió.
12.28.29
तद्धिरण्यमपर्यन्तमावृतं कुरुजाङ्गले ।
ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यः समार्पयत् ॥ १२.२८.२९ ॥
Aquel oro sin límites que cubría la tierra de Kurujāṅgala, mientras celebraba un sacrificio extenso, lo entregó por completo a los brahmanes.
12.28.30
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः।
अदक्षिणमयज्वानं श्वैत्य संशाम्य माशुचः ॥ १२.२८.३० ॥
Oh Sṛñjaya, si él ha muerto, es cuatro veces más afortunado que tú, y más meritorio que un hijo. No te aflijas por un hijo que no dio ofrendas ni sacrificó; oh hijo de Śvaitya, sosiégate y no te lamentes.
12.28.31
अङ्गं बृहद्रथं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यः सहस्रं सहस्राणां श्वेतानश्वानवासृजात् ॥ १२.२८.३१ ॥
Oh Sañjaya, hemos oído que Aṅga y Bṛhadratha han muerto, el que entregó miles y miles de caballos blancos.
12.28.32
सहस्रं च सहस्राणां कन्या हमपरिष्कृताः ।
ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.३२ ॥
Y miles y miles de doncellas adornadas de oro: al sacrificar en el vasto rito, las entregó en exceso como dakṣiṇā.
12.28.33
यः सहस्रं सहस्राणां गजानां पझमालिनाम् ।
ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.३३ ॥
Quien, al sacrificar en el vasto rito, dio en exceso como dakṣiṇā mil y mil elefantes con guirnaldas de loto.
12.28.34
शतं शतसहस्राणि वृषाणां हेममालिनाम् ।
गवां सहस्रानुचरं दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.३४ ॥
Cien mil toros con guirnaldas de oro, y vacas con mil acompañantes: todos ellos los entregó en exceso como dakṣiṇā.
12.28.35
अङ्गस्य यजमानस्य तदा विष्णुपदे गिरौ ।
अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः ॥ १२.२८.३५ ॥
Entonces, en el monte a los pies de Viṣṇu, Indra se regocijó con el soma del sacrificador Aṅga, y los dos veces nacidos se regocijaron con los dones.
12.28.36
यस्य यज्ञेषु राजेन्द्र शतसङ्ख्येषु वै पुरा ।
देवान्मनुष्यान्गन्धर्वानत्यरिच्यन्त दक्षिणाः ॥ १२.२८.३६ ॥
Oh señor de reyes, en cuyos sacrificios de cien números de antaño las dádivas superaron las de dioses, hombres y gandharvas.
12.28.37
न जातो जनिता नान्यः पुमान्यः संप्रदास्यति ।
यदङ्गः प्रददौ वित्तं सोमसंस्थासु सप्तसु ॥ १२.२८.३७ ॥
Nadie ha nacido, ni progenitor alguno, ni otro hombre que dé como Aṅga dio riquezas en los siete sacrificios de soma.
12.28.38
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.३८ ॥
Oh Sṛñjaya, si él ha muerto, es cuatro veces más afortunado que tú, y más meritorio incluso que un hijo. Por tanto, no te aflijas por tu hijo.
12.28.39
शिबिमौशीनरं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
य इमां पृथिवीं सर्वां चर्मवत्समवेष्टयत् ॥ १२.२८.३९ ॥
Oh Sṛñjaya, hemos oído que Śibi, hijo de Uśīnara, también ha muerto, quien envolvió toda esta tierra como si fuera un cuero.
12.28.40
महता रथघोषेण पृथिवीमनुनादयन् ।
एकच्छत्रां महीं चक्रे जैत्रेणैकरथेन यः ॥ १२.२८.४० ॥
Haciendo resonar la tierra con el gran estruendo de carros, aquel que con un solo carro victorioso hizo de la tierra un solo dominio bajo un parasol.
12.28.41
यावदस्य गवाश्वं स्यादारण्यैः पशुभिः सह ।
तावतीः प्रददौ गाः स शिबिरौशीनरोऽध्वरे ॥ १२.२८.४१ ॥
Tantas vacas como había, junto con su ganado, caballos y animales salvajes, tantas vacas dio Śibi, hijo de Uśīnara, en el sacrificio.
12.28.42
न वोढारं धुरं तस्य कंचिन्मेने प्रजापतिः ।
न भूतं न भविष्यं च सर्वराजसु सृञ्जय।
अन्यत्रौशीनराच्छैब्याद्राजर्षेरिन्द्रविक्रमात् ॥ १२.२८.४२ ॥
Prajāpati no consideró a nadie capaz de cargar su yugo, oh Sṛñjaya, entre todos los reyes pasados o futuros, salvo el rey sabio Śaibya, hijo de Uśīnara, de valor semejante al de Indra.
12.28.43
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.४३ ॥
Oh Sañjaya, si él ha muerto, tú eres cuatro veces más afortunado, y más meritorio incluso que un hijo. No te aflijas por tu hijo.
12.28.44
अदक्षिणमयज्वानं पुत्रं संस्मृत्य मा शुचः ॥ १२.२८.४४ ॥
No te aflijas recordando a un hijo que no hizo ofrendas ni sacrificios.
12.28.45
भरतं चैव दौष्यन्तिं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
शाकुन्तलं महात्मानं भूरिद्रविणतेजसम् ॥ १२.२८.४५ ॥
Oh Sañjaya, hemos oído que también murió Bharata, hijo de Duṣyanta, el magnánimo hijo de Śakuntalā, de inmensa riqueza y esplendor.
12.28.46
योऽबध्नात्रिशतं चाश्वान्देवेभ्यो यमुनामनु ।
सरस्वतीं विंशतिं च गङ्गामनु चतुर्दश ॥ १२.२८.४६ ॥
Aquel que ató trescientos caballos para los dioses a lo largo del Yamunā, veinte a lo largo del Sarasvatī y catorce a lo largo del Gaṅgā.
12.28.47
अश्वमेधसहस्रेण राजसूयशतेन च ।
इष्टवान्स महातेजा दौष्यन्तिर्भरतः पुरा ॥ १२.२८.४७ ॥
En tiempos antiguos, Bharata, hijo de Duṣyanta, de gran esplendor, celebró mil sacrificios del caballo y cien consagraciones reales.
12.28.48
भरतस्य महत्कर्म सवराजसु पार्थिवाः ।
स्वं मर्त्या इव बाहुभ्यां नानुगन्तुमशक्नुवन् ॥ १२.२८.४८ ॥
La gran hazaña de Bharata, oh reyes, ningún rey pudo igualar, como mortales con sus propios dos brazos.
12.28.49
परं सहस्राद्योऽबध्नाद्धयान्वेदीर्वितत्य च ।
सहस्रं यत्र पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ ॥ १२.२८.४९ ॥
Aquel que ató más de mil caballos y extendió los altares, donde Bharata dio mil padmas (monedas de oro) a Kaṇva.
12.28.50
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.५० ॥
Oh Sṛñjaya, si aquel que era cuatro veces más auspicioso que tú y más meritorio que un hijo ha muerto, no te aflijas por tu hijo.
12.28.51
रामं दाशरथिं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
योऽन्वकम्पत वै नित्यं प्रजाः पुत्रानिवौरसान् ॥ १२.२८.५१ ॥
Oh Sṛñjaya, hemos oído que Rāma, hijo de Daśaratha, también ha muerto, quien siempre se compadeció de sus súbditos como si fueran sus propios hijos.
12.28.52
नाधनो यस्य विषये नानर्थः कस्यचिद्भवेत् ।
सर्वस्यासीत्पितृसमो रामो राज्यं यदन्वशात् ॥ १२.२८.५२ ॥
En cuyo reino nadie era pobre y a nadie le sobrevenía desgracia alguna — Rāma era como un padre para todos, pues gobernó el reino.
12.28.53
कालवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि समपादयत् ।
नित्यं सुभिक्षमेवासीद्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५३ ॥
Mientras Rāma gobernaba el reino, la nube de lluvia descargaba lluvia a su debido tiempo y llevaba las cosechas a su pleno crecimiento; siempre había abundancia de alimento.
12.28.54
प्राणिनो नाप्सु मञ्जन्ति नानर्थे पावकोऽदहत् ।
न व्यालतो भयं चासीद्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५४ ॥
Mientras Rāma gobernaba el reino, los seres vivos no se ahogaban en el agua, el fuego no quemaba en la calamidad, y no había temor de las fieras.
12.28.55
आसन्वर्षसहस्रिण्यस्तथा वर्षसहस्रकाः ।
अरोगाः सर्वसिद्धार्था रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५५ ॥
Mientras Rāma gobernaba el reino, vivían miles de años, libres de enfermedad, con todos sus propósitos cumplidos.
12.28.56
नान्योन्येन विवादोऽभूत्स्त्रीणामपि कुतो नृणाम् ।
धर्मनित्याः प्रजाश्चासन्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५६ ॥
Mientras Rāma gobernaba el reino, no había disputas entre ellos, ni siquiera entre las mujeres, mucho menos entre los hombres; los súbditos estaban siempre firmes en el dharma.
12.28.57
संतुष्टाः सर्वसिद्धार्था निर्भयाः स्वैरचारिणः ।
नराः सत्यव्रताश्चासन्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५७ ॥
Mientras Rāma gobernaba el reino, los hombres estaban contentos, con todos sus propósitos cumplidos, sin temor, andando libremente y cumpliendo votos de verdad.
12.28.58
नित्यपुष्पफलाश्चैव पादपा निरुपद्रवाः ।
सर्वा द्रोणदुघा गावो रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५८ ॥
Mientras Rāma gobernaba el reino, los árboles siempre daban flores y frutos y estaban libres de daño, y todas las vacas daban un droṇa de leche.
12.28.59
स चतुर्दश वर्षाणि वने प्रोष्य महातपाः ।
दशाश्वमेधाञ्जारूथ्यानाजहार निरर्गलान् ॥ १२.२८.५९ ॥
Aquel gran asceta, tras morar catorce años en el bosque, realizó diez sacrificios del caballo sin obstáculo.
12.28.60
युवा श्यामो लोहिताक्षो मातङ्ग इव यूथपः ।
आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः ॥ १२.२८.६० ॥
Era joven, de tez oscura, de ojos rojos, como un elefante que guía la manada; de brazos largos hasta las rodillas, de rostro hermoso, con hombros de león y brazos poderosos.
12.28.61
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
अयोध्याधिपतिर्भूत्वा रामो राज्यमकारयत् ॥ १२.२८.६१ ॥
Habiéndose convertido en señor de Ayodhyā, Rāma gobernó el reino durante diez mil años y mil años.
12.28.62
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः।
अयज्वानमदक्षिण्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.६२ ॥
Sṛñjaya, si él ha muerto, eso es cuatro veces más auspicioso para ti, y más meritorio aún que un hijo. No llores por un hijo que no ha realizado sacrificios ni ha dado ofrendas; no llores por él.
12.28.63
भगीरथं च राजानं मृतं सृञ्जय शुश्रुम् ।
यस्येन्द्रो वितते यज्ञे सोमं पीत्वा मदोत्कटः ॥ १२.२८.६३ ॥
Sṛñjaya, hemos oído que también murió el rey Bhagīratha, en cuyo vasto sacrificio Indra, habiendo bebido el soma, se llenó de embriaguez.
12.28.64
असुराणां सहस्राणि बहूनि सुरसत्तमः ।
अजयद्वाहुवीर्येण भगवान्पाकशासनः ॥ १२.२८.६४ ॥
El mejor de los dioses, el bendito Indra, castigador de Paka, conquistó muchos miles de asuras con la fuerza de sus brazos.
12.28.65
यः सहस्रं सहस्राणां कन्या हेमविभूषिताः ।
ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.६५ ॥
Aquel que, celebrando un vasto sacrificio, entregó como dakṣiṇā miles y miles de doncellas adornadas con joyas de oro, en exceso.
12.28.66
सर्वा रथगताः कन्या रथाः सर्वे चतुर्युजः ।
शतंशतं रथे नागाः पझिनो हेममालिनः ॥ १२.२८.६६ ॥
Todas las doncellas iban sentadas en carros, y todos los carros estaban uncidos con cuatro caballos; sobre cada carro había cien elefantes, adornados con banderas y guirnaldas de oro.
12.28.67
सहस्रमश्वा एकैकं हस्तिनं पृष्ठतोऽन्वयुः ।
गवां सहस्रमश्वेऽश्वे सहस्रं गव्यजाविकम् ॥ १२.२८.६७ ॥
Tras cada elefante seguían mil caballos, y con cada caballo mil vacas y rebaños de ganado, cabras y ovejas.
12.28.68
उपह्वरे निवसतो यस्याङ्के निषसाद ह ।
गङ्गा भागीरथी तस्मादुर्वशी चाभवत्पुरा ॥ १२.२८.६८ ॥
En cuyo regazo se sentó mientras vivía en retiro; de él, en tiempos antiguos, nacieron el Ganges, llamado Bhāgīrathī, y Urvaśī.
12.28.69
भूरिदक्षिणमिक्ष्वाकुं यजमानं भगीरथम् ।
त्रिलोकपथगा गङ्गा दुहितृत्वमुपेयुषी ॥ १२.२८.६९ ॥
Para Bhagīratha del linaje de Ikṣvāku, el oficiante de muchas ofrendas, el Ganges, que fluye por los tres mundos, adoptó la condición de hija.
12.28.70
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.७० ॥
Oh Sṛñjaya, si ha muerto, para ti es cuatro veces más auspicioso, y más meritorio que un hijo. Por tanto, no te aflijas por tu hijo.
12.28.71
दिलीपं च महात्मानं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
प्रस्य कर्माणि भूरीणि कथयन्ति द्विजातयः ॥ १२.२८.७१ ॥
Oh Sṛñjaya, hemos oído que también murió el magnánimo Dilīpa, y los brahmanes relatan sus muchas acciones.
12.28.72
य इमां वसुसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिपः ।
ददौ तस्मिन्महायज्ञे ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ॥ १२.२८.७२ ॥
El señor de la tierra que, en aquel gran sacrificio, con ánimo sereno, entregó esta tierra llena de riquezas a los brahmanes.
12.28.73
यस्येह यजमानस्य यज्ञेयज्ञे पुरोहितः ।
सहस्रं वारणान्हैमान्दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.७३ ॥
Aquí, en cada sacrificio de aquel sacrificador, el sacerdote doméstico entregó mil elefantes adornados de oro como dakṣiṇā sin medida.
12.28.74
यस्य यज्ञे महानासीद्यूपः श्रीमान्हिरण्मयः ।
ते देवां कर्म कुर्वाणाः शक्रज्येष्ठा उपासत ॥ १२.२८.७४ ॥
En cuyo sacrificio había un gran poste sacrificial, espléndido y de oro; allí los dioses, con Śakra como el mayor, realizaban el rito y asistían.
12.28.75
चषाले यस्य सौवर्णे तस्मिन्यूपे हिरण्मये ।
ननृतुर्देवगन्धर्वाः षट्सहस्राणि सप्तधा ॥ १२.२८.७५ ॥
En cuyo recinto sacrificial dorado y sobre aquel poste de oro, dioses y gandharvas, seis mil, danzaron de siete maneras.
12.28.76
अवादयत्तत्र वीणां मध्ये विश्वावसुः स्वयम् ।
सर्वभूतान्यमन्यन्त मम वादयतीत्ययम् ॥ १२.२८.७६ ॥
Allí, en el centro, el propio Viśvāvasu tocó la vīṇā; todos los seres pensaban: 'Toca para mí.'
12.28.77
एतद्राज्ञो दिलीपस्य राजानो नानुचक्रिरे ।
यस्येभा हेमसंछन्नाः पथि मत्ताः स्म शेरते ॥ १२.२८.७७ ॥
Los otros reyes no imitaron esta hazaña del rey Dilīpa, cuyos elefantes en celo, cubiertos de oro, yacían por el camino.
12.28.78
राजानं शतधन्वानं दिलीपं सत्यवादिनम् ।
येऽपश्यन्सुमहात्मानं तेऽपि स्वर्गजितो नराः ॥ १२.२८.७८ ॥
Los hombres que vieron al rey Śatadhanvan y al veraz Dilīpa, aquel de gran alma, ellos también conquistaron el cielo.
12.28.79
त्रयः शब्दा न जीर्यन्ते दिलीपस्य निवेशने ।
स्वाध्यायशब्दः ज्याशब्दः शब्दो वै दीयतामिति ॥ १२.२८.७९ ॥
En la casa de Dilīpa tres sonidos nunca se apagan: el sonido del estudio de los Vedas, el sonido de la cuerda del arco y el sonido de «que se dé».
12.28.80
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.८० ॥
Sṛñjaya, si él ha muerto, fue para ti cuatro veces más auspicioso y meritorio que un hijo; por tanto, no te aflijas por tu hijo.
12.28.81
मान्धातारं यौवनाश्वं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यं देवा मरुतो गर्भं पितुः पार्श्वादपाहरन् ॥ १२.२८.८१ ॥
Sṛñjaya, hemos oído de Māndhātā, hijo de Yuvanāśva, cuyo embrión los dioses y los Marutas extrajeron del costado de su padre.
12.28.82
समृद्धो युवनाश्वस्य जठरे यो महात्मनः ।
पृषदाज्योद्भवः श्रीमांस्त्रिलोकविजयी नृपः ॥ १२.२८.८२ ॥
El glorioso rey que creció en el vientre del magnánimo Yuvanāśva, nacido de cuajada y mantequilla clarificada, conquistador de los tres mundos.
12.28.83
यं दृष्ट्वा पितुरुत्सङ्गे शयानं देवरूपिणम् ।
अन्योन्यमब्रुवन्देवाः कमयं धास्यतीति वै ॥ १२.२८.८३ ॥
Al ver al niño de forma divina dormido en el regazo de su padre, los dioses se dijeron unos a otros: «¿A quién alimentará este?».
12.28.84
मामेव धास्यतीत्येवमिन्द्रोऽथाभ्युपपद्यत ।
मांधातेति ततस्तस्य नाम चक्रे शतक्रतुः ॥ १२.२८.८४ ॥
«Él me nutrirá a mí», así dijo Indra y lo aceptó; entonces Indra, el de los cien sacrificios, le puso el nombre de Māndhātā.
12.28.85
ततस्तु पयसो धारां पुष्टिहेतोर्महात्मनः ।
तस्यास्ये यौवनाश्वस्य पाणिरिन्द्रस्य चास्रवत् ॥ १२.२८.८५ ॥
Entonces un chorro de leche, para el sustento de aquel de gran alma, brotó de la boca de Yauvanāśva y de la mano de Indra.
12.28.86
तं पिवन्पाणिमिन्द्रस्य शतमह्ना व्यवर्धत ।
स आसीद्द्वादशसमो द्वादशाहेन पार्थिवः ॥ १२.२८.८६ ॥
Bebiendo de la mano de Indra, creció cien veces en un día; en doce días aquel rey alcanzó el tamaño de un niño de doce años.
12.28.87
तमिमं पृथिवी सर्वा एकाह्ना समपद्यत ।
धर्मात्मानं महात्मानं शूरमिन्द्रसमं युधि ॥ १२.२८.८७ ॥
En un solo día toda la tierra quedó bajo él, aquel héroe justo y de gran alma, igual a Indra en la batalla.
12.28.88
यश्चाङ्गारं तु नृपतिं मरुत्तमसितं गयम् ।
अङ्गं बृहद्रथं चैव मान्धाता समरेऽजयत् ॥ १२.२८.८८ ॥
Y Māndhātṛ conquistó en batalla a Aṅgāra, al rey Marutta, a Asita, Gaya, Aṅga y Bṛhadratha.
12.28.89
यौवनाश्वो यदाङ्गारं समरे प्रत्ययुध्यत ।
विस्फारैर्धनुषो देवा द्यौरभेदीति मेनिरे ॥ १२.२८.८९ ॥
Cuando Yauvanāśva luchó contra Aṅgāra en la batalla, los dioses pensaron que el cielo se partiría por el chasquido de su arco.
12.28.90
यत्र सूर्य उदेति स्म यत्र च प्रतितिष्ठति ।
सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते ॥ १२.२८.९० ॥
Donde el sol sale y donde se pone, todo eso se dice que es el territorio de Māndhātṛ, hijo de Yauvanāśva.
12.28.91
अश्वमेधशतेनेष्ट्वा राजसूयशतेन च ।
अददद्रोहितान्मत्स्यान्ब्राह्मणेभ्यो विशांपते ॥ १२.२८.९१ ॥
Habiendo celebrado cien sacrificios de caballo y cien consagraciones reales, dio peces rojos a los brahmanes, oh señor de los pueblos.
12.28.92
हैरण्यान्यो जनोत्सेधानायतान्दशयोजनम् ।
अतिरिक्तान्द्विजातिभ्यो व्यभजंस्त्वितरे जनाः ॥ १२.२८.९२ ॥
Las montañas de oro, tan altas como un hombre y de diez yojanas de largo; lo que sobraba, otras gentes lo repartieron entre los dvijas.
12.28.93
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.९३ ॥
Si ha muerto, oh Sṛñjaya, es cuatro veces más afortunado que tú, y más meritorio incluso que un hijo. No te aflijas por tu hijo.
12.28.94
ययातिं नाहुषं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
य इमां पृथिवीं कृत्स्नां विजित्य सहसागराम् ॥ १२.२८.९४ ॥
Oh Sṛñjaya, hemos oído que Yayāti, hijo de Nahuṣa, también murió; él, que conquistó toda esta tierra junto con sus océanos.
12.28.95
शम्यापातेनाभ्यतीयाद्वेदीभिश्चित्रयन्महीम् ।
ईजानः क्रतुभिर्मुख्यैः पर्यगच्छद्वसुन्धराम् ॥ १२.२८.९५ ॥
Atravesando tanto como puede lanzarse un poste de sacrificio, adornando la tierra con altares, ofreciendo los principales ritos, recorrió la Vasundharā.
12.28.96
इष्ट्वा क्रतुसहस्रेण वाजपेयशतेन च ।
तर्पयामास विप्रेन्द्रांस्त्रिभिः काञ्चनपर्वतैः ॥ १२.२८.९६ ॥
Habiendo celebrado mil sacrificios y cien ritos vājapeya, satisfizo a los principales brahmanes con tres montañas de oro.
12.28.97
व्यूढेनासुरयुद्धेन हत्वा दैतेयदानवान् ।
व्यभजत्पृथिवीं कृत्स्नां ययातिर्नहुषात्मजः ॥ १२.२८.९७ ॥
En la batalla formada contra los asuras, tras matar a los daitya y dānava, Yayāti, hijo de Nahuṣa, dividió toda la tierra.
12.28.98
अन्त्येषु पुत्रान्निक्षिप्य यदुद्रुह्युपुरोगमान् ।
पुरुं राज्येऽभिषिच्याथ सदारः प्राविशद्वनम् ॥ १२.२८.९८ ॥
Tras colocar a sus hijos, encabezados por Yadu y Druhyu, en sus puestos, y consagrar a Puru en el reino, entró en el bosque con sus esposas.
12.28.99
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.९९ ॥
Oh Sṛñjaya, si él ha muerto, es cuatro veces más auspicioso para ti y más meritorio que un hijo. Por ello no te aflijas por tu hijo.
12.28.100
अम्बरीषं च नाभागं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यं प्रजा वव्रिरे पुण्यं गोप्तारं नृपसत्तमम् ॥ १२.२८.१०० ॥
Oh Sṛñjaya, hemos oído que Ambarīṣa y Nābhāga han muerto, a quienes el pueblo eligió como meritorios protectores y los mejores de los reyes.
12.28.101
यः सहस्रं सहस्राणां राज्ञामयुतयाजिनाम् ।
ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यस्त्वमन्यत ॥ १२.२८.१०१ ॥
Considérate como aquel que, entre miles de reyes que realizaron diez mil sacrificios, dio a los brahmanes mientras oficiaba en el gran rito.
12.28.102
नैतत्पूर्वे जनाश्चक्रुर्न करिष्यन्ति चापरे ।
इत्यम्बरीषं नाभागिमन्वमोदन्त दक्षिणाः ॥ १२.२८.१०२ ॥
«Esto no lo hicieron los antiguos, ni lo harán otros», así los sacerdotes que recibieron las dádivas aprobaron a Ambarīṣa, hijo de Nābhāgi.
12.28.103
शतं राजसहस्राणि शतं राजशतानि च ।
सर्वेऽश्वमेधैरीजानास्तेऽन्वयुर्दक्षिणायनम् ॥ १२.२८.१०३ ॥
Mil reyes y cien reyes, todos los que habían celebrado sacrificios del caballo, siguieron el curso del sur (dakṣiṇāyana).
12.28.104
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१०४ ॥
Si él ha muerto, oh Sṛñjaya, eres cuatro veces más afortunado que él y más meritorio aun que un hijo. Por tanto, no te aflijas por tu hijo.
12.28.105
शशबिन्दुं चैत्ररथं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
यस्य भार्यासहस्राणां शतमासीन्महात्मनः ॥ १२.२८.१०५ ॥
Hemos oído que Śaśabindu, el de Caitraratha, ha muerto, oh Sṛñjaya; aquel magnánimo que tuvo cien mil esposas.
12.28.106
सहस्रं तु सहस्राणां यस्यासञ्शाशबिन्दवाः ।
हिरण्यकवचाः सर्वे सर्वे चोत्तमधन्विनः ॥ १२.२८.१०६ ॥
Tenía miles de Śaśabindu como hijos, todos vestidos con armadura dorada, todos los mejores arqueros.
12.28.107
शतं कन्या राजपुत्रमेकैकं पृथगन्वयुः ।
कन्यांकन्यां शतं नागा नागंनागं शतं रथाः ॥ १२.२८.१०७ ॥
Cien doncellas siguieron, cada una por separado, a un hijo real; por cada doncella cien elefantes, y por cada elefante cien carros.
12.28.108
रथेरथे शतं चाश्वा देशजा हेममालिनः ।
अश्वेअश्वे शतं गावो गांगां तद्वदजाविकम् ॥ १२.२८.१०८ ॥
Con cada carro cien caballos de raza nativa, adornados con guirnaldas de oro; con cada caballo cien vacas; y con cada vaca, asimismo, cabras y ovejas.
12.28.109
एतद्धनमपर्यन्तमश्वमेधे महामखे ।
शशबिन्दुर्महाराज ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत ॥ १२.२८.१०९ ॥
En el gran sacrificio del caballo, esta riqueza era inmensa, y el gran rey Śaśabindu la entregó a los brahmanes.
12.28.110
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.११० ॥
Oh Sṛñjaya, aunque él haya muerto, fue para ti cuatro veces más auspicioso y meritorio que un hijo; por tanto, no te aflijas por tu hijo.
12.28.111
गयं चाधूर्तरजसं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
यः स वर्षशतं राजा हुतशिष्टाशनोऽभवत् ॥ १२.२८.१११ ॥
Oh Sṛñjaya, hemos oído que el rey Gaya, de polvo sin mancha, ha muerto; durante cien años fue rey, comiendo lo que sobraba de la ofrenda.
12.28.112
यस्मै वह्निर्वरान्प्रादात्ततो वव्रे वरान्गयः ।
ददतो मे क्षयो मा भूद्धर्मे श्रद्धा च वर्धताम् ॥ १२.२८.११२ ॥
A quien el Fuego concedió dones, Gaya entonces escogió estos dones: 'Que no haya pérdida en mi dar, y que mi fe en el dharma crezca.'
12.28.113
मनो मे रभतां सत्ये त्वत्प्रसादाद्धुताशन ।
लेभे च कामांस्तान्सर्वान्पावकादिति नः श्रुतम् ॥ १२.२८.११३ ॥
Oh Hutāśana, por tu gracia que mi mente se fije en la verdad; y de Pāvaka obtuvo todos sus deseos, así lo hemos oído.
12.28.114
दर्शेन पूर्णमासेन चातुर्मास्यैः पुनः पुनः ।
अयजद्धयमेधेन सहस्रं परिवत्सरान् ॥ १२.२८.११४ ॥
Con los ritos del luna nueva y luna llena, y una y otra vez con las ofrendas cāturmāsya, sacrificó con el aśvamedha durante mil años.
12.28.115
शतं गवां सहस्राणि शतमश्वशतानि च ।
उत्थायोत्थाय वै प्रादात्सहस्रं परिवत्सरान् ॥ १२.२८.११५ ॥
Cien mil vacas y cientos de caballos; levantándose una y otra vez, dio dones durante mil años.
12.28.116
तर्पयामास सोमेन देवान्वित्तैर्द्विजानपि ।
पितॄन्स्वधाभिः कामैश्च स्त्रियः स्वाः पुरुषर्षभ ॥ १२.२८.११६ ॥
Satisfizo a los dioses con soma, a los nacidos dos veces con riquezas, a los ancestros con ofrendas svadhā y a sus propias mujeres con cosas deseadas, oh toro entre los hombres.
12.28.117
सौवर्णां पृथिवीं कृत्वा दशव्यामां द्विरायताम् ।
दक्षिणामददद्राजा वाजिमेधे महाक्रतौ ॥ १२.२८.११७ ॥
Habiendo hecho la tierra de oro, de diez vyāmas de ancho y el doble de largo, el rey la dio como dakṣiṇā en el gran sacrificio del caballo.
12.28.118
यावत्यः सिकता राजन्गङ्गायां पुरुषर्षभ ।
तावतीरेव गाः प्रादादाधूर्तरजसो गयः ॥ १२.२८.११८ ॥
Tantos granos de arena como hay en el Ganges, oh rey, oh toro entre los hombres, tantas vacas dio Gaya.
12.28.119
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.११९ ॥
Si él ha muerto, oh Sṛñjaya, es cuatro veces más afortunado que tú, y más meritorio incluso que un hijo. No te aflijas por tu hijo.
12.28.120
रन्तिदेवं च सांकृत्यं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
सम्यगाराध्य यः शक्राद्वरं लेभे महातपाः ॥ १२.२८.१२० ॥
Hemos oído, oh Sṛñjaya, que Rantideva, hijo de Saṅkṛti, había muerto; aquel gran asceta, habiendo propiciado debidamente a Indra, obtuvo de él un don.
12.28.121
अन्नं च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमहि ।
श्रद्धा च नो मा व्यगमन्मा च याचिष्म कंचन ॥ १२.२८.१२१ ॥
Que tengamos abundante comida, que lleguen huéspedes a nosotros, que nuestra fe nunca nos abandone y que no pidamos nada a nadie.
12.28.122
उपातिष्ठन्त पशवः स्वयं तं संशितव्रतम् ।
ग्राम्यारण्या महात्मानं रन्तिदेवं यशस्विनम् ॥ १२.२८.१२२ ॥
Los animales domésticos y salvajes acudieron por sí mismos a Rantideva, el magnánimo y famoso de votos rigurosos.
12.28.123
महानदी चर्मराशेरुत्क्लेदात्ससृजे यतः ।
ततश्चर्मण्वतीत्येवं विख्याता सा महानदी ॥ १२.२८.१२३ ॥
De la humedad que goteó del montón de pieles surgió un gran río, y por eso aquel gran río se hizo famoso así, como Carmaṇvatī.
12.28.124
ब्राह्मणेभ्यो ददौ निष्कान्सदसि प्रतते नृपः ।
तुभ्यंतुभ्यं निष्कमिति यदा क्रोशन्ति वै द्विजाः ॥ १२.२८.१२४ ॥
Mientras el sacrificio se extendía en la asamblea, el rey dio monedas de oro a los brahmanes, mientras los dos veces nacidos gritaban: '¡Para ti, para ti, una moneda!'
12.28.125
सहस्रं तुभ्यमित्युक्त्वा ब्राह्मणान्संप्रपद्य ते ॥ १२.२८.१२५ ॥
Diciendo: '¡Mil para ti!', se acercaron a los brahmanes.
12.28.126
अन्वाहार्योपकरणं द्रव्योपकरणं च यत् ।
घटाः पात्र्यः कटाहानि स्थाल्यश्च पिठराणि च।
नासीत्किंचिदसौवर्णं रन्तिदेवस्य धीमतः ॥ १२.२८.१२६ ॥
Había utensilios para la ofrenda y recipientes de bienes: jarras, cuencos, calderos, ollas y sartenes, pero nada de oro quedaba en poder del sabio Rantideva.
12.28.127
सांकृते रन्तिदेवस्य यां रात्रिमवसन्गृहे ।
आलभ्यन्त शतं गावः सहस्राणि च विंशतिः ॥ १२.२८.१२७ ॥
La noche que Rantideva, hijo de Saṃkṛti, pasó en su casa, fueron sacrificadas cien vacas y veinte mil vacas.
12.28.128
तत्र स्म सूदाः क्रोशन्ति सुमृष्टमणिकुण्डलाः ।
सूपं भूयिष्ठमश्नीध्वं नाद्य मांसं यथा पुरा ॥ १२.२८.१२८ ॥
Allí los cocineros, con pendientes de joyas bien pulidas, gritaban: 'Comed abundante caldo; hoy no hay carne, como antes.'
12.28.129
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१२९ ॥
Oh Sṛñjaya, si él ha muerto, es cuatro veces más auspicioso para ti, y más meritorio que un hijo. No te aflijas por tu hijo.
12.28.130
सगरं च महात्मानं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
ऐक्ष्वाकं पुरुषव्याघ्रमतिमानुषविक्रमम् ॥ १२.२८.१३० ॥
Oh Sṛñjaya, hemos oído que el magnánimo Sagara, del linaje de Ikṣvāku, tigre entre los hombres de valor sobrehumano, ha muerto.
12.28.131
षष्टिः पुत्रसहस्राणि यं यान्तमनुजग्मिरे ।
नक्षत्रराजं वर्षान्ते व्यभ्रे ज्योतिर्गणा इव ॥ १२.२८.१३१ ॥
Sesenta mil hijos lo siguieron al partir, como la hueste de estrellas sigue al rey de las constelaciones al final de la estación de lluvias, en un cielo sin nubes.
12.28.132
एकच्छत्रा मही यस्य प्रतापादभवत्पुरा ।
योऽश्वमेधसहस्रेण तर्पयामास देवताः ॥ १२.२८.१३२ ॥
Por cuyo poderío la tierra estuvo antaño bajo un solo parasol de soberanía, y que complació a los dioses con mil sacrificios del caballo.
12.28.133
यः प्रादात्कनकस्तम्भं प्रासादं सर्वकाञ्चनम् ।
पूर्णं पझदलाक्षीणां स्त्रीणां शयनसंकुलम् ॥ १२.२८.१३३ ॥
Aquel que dio un palacio de pilares de oro, todo de oro, lleno de los lechos de mujeres de ojos como pétalos de loto.
12.28.134
द्विजातिभ्योऽनुरूपेभ्यः कामांश्च विविधान्बहून् ।
यस्यादेशेन तद्वित्तं व्यभजन्त द्विजातयः ॥ १२.२८.१३४ ॥
A los dvijas dignos les dio muchas y variadas cosas deseadas; por cuyo mandato aquella riqueza fue repartida entre los dvijātis.
12.28.135
खानयामास यः कोपात्पृथिवीं सागराङ्किताम् ।
यस्य नाम्ना समुद्रश्च सागरत्वमुपागतः ॥ १२.२८.१३५ ॥
Aquel que, en su ira, hizo excavar la tierra marcada por el océano; por cuyo nombre el océano alcanzó la condición de Sāgara.
12.28.136
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१३६ ॥
Ha muerto, oh Sṛñjaya; para ti eso es cuatro veces auspicioso. Era aún más meritorio que un hijo; por tanto, no te aflijas por el hijo.
12.28.137
राजानं च पृथुं वैन्यं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
यमभ्यषिञ्चन्संभूयः महारण्ये महर्षयः ॥ १२.२८.१३७ ॥
Y hemos oído, oh Sṛñjaya, que el rey Pṛthu, hijo de Vena, ha muerto; a quien los grandes sabios ungieron juntos en el gran bosque.
12.28.138
प्रथयिष्यति वै लोकान्पृथुरित्येव शब्दितः ।
क्षताद्यो वै त्रायतीति स तस्मात्क्षत्रियः स्मृतः ॥ १२.२८.१३८ ॥
Él extenderá los mundos, y por ello se le llama Pṛthu. Quien protege del daño (kṣata) es llamado kṣatriya; por eso es recordado como kṣatriya.
12.28.139
पृथुं वैन्यं प्रजा दृष्ट्वा रक्तास्मेति यदब्रुवन् ।
ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत ॥ १२.२८.१३९ ॥
Al ver a Pṛthu, hijo de Vena, los súbditos dijeron: «Estamos contentos». Entonces, por su afecto, nació para él el nombre de «rājā».
12.28.140
अकृष्टपच्या पृथिवी पुटकेपुटके मधु ।
सर्वा द्रोणदुघा गावो वैन्यस्यासन्प्रशासतः ॥ १२.२८.१४० ॥
Mientras él gobernaba, el hijo de Vena, la tierra daba frutos sin ser arada; en cada medida había miel, y todas las vacas daban un droṇa de leche.
12.28.141
अरोगाः सर्वसिद्धार्था मनुष्या अकुतोभयाः ।
यथाऽभिकाममवसन्क्षेत्रेषु च गृहेषु च ॥ १२.२८.१४१ ॥
Los hombres estaban libres de enfermedad, con todos sus fines cumplidos y sin temor de ningún lado; habitaban como deseaban, en los campos y en las casas.
12.28.142
आपस्तस्तम्भिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः ।
शैलाश्चापाद्व्यदीर्यन्त ध्वजभङ्गश्च नाभवत् ॥ १२.२८.१४२ ॥
Cuando se dirigía al océano, las aguas se detenían ante él; las montañas cedían y se abrían, y ningún estandarte se quebraba.
12.28.143
हैरण्यांस्त्रिनरोत्सेधान्पर्वतानेकविंशतिम् ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ राजा योश्वमेधे महामखे ॥ १२.२८.१४३ ॥
En el gran sacrificio del caballo, el rey dio a los brahmanes veintiún montañas de oro, cada una de tres hombres de altura.
12.28.144
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१४४ ॥
Sṛñjaya, si él murió, era superior a ti en cuatro cualidades auspiciosas y más meritorio que un hijo; por tanto, no te aflijas por tu hijo.
12.28.145
किं वा तूष्णीं ध्यायसे सृञ्जय त्वं ।
न मे राजन्वाचिममां शृणोपि।
न चेन्मोघं विप्रलप्तं ममेदं ।
पथ्यं मुमूर्षोरिव सुप्रयुक्तम् ॥ १२.२८.१४५ ॥
¿Por qué meditas en silencio, Sṛñjaya? Oh rey, ¿no escuchas estas palabras mías? Si estas mis palabras no son vanas, son como una medicina saludable bien aplicada a quien está a punto de morir.
12.28.146
शृणोमि ते नारद वाचमेनां ।
विचित्रार्थां स्रजमिव पुण्यगन्धाम्।
राजर्षीणां पुण्यकृतां महात्मनां ।
कीर्त्या युक्तानां शोकनिर्नाशनार्थाम् ॥ १२.२८.१४६ ॥
Oh Nārada, escucho esta tu palabra, rica en sentidos diversos, como una guirnalda fragante de mérito, dotada de la fama de los grandes reyes sabios que hicieron obras meritorias, destinada a destruir la pena.
12.28.147
न ते मोघं विप्रलप्तं महर्षे ।
दृष्ट्वैवाहं नारद त्वां विशोकः।
शुश्रूषे ते वचनं ब्रह्मवादि ।
न्न ते तृप्याम्यमृतस्येव पानात् ॥ १२.२८.१४७ ॥
Tus palabras, gran sabio, no son vanas. Solo con verte, Nārada, ya estoy libre de pena. Oh tú que hablas del Brahman, deseo escuchar tus palabras; no me saciaré, como si bebiera néctar.
12.28.148
अमोघदर्शिन्मम चेत्प्रसादं ।
संतापदग्धस्य विभो प्रकुर्याः।
सुतस्य संजीवनमद्य मे स्या ।
त्तव प्रसादात्सुतसङ्गमाप्नुयाम् ॥ १२.२८.१४८ ॥
Oh tú, cuya mirada nunca es vana, si mostraras tu favor a mí, abrasado por la pena, hoy mi hijo podría ser devuelto a la vida. Oh poderoso, por tu favor pueda yo reunirme con mi hijo.
12.28.149
यस्ते पुत्रः शयितोयं विजातः ।
स्वर्णष्ठीवी यमदात्पर्वतस्ते।
पुनस्तं ते पुत्रमहं ददामि ।
हिरण्यनाभं वर्षसबस्रिणं च ॥ १२.२८.१४९ ॥
Tu hijo yace aquí muerto, aquel que escupía oro y que la montaña te dio. A ese hijo te lo devuelvo de nuevo, de ombligo dorado, que vivirá mil años.