మహాభారతం · అధ్యాయం 12.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.28.1
अव्याहरति राजेन्द्रे धर्मपुत्रे युधिष्ठिरे ।
गुडाकेशो हृषीकेशमभ्यभाषत पाण्डवः ॥ १२.२८.१ ॥
రాజేంద్రుడైన ధర్మపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు మౌనంగా ఉండగా, పాండవుడైన గుడాకేశుడు (అర్జునుడు) హృషీకేశునితో మాట్లాడాడు.
12.28.2
ज्ञातिशोकाभिसंतप्तो धर्मपुत्रः परंतपः ।
एष शोकार्णवे मग्नस्तमाश्वासय माधव ॥ १२.२८.२ ॥
బంధువుల శోకంతో బాధపడుతున్న, శత్రువులను దహించే ధర్మపుత్రుడు ఈ శోకసముద్రంలో మునిగిపోయాడు. మాధవా, ఆయనను ఓదార్చు.
12.28.3
सर्वे स्म ते संशयिताः पुनरेव जनार्दन ।
अस्य शोकं महाप्राज्ञ प्रणाशयितुमर्हसि ॥ १२.२८.३ ॥
జనార్దనా, మేమంతా మళ్లీ సందేహంలో పడ్డాం. మహాప్రాజ్ఞా, ఆయన శోకాన్ని పోగొట్టడం నీకు తగినది.
12.28.4
एवमुक्तस्तु गोविन्दो विजयेन महात्मना ।
पर्यवर्तत राजानं पुण्डरीकेक्षणोऽच्युतः ॥ १२.२८.४ ॥
మహాత్ముడైన విజయుడు (అర్జునుడు) ఇలా అనగా, పుండరీకాక్షుడైన అచ్యుతుడు గోవిందుడు రాజువైపు తిరిగాడు.
12.28.5
अनतिक्रमणीयो हि धर्मराजस्य केशवः ।
बाल्यात्प्रभृति गोविंदः प्रीत्या चाभ्यधिकोर्जुनात् ॥ १२.२८.५ ॥
ధర్మరాజుకు కేశవుడు అతిక్రమించదగినవాడు కాడు. బాల్యం నుండే గోవిందుడు ప్రేమతో అర్జునుడి కంటే ఎక్కువగా ఉన్నాడు.
12.28.6
संप्रगृह्य महाबाहुर्भुजं चन्दनभूषितम् ।
शैलस्तम्भोपमं शौरिरुवाचाभिविनोदयन् ॥ १२.२८.६ ॥
మహాబాహుడైన శౌరి (కృష్ణుడు) చందనంతో అలంకరించిన, పర్వత స్తంభంలా ఉన్న తన బాహువును గట్టిగా పట్టుకుని, ఆయనను ఓదారుస్తూ మాట్లాడాడు.
12.28.7
शुशुभे वदनं तस्य सुदंष्ट्रं चारुलोचनम् ।
व्याकोचमिव विस्पष्टं पझं सूर्यविबोधितम् ॥ १२.२८.७ ॥
ఆయన ముఖం చక్కటి దంతాలు, అందమైన నేత్రాలతో ప్రకాశించింది; సూర్యునిచే వికసింపజేయబడిన పద్మం స్పష్టంగా విచ్చుకున్నట్లు.
12.28.8
मा कृथाः पुरुषव्याघ्र शोकं त्वं गात्रशोषणम् ।
न हि ते सुलभा भूयो ये हताऽस्मिन्रणाजिरे ॥ १२.२८.८ ॥
పురుషశ్రేష్ఠుడా, శరీరాన్ని ఎండింపజేసే శోకం చేయకు; ఈ రణభూమిలో హతులైనవారు నీకు మళ్ళీ సులభంగా దొరకరు.
12.28.9
स्वप्नलब्धा यथा लाभा वितथाः प्रतिबोधने ।
तथा ते क्षत्रिया राजन्ये व्यतीता महारणे ॥ १२.२८.९ ॥
కలలో లభించిన లాభాలు మేల్కొన్నప్పుడు అసత్యమైనట్లు, రాజా, ఆ క్షత్రియులు, రాజులు ఈ మహాయుద్ధంలో గతించారు.
12.28.10
सर्वे ह्यभिमुखाः शूरा निहता रणशोभिनः ।
नैषां कश्चित्पृष्ठतो वा पलायन्वा निपातितः ॥ १२.२८.१० ॥
యుద్ధాన్ని అలంకరించిన శూరులందరూ ఎదురుగా నిలిచి హతులయ్యారు; వారిలో ఎవరూ వెనుదిరిగి పారిపోతూ లేదా వెనుక నుండి పడగొట్టబడలేదు.
12.28.11
सर्वे त्यक्त्वाऽऽत्मनः प्राणान्युद्ध्वा वीरा महामृधे ।
शस्त्रपूता दिवं प्राप्ता न ताञ्छोचितुमर्हसि ॥ १२.२८.११ ॥
వీరులందరూ తమ ప్రాణాలను త్యజించి ఆ మహాసంగ్రామంలో పోరాడి, ఆయుధాలతో పవిత్రులై స్వర్గం పొందారు; వారి కోసం నీవు శోకించటం తగదు.
12.28.12
क्षत्रधर्मरताः शूरा वेदवेदाङ्गपारगाः ।
प्राप्ता वीरगतिं पुण्यां तान्न शोचितुमर्हसि।
मृतान्महानुभावांस्त्वं श्रुत्वैव पृथिवीपतीन् ॥ १२.२८.१२ ॥
క్షత్రధర్మంలో నిమగ్నులైన శూరులు, వేదవేదాంగ పారగులు పుణ్యమైన వీరగతిని పొందారు; వారి కోసం నీవు శోకించటం తగదు. మహానుభావులైన ఈ భూపతులు మరణించారని విన్నా నీవు శోకించకూడదు.
12.28.13
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सृञ्जयं पुत्रशोकार्तं यथाऽयं नारदोऽब्रवीत् ॥ १२.२८.१३ ॥
ఇక్కడ పుత్రశోకంతో బాధపడిన సృంజయుని గురించిన ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని నారదుడు చెప్పిన విధంగా వివరిస్తారు.
12.28.14
सुखदुःखैरहं त्वं च प्रजाः सर्वाश्च सृञ्जय ।
अविमुक्ता मरिष्यामस्तत्र का परिदेवना ॥ १२.२८.१४ ॥
సుఖదుఃఖాలతో బంధింపబడిన నేను, నీవు, సమస్త ప్రాణులు, సృంజయా, మరణిస్తాము; అందులో విలాపమెందుకు?
12.28.15
महाभाग्यं पुरा राज्ञां कीर्त्यमानं मया शृणु ।
गच्छावधानं नृपते ततो दुःखं प्रहास्यसि ॥ १२.२८.१५ ॥
పూర్వం రాజుల మహాభాగ్యాన్ని నేను వివరించేది విను; ఓ రాజా, శ్రద్ధగా వినుము, అప్పుడు దుఃఖాన్ని విడుస్తావు.
12.28.16
मृतान्महानुभावांस्त्वं श्रुत्वैव पृथिवीपतीन् ।
शममानय संतापं शृणु विस्तरशश्च मे।
क्रूरग्रहाभिशमनमायुर्वर्धनमुत्तमम् ॥ १२.२८.१६ ॥
మరణించిన ఆ మహానుభావులైన భూపతుల గురించి విని నీవు శాంతి పొంది సంతాపాన్ని వదలు; నా నుండి విస్తారంగా విను, ఇది క్రూర గ్రహాలను శమింపజేసి ఆయుష్షును పెంచే ఉత్తమమైనది.
12.28.17
अग्रिमाणां क्षितिभुजामुदारं च मनोहरम् ।
आविक्षितं मरुत्तं च मृतं सृञ्जय शुश्रुम ॥ १२.२८.१७ ॥
సృంజయా, భూమిని పాలించే వారిలో ముఖ్యులు, ఉదారులు, మనోహరులు అయిన ఆవిక్షితుడు, మరుత్తుడు మరణించారని విన్నాము.
12.28.18
यस्य सेन्द्राः सवरुणा बृहस्पतिपुरोगमाः ।
देवा विश्वसृजो राज्ञो यज्ञमीयुर्महात्मनः ॥ १२.२८.१८ ॥
ఏ మహాత్ముడైన రాజు యజ్ఞానికి ఇంద్రుడు, వరుణుడు, బృహస్పతి ముందుండగా విశ్వసృష్టి చేసిన దేవతలు వచ్చారో,
12.28.19
यः स्पर्धामानयच्छक्रं देवराजं पुरंदरम् ।
शक्रप्रियैषी यं विद्वान्प्रत्याचष्ट बृहस्पतिः ॥ १२.२८.१९ ॥
దేవరాజు, పురందరుడు అయిన శక్రుని ఎవడు పోటీలోకి దింపాడో, ఇంద్రుని ప్రియాన్ని కోరిన జ్ఞాని బృహస్పతి ఎవనిని తిరస్కరించాడో —
12.28.20
संवर्तो याजयामास यं पीडार्थं बृहस्पतेः ॥ १२.२८.२० ॥
బృహస్పతిని బాధించేందుకు సంవర్తుడు ఎవనికి యజ్ఞం చేయించాడో —
12.28.21
यस्मिन्प्रशासति महीं नृपतौ राजसत्तम ।
अकृष्टपच्या पृथिवी विबभौ सस्यमालिनी ॥ १२.२८.२१ ॥
రాజశ్రేష్ఠా, ఏ రాజు భూమిని పాలించగా, దున్నకుండానే పంటనిచ్చే భూమి ధాన్యమాలలతో ప్రకాశించిందో.
12.28.22
आविक्षितस्य वै सत्रे विश्वेदेवाः सभासदः ।
मरुतः परिवेष्टारः साध्याश्चासन्महात्मनः ॥ १२.२८.२२ ॥
ఆవిక్షితుని సత్రంలో విశ్వేదేవులు సభాసదులుగా ఉన్నారు; మరుత్తులు వడ్డించేవారుగా ఉన్నారు; ఆ మహాత్ముని యజ్ఞంలో సాధ్యులూ ఉన్నారు.
12.28.23
मरुद्गण मरुत्तस्य यत्सोममपिबंस्ततः ।
देवान्मनुष्यान्गन्धर्वानत्यरिच्यन्त दक्षिणाः ॥ १२.२८.२३ ॥
మరుద్గణులారా, మరుత్తుని యజ్ఞంలో మీరు సోమం త్రాగినప్పుడు, దక్షిణల విషయంలో దేవతలు, మనుష్యులు, గంధర్వులు వెనుకబడిపోయారు.
12.28.24
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.२४ ॥
సృంజయా, అతడు మరణించి ఉంటే అది నీకు నాలుగు రెట్లు శుభం; కుమారుని కంటే అతడు పుణ్యవంతుడు; కాబట్టి కుమారునికై శోకించకు.
12.28.25
सुहोत्रं च द्वतिथिनं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यस्मे हिरण्यं ववृषे मघवा परिवत्सरम् ॥ १२.२८.२५ ॥
సృంజయా, వైతితి సుహోత్రుడు మరణించాడని మేము విన్నాము; అతనికి మఘవుడైన ఇంద్రుడు ఒక సంవత్సరం పాటు బంగారాన్ని కురిపించాడు.
12.28.26
सत्यनामा वसुमती यं प्राप्यासीञ्जनाधिपम् ।
हिरण्यमवहन्नद्यस्तस्मिञ्जनपदेश्वरे ॥ १२.२८.२६ ॥
సత్యనామా, వసుమతి ఏ జనాధిపుని పొందినవో, ఆ జనపదేశ్వరుని కాలంలో నదులు బంగారాన్ని మోసుకెళ్లాయి.
12.28.27
मत्स्यान्कर्कटकान्नक्रान्मकराञ्छिंशुकानपि ।
नदीष्ववासृजद्राजन्मघवा लोकपूजितः ॥ १२.२८.२७ ॥
ఓ రాజా, లోకపూజితుడైన మఘవుడు ఇంద్రుడు నదులలో చేపలు, పీతలు, మొసళ్లు, మకరాలు, శింశుకాలను కూడా విడిచిపెట్టాడు.
12.28.28
हैरण्यान्पातितान्दृष्ट्वा मत्स्यान्मकरकच्छपान् ।
सहस्रशोऽथ शतशस्ततोऽस्मयत वैतिथिः ॥ १२.२८.२८ ॥
బంగారు మీనాలు, మకరాలు, తాబేళ్లు వేలకొలది, వందలకొలది పడి ఉండటం చూసి, వైతితి నవ్వాడు.
12.28.29
तद्धिरण्यमपर्यन्तमावृतं कुरुजाङ्गले ।
ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यः समार्पयत् ॥ १२.२८.२९ ॥
కురుజాంగల దేశాన్ని కప్పి ఉన్న ఆ అపారమైన బంగారాన్ని, విస్తృత యజ్ఞం చేస్తూ అతడు బ్రాహ్మణులకు సమర్పించాడు.
12.28.30
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः।
अदक्षिणमयज्वानं श्वैत्य संशाम्य माशुचः ॥ १२.२८.३० ॥
సృంజయా, అతడు మరణించినట్లైతే, అతడు నీకంటే నాలుగు రెట్లు అదృష్టవంతుడు; కుమారుడి కంటే కూడా పుణ్యవంతుడు. దక్షిణ ఇవ్వని, యజ్ఞం చేయని కుమారుని కోసం శోకించకు; శైత్యా, శాంతించి దుఃఖించకు.
12.28.31
अङ्गं बृहद्रथं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यः सहस्रं सहस्राणां श्वेतानश्वानवासृजात् ॥ १२.२८.३१ ॥
సంజయా, అంగుడు, బృహద్రథుడు మరణించారని మేము విన్నాము. వేలకొలది తెల్ల గుర్రాలను అతడు దానం చేశాడు.
12.28.32
सहस्रं च सहस्राणां कन्या हमपरिष्कृताः ।
ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.३२ ॥
బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించిన వేలకొలది కన్యలను కూడా. విస్తృతమైన యజ్ఞంలో యజిస్తూ అతడు దక్షిణగా వారిని అధికంగా దానం చేశాడు.
12.28.33
यः सहस्रं सहस्राणां गजानां पझमालिनाम् ।
ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.३३ ॥
పద్మమాలలు ధరించిన వేలకొలది ఏనుగులను, విస్తృత యజ్ఞంలో యజిస్తూ దక్షిణగా అతడు అధికంగా దానం చేశాడు.
12.28.34
शतं शतसहस्राणि वृषाणां हेममालिनाम् ।
गवां सहस्रानुचरं दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.३४ ॥
బంగారు మాలలు ధరించిన లక్షల ఎద్దులను, వేయి అనుచరులతో కూడిన గోవులను అతడు దక్షిణగా అధికంగా దానం చేశాడు.
12.28.35
अङ्गस्य यजमानस्य तदा विष्णुपदे गिरौ ।
अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः ॥ १२.२८.३५ ॥
అప్పుడు యజమానుడైన అంగుని విష్ణుపద పర్వతంపై సోమంతో ఇంద్రుడు ఆనందించాడు; దక్షిణలతో ద్విజులు కూడా ఆనందించారు.
12.28.36
यस्य यज्ञेषु राजेन्द्र शतसङ्ख्येषु वै पुरा ।
देवान्मनुष्यान्गन्धर्वानत्यरिच्यन्त दक्षिणाः ॥ १२.२८.३६ ॥
ఓ రాజేంద్రా, పూర్వం శతసంఖ్యలతో కూడిన యజ్ఞాలలో అతని దక్షిణలు దేవతలను, మానవులను, గంధర్వులను అధిగమించాయి.
12.28.37
न जातो जनिता नान्यः पुमान्यः संप्रदास्यति ।
यदङ्गः प्रददौ वित्तं सोमसंस्थासु सप्तसु ॥ १२.२८.३७ ॥
అంగుడు ఏడు సోమయాగాలలో ధనాన్ని దానం చేసినట్లు దానం చేయగల వేరే పురుషుడు పుట్టలేదు, పుట్టడు కూడా.
12.28.38
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.३८ ॥
సృంజయా, అతడు మరణిస్తే, అతడు నీకంటే నాలుగు రెట్లు అదృష్టవంతుడు; కుమారుని కంటే కూడా ఎక్కువ పుణ్యవంతుడు. కుమారుని కోసం దుఃఖించకు.
12.28.39
शिबिमौशीनरं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
य इमां पृथिवीं सर्वां चर्मवत्समवेष्टयत् ॥ १२.२८.३९ ॥
సృంజయా, ఉశీనరుని కుమారుడైన శిబి మరణించాడని మేము విన్నాము; ఈ భూమినంతటినీ చర్మంలా చుట్టివేసినవాడు అతడు.
12.28.40
महता रथघोषेण पृथिवीमनुनादयन् ।
एकच्छत्रां महीं चक्रे जैत्रेणैकरथेन यः ॥ १२.२८.४० ॥
గొప్ప రథఘోషతో భూమిని ప్రతిధ్వనింపజేస్తూ, ఒకే విజయరథంతో ఈ భూమిని ఏకచ్ఛత్రంగా చేసినవాడు.
12.28.41
यावदस्य गवाश्वं स्यादारण्यैः पशुभिः सह ।
तावतीः प्रददौ गाः स शिबिरौशीनरोऽध्वरे ॥ १२.२८.४१ ॥
అతనికి ఉన్న గోవులు, గుఱ్ఱాలు, అడవి జంతువులతో కలిపి ఎన్ని ఉన్నాయో అన్ని గోవులను ఉశీనరుని కుమారుడైన శిబి యజ్ఞంలో దానం చేశాడు.
12.28.42
न वोढारं धुरं तस्य कंचिन्मेने प्रजापतिः ।
न भूतं न भविष्यं च सर्वराजसु सृञ्जय।
अन्यत्रौशीनराच्छैब्याद्राजर्षेरिन्द्रविक्रमात् ॥ १२.२८.४२ ॥
ప్రజాపతి అతని కాడిని మోయగల వారెవరినీ భావించలేదు. సృంజయా, ఇంద్రుని వంటి పరాక్రమం గల ఉశీనరుని కుమారుడు శైబ్య రాజర్షిని తప్ప, భూత భవిష్యత్తులోని రాజులందరిలోనూ మరెవరినీ కాదు.
12.28.43
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.४३ ॥
ఓ సంజయా, అతడు మరణిస్తే నువ్వు నాలుగు రెట్లు అదృష్టవంతుడివి; కుమారుడి కంటే కూడా ఎక్కువ పుణ్యవంతుడివి. కుమారుని కోసం దుఃఖించకు.
12.28.44
अदक्षिणमयज्वानं पुत्रं संस्मृत्य मा शुचः ॥ १२.२८.४४ ॥
దానం చేయని, యజ్ఞం చేయని కుమారుని స్మరించి దుఃఖించకు.
12.28.45
भरतं चैव दौष्यन्तिं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
शाकुन्तलं महात्मानं भूरिद्रविणतेजसम् ॥ १२.२८.४५ ॥
ఓ సంజయా, దుష్యంతుని కుమారుడు భరతుడు, శకుంతల కుమారుడైన మహాత్ముడు, అపార ధనతేజస్సు కలవాడు కూడా మరణించాడని మేము విన్నాము.
12.28.46
योऽबध्नात्रिशतं चाश्वान्देवेभ्यो यमुनामनु ।
सरस्वतीं विंशतिं च गङ्गामनु चतुर्दश ॥ १२.२८.४६ ॥
యమునా తీరంలో దేవతల కోసం మూడు వందల గుర్రాలను, సరస్వతి తీరంలో ఇరవై, గంగా తీరంలో పద్నాలుగు కట్టినవాడు.
12.28.47
अश्वमेधसहस्रेण राजसूयशतेन च ।
इष्टवान्स महातेजा दौष्यन्तिर्भरतः पुरा ॥ १२.२८.४७ ॥
మహాతేజస్వి అయిన దుష్యంతుని కుమారుడు భరతుడు పూర్వకాలంలో వెయ్యి అశ్వమేధాలు, వంద రాజసూయాలు చేశాడు.
12.28.48
भरतस्य महत्कर्म सवराजसु पार्थिवाः ।
स्वं मर्त्या इव बाहुभ्यां नानुगन्तुमशक्नुवन् ॥ १२.२८.४८ ॥
భరతుని మహత్కార్యాన్ని, ఓ రాజులారా, సమస్త రాజులలో ఎవరూ తమ రెండు చేతులతో మానవుల్లా అనుసరించలేకపోయారు.
12.28.49
परं सहस्राद्योऽबध्नाद्धयान्वेदीर्वितत्य च ।
सहस्रं यत्र पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ ॥ १२.२८.४९ ॥
వేలకు పైగా గుర్రాలను కట్టినవాడు, వేదికలను విస్తరించినవాడు, అక్కడ భరతుడు కణ్వునికి వెయ్యి పద్మాలను (బంగారు నాణేలను) ఇచ్చాడు.
12.28.50
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.५० ॥
ఓ సృంజయా, నీ కంటే నాలుగు రెట్లు శుభుడు, కొడుకు కంటే కూడా ఎక్కువ పుణ్యవంతుడు మరణించినా, కొడుకు కోసం దుఃఖించకు.
12.28.51
रामं दाशरथिं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
योऽन्वकम्पत वै नित्यं प्रजाः पुत्रानिवौरसान् ॥ १२.२८.५१ ॥
ఓ సృంజయా, దశరథ కుమారుడు రాముడు కూడా మరణించాడని విన్నాము. అతడు ఎల్లప్పుడూ ప్రజలను తన స్వంత కుమారుల వలె దయతో చూసేవాడు.
12.28.52
नाधनो यस्य विषये नानर्थः कस्यचिद्भवेत् ।
सर्वस्यासीत्पितृसमो रामो राज्यं यदन्वशात् ॥ १२.२८.५२ ॥
ఎవని రాజ్యంలో పేదవాడు లేడో, ఎవరికీ అనర్థం కలగలేదో, ఆ రాముడు అందరికీ తండ్రి వంటివాడై రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
12.28.53
कालवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि समपादयत् ।
नित्यं सुभिक्षमेवासीद्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५३ ॥
రాముడు రాజ్యం పాలిస్తుండగా, మేఘం కాలానుగుణంగా వర్షించి పంటలను పూర్తిగా పండించింది; ఎల్లప్పుడూ సమృద్ధిగా ఆహారం ఉండేది.
12.28.54
प्राणिनो नाप्सु मञ्जन्ति नानर्थे पावकोऽदहत् ।
न व्यालतो भयं चासीद्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५४ ॥
రాముడు రాజ్యం పాలిస్తుండగా, ప్రాణులు నీటిలో మునగలేదు, అనర్థంలో అగ్ని దహించలేదు, క్రూర జంతువుల వల్ల భయం కూడా లేదు.
12.28.55
आसन्वर्षसहस्रिण्यस्तथा वर्षसहस्रकाः ।
अरोगाः सर्वसिद्धार्था रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५५ ॥
రాముడు రాజ్యపాలన చేసినప్పుడు ప్రజలు వేల సంవత్సరాలు జీవించారు; వారు రోగరహితులుగా, సర్వసిద్ధార్థులుగా ఉన్నారు.
12.28.56
नान्योन्येन विवादोऽभूत्स्त्रीणामपि कुतो नृणाम् ।
धर्मनित्याः प्रजाश्चासन्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५६ ॥
రాముడు రాజ్యపాలన చేసినప్పుడు ఒకరితో ఒకరికి వివాదం లేదు; స్త్రీలలోనూ లేదు, పురుషులలో ఎలా ఉంటుంది; ప్రజలు ధర్మంలో నిత్యం స్థిరంగా ఉన్నారు.
12.28.57
संतुष्टाः सर्वसिद्धार्था निर्भयाः स्वैरचारिणः ।
नराः सत्यव्रताश्चासन्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५७ ॥
రాముడు రాజ్యపాలన చేసినప్పుడు మనుషులు సంతృప్తులుగా, సర్వసిద్ధార్థులుగా, నిర్భయులుగా, స్వేచ్ఛగా సంచరించేవారిగా, సత్యవ్రతులుగా ఉన్నారు.
12.28.58
नित्यपुष्पफलाश्चैव पादपा निरुपद्रवाः ।
सर्वा द्रोणदुघा गावो रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५८ ॥
రాముడు రాజ్యపాలన చేసినప్పుడు చెట్లు ఎల్లప్పుడూ పూలు, ఫలాలు ఇచ్చాయి; అవి ఉపద్రవరహితంగా ఉన్నాయి; ఆవులన్నీ ఒక ద్రోణం పాలు ఇచ్చాయి.
12.28.59
स चतुर्दश वर्षाणि वने प्रोष्य महातपाः ।
दशाश्वमेधाञ्जारूथ्यानाजहार निरर्गलान् ॥ १२.२८.५९ ॥
ఆ మహాతపస్వి పదునాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో నివసించి, అడ్డంకులేకుండా పది అశ్వమేధ యాగాలు చేశారు.
12.28.60
युवा श्यामो लोहिताक्षो मातङ्ग इव यूथपः ।
आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः ॥ १२.२८.६० ॥
ఆయన యువకుడు, నల్లని రంగు కలవాడు, ఎర్రని కళ్లు కలవాడు; ఏనుగుల గుంపుకు నాయకుడైన గజరాజులా ఉన్నాడు; మోకాళ్ల వరకు చేరే బాహువులు, అందమైన ముఖం, సింహపు భుజాలు, విశాలమైన బాహువులు కలవాడు.
12.28.61
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
अयोध्याधिपतिर्भूत्वा रामो राज्यमकारयत् ॥ १२.२८.६१ ॥
రాముడు అయోధ్యకు అధిపతియై పదివేల సంవత్సరాలు, మరియు వెయ్యి సంవత్సరాలు పాలించాడు.
12.28.62
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः।
अयज्वानमदक्षिण्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.६२ ॥
సృంజయా, అతడు మరణిస్తే అది నీకు నాలుగు రెట్లు శుభకరం; కుమారుని కంటే మరింత పుణ్యప్రదం. యజ్ఞం చేయని, దక్షిణ ఇవ్వని కుమారునికై శోకించకు.
12.28.63
भगीरथं च राजानं मृतं सृञ्जय शुश्रुम् ।
यस्येन्द्रो वितते यज्ञे सोमं पीत्वा मदोत्कटः ॥ १२.२८.६३ ॥
సృంజయా, రాజు భగీరథుడు కూడా మరణించాడని విన్నాము. అతని విశాల యజ్ఞంలో ఇంద్రుడు సోమం త్రాగి మదోన్మత్తుడయ్యాడు.
12.28.64
असुराणां सहस्राणि बहूनि सुरसत्तमः ।
अजयद्वाहुवीर्येण भगवान्पाकशासनः ॥ १२.२८.६४ ॥
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన భగవంతుడు పాకశాసనుడు ఇంద్రుడు తన బాహుబలంతో అనేక వేల అసురులను జయించాడు.
12.28.65
यः सहस्रं सहस्राणां कन्या हेमविभूषिताः ।
ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.६५ ॥
విస్తృత యజ్ఞం చేస్తూ, బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించిన వేల వేల కన్యలను దక్షిణగా ఇచ్చినవాడు.
12.28.66
सर्वा रथगताः कन्या रथाः सर्वे चतुर्युजः ।
शतंशतं रथे नागाः पझिनो हेममालिनः ॥ १२.२८.६६ ॥
కన్యలందరూ రథాలపై ఉన్నారు, రథాలన్నీ నాలుగు గుర్రాలతో కూడినవి. ప్రతి రథంపై వంద వంద ఏనుగులు ఉన్నాయి; అవి జెండాలతో, బంగారు మాలలతో అలంకరించబడ్డాయి.
12.28.67
सहस्रमश्वा एकैकं हस्तिनं पृष्ठतोऽन्वयुः ।
गवां सहस्रमश्वेऽश्वे सहस्रं गव्यजाविकम् ॥ १२.२८.६७ ॥
ప్రతి ఏనుగు వెనుక వేయి గుర్రాలు అనుసరించాయి; ప్రతి గుర్రంతో వేయి ఆవులు, ఆవులు, మేకలు, గొర్రెలు ఉన్నాయి.
12.28.68
उपह्वरे निवसतो यस्याङ्के निषसाद ह ।
गङ्गा भागीरथी तस्मादुर्वशी चाभवत्पुरा ॥ १२.२८.६८ ॥
ఏకాంతంలో నివసిస్తున్న వాని ఒడిలో ఆమె కూర్చుంది; అతని నుండి పూర్వం భాగీరథి అయిన గంగ, ఊర్వశి ఉద్భవించారు.
12.28.69
भूरिदक्षिणमिक्ष्वाकुं यजमानं भगीरथम् ।
त्रिलोकपथगा गङ्गा दुहितृत्वमुपेयुषी ॥ १२.२८.६९ ॥
విస్తారమైన దక్షిణలిచ్చిన యజమాని, ఇక్ష్వాకు వంశీయుడైన భగీరథునికి, త్రిలోకాలలో ప్రవహించే గంగ కూతురి భావాన్ని పొందింది.
12.28.70
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.७० ॥
ఓ సృంజయా, అతడు మరణించినట్లయితే, నీకు అది నాలుగు రెట్లు శుభకరం; పుత్రుని కంటే కూడా పుణ్యతరం. అందుచేత కుమారుని గురించి దుఃఖించకు.
12.28.71
दिलीपं च महात्मानं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
प्रस्य कर्माणि भूरीणि कथयन्ति द्विजातयः ॥ १२.२८.७१ ॥
ఓ సృంజయా, మహాత్ముడైన దిలీపుడు కూడా మరణించాడని మనం విన్నాం; అతని అనేక కర్మలను ద్విజులు చెప్పుతారు.
12.28.72
य इमां वसुसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिपः ।
ददौ तस्मिन्महायज्ञे ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ॥ १२.२८.७२ ॥
ధనంతో నిండిన ఈ భూమిని ఆ మహాయజ్ఞంలో ఏకాగ్రచిత్తంతో బ్రాహ్మణులకు దానమిచ్చిన భూపతి.
12.28.73
यस्येह यजमानस्य यज्ञेयज्ञे पुरोहितः ।
सहस्रं वारणान्हैमान्दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.७३ ॥
ఇక్కడ ఏ యజమానుని ప్రతి యజ్ఞంలోనూ పురోహితుడు బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించిన వెయ్యి ఏనుగులను దక్షిణగా ఇచ్చాడు.
12.28.74
यस्य यज्ञे महानासीद्यूपः श्रीमान्हिरण्मयः ।
ते देवां कर्म कुर्वाणाः शक्रज्येष्ठा उपासत ॥ १२.२८.७४ ॥
ఏ యజ్ఞంలో తేజోవంతమైన బంగారు మహాయూపం ఉందో, అక్కడ ఇంద్రుడిని ముఖ్యుడిగా కలిగిన దేవతలు కర్మ చేస్తూ ఉపస్థితులయ్యారు.
12.28.75
चषाले यस्य सौवर्णे तस्मिन्यूपे हिरण्मये ।
ननृतुर्देवगन्धर्वाः षट्सहस्राणि सप्तधा ॥ १२.२८.७५ ॥
ఏ యజ్ఞంలోని బంగారు చషాలంలో, ఆ బంగారు యూపంపై దేవతలు, గంధర్వులు ఆరువేల మంది ఏడు విధాలుగా నాట్యం చేశారు.
12.28.76
अवादयत्तत्र वीणां मध्ये विश्वावसुः स्वयम् ।
सर्वभूतान्यमन्यन्त मम वादयतीत्ययम् ॥ १२.२८.७६ ॥
అక్కడ మధ్యలో విశ్వావసు స్వయంగా వీణ వాయించాడు; సమస్త ప్రాణులు 'ఇతడు నా కోసమే వాయిస్తున్నాడు' అని తలచాయి.
12.28.77
एतद्राज्ञो दिलीपस्य राजानो नानुचक्रिरे ।
यस्येभा हेमसंछन्नाः पथि मत्ताः स्म शेरते ॥ १२.२८.७७ ॥
రాజు దిలీపుని ఈ కార్యాన్ని ఇతర రాజులు అనుకరించలేదు; ఆయన బంగారంతో కప్పబడిన మదపుటేనుగులు దారిలో పడి ఉండేవి.
12.28.78
राजानं शतधन्वानं दिलीपं सत्यवादिनम् ।
येऽपश्यन्सुमहात्मानं तेऽपि स्वर्गजितो नराः ॥ १२.२८.७८ ॥
రాజు శతధన్వుడిని, సత్యవాది దిలీపుని, ఆ మహాత్ముని చూసిన మానవులు కూడా స్వర్గాన్ని జయించినవారయ్యారు.
12.28.79
त्रयः शब्दा न जीर्यन्ते दिलीपस्य निवेशने ।
स्वाध्यायशब्दः ज्याशब्दः शब्दो वै दीयतामिति ॥ १२.२८.७९ ॥
దిలీపుని గృహంలో మూడు శబ్దాలు ఎన్నడూ క్షీణించవు: స్వాధ్యాయ శబ్దం, ధనుస్సు నారి శబ్దం, 'ఇవ్వబడుగాక' అనే శబ్దం.
12.28.80
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.८० ॥
సృంజయా, అతను మరణించినట్లైతే, అతను నీకు కుమారుని కంటే నాలుగు రెట్లు శుభకరుడు, పుణ్యతరుడు; కాబట్టి కుమారుని కోసం దుఃఖించకు.
12.28.81
मान्धातारं यौवनाश्वं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यं देवा मरुतो गर्भं पितुः पार्श्वादपाहरन् ॥ १२.२८.८१ ॥
సృంజయా, యౌవనాశ్వుని కుమారుడు మాంధాతను మేము విన్నాము; అతని గర్భాన్ని దేవతలు, మరుత్తులు తండ్రి పార్శ్వం నుండి తీసివేశారు.
12.28.82
समृद्धो युवनाश्वस्य जठरे यो महात्मनः ।
पृषदाज्योद्भवः श्रीमांस्त्रिलोकविजयी नृपः ॥ १२.२८.८२ ॥
యౌవనాశ్వ మహాత్ముని ఉదరంలో వృద్ధిచెందినవాడు, పృషదాజ్యం నుండి జన్మించినవాడు, మూడు లోకాలను జయించిన శ్రీమంతుడైన రాజు.
12.28.83
यं दृष्ट्वा पितुरुत्सङ्गे शयानं देवरूपिणम् ।
अन्योन्यमब्रुवन्देवाः कमयं धास्यतीति वै ॥ १२.२८.८३ ॥
తండ్రి ఒడిలో పడుకున్న దేవరూపుడైన శిశువును చూసి దేవతలు ఒకరితో ఒకరు అన్నారు, 'ఇతడు ఎవరిని పోషిస్తాడు?' అని.
12.28.84
मामेव धास्यतीत्येवमिन्द्रोऽथाभ्युपपद्यत ।
मांधातेति ततस्तस्य नाम चक्रे शतक्रतुः ॥ १२.२८.८४ ॥
'ఇతడు నన్నే పోషిస్తాడు' అని ఇంద్రుడు అంగీకరించాడు; అప్పుడు శతక్రతువైన ఇంద్రుడు అతనికి 'మాంధాతా' అని పేరు పెట్టాడు.
12.28.85
ततस्तु पयसो धारां पुष्टिहेतोर्महात्मनः ।
तस्यास्ये यौवनाश्वस्य पाणिरिन्द्रस्य चास्रवत् ॥ १२.२८.८५ ॥
అప్పుడు మహాత్ముడైన యౌవనాశ్వుని నోటి నుండి, పోషణ కోసం, పాల ధార ప్రవహించింది; ఇంద్రుని చేతి నుండి కూడా ప్రవహించింది.
12.28.86
तं पिवन्पाणिमिन्द्रस्य शतमह्ना व्यवर्धत ।
स आसीद्द्वादशसमो द्वादशाहेन पार्थिवः ॥ १२.२८.८६ ॥
ఇంద్రుని చేతి నుండి త్రాగుతూ అతడు ఒక్క రోజులో నూరు రెట్లు పెరిగాడు. పన్నెండు రోజుల్లో ఆ రాజు పన్నెండు సంవత్సరాల వయసువాడిలా అయ్యాడు.
12.28.87
तमिमं पृथिवी सर्वा एकाह्ना समपद्यत ।
धर्मात्मानं महात्मानं शूरमिन्द्रसमं युधि ॥ १२.२८.८७ ॥
సమస్త భూమి ఒకే రోజులో ఆ ధర్మాత్ముడికి, మహాత్ముడికి, యుద్ధంలో ఇంద్రునితో సమానమైన శూరుడికి సొంతమైంది.
12.28.88
यश्चाङ्गारं तु नृपतिं मरुत्तमसितं गयम् ।
अङ्गं बृहद्रथं चैव मान्धाता समरेऽजयत् ॥ १२.२८.८८ ॥
అంగారుడు, రాజు మరుత్తుడు, అసితుడు, గయుడు, అంగుడు, బృహద్రథుడు — వీరిని యుద్ధంలో జయించినవాడు మాంధాతుడు.
12.28.89
यौवनाश्वो यदाङ्गारं समरे प्रत्ययुध्यत ।
विस्फारैर्धनुषो देवा द्यौरभेदीति मेनिरे ॥ १२.२८.८९ ॥
యౌవనాశ్వుడు యుద్ధంలో అంగారునితో పోరాడినప్పుడు, ధనుస్సు యొక్క టంకారంతో ఆకాశం పగిలిపోతుందని దేవతలు భావించారు.
12.28.90
यत्र सूर्य उदेति स्म यत्र च प्रतितिष्ठति ।
सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते ॥ १२.२८.९० ॥
సూర్యుడు ఎక్కడ ఉదయిస్తాడో, ఎక్కడ అస్తమిస్తాడో, అదంతా యౌవనాశ్వుడైన మాంధాతుని క్షేత్రమని చెప్పబడుతుంది.
12.28.91
अश्वमेधशतेनेष्ट्वा राजसूयशतेन च ।
अददद्रोहितान्मत्स्यान्ब्राह्मणेभ्यो विशांपते ॥ १२.२८.९१ ॥
వంద అశ్వమేధ యాగాలు, వంద రాజసూయ యాగాలు చేసి, ఓ ప్రజాపతీ, అతడు బ్రాహ్మణులకు ఎర్రని చేపలను దానం చేశాడు.
12.28.92
हैरण्यान्यो जनोत्सेधानायतान्दशयोजनम् ।
अतिरिक्तान्द्विजातिभ्यो व्यभजंस्त्वितरे जनाः ॥ १२.२८.९२ ॥
మనిషి ఎత్తు, పది యోజనాల పొడవు గల బంగారు పర్వతాలను, మిగులును ఇతరులు ద్విజులకు పంచిపెట్టారు.
12.28.93
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.९३ ॥
అతడు మరణిస్తే, ఓ సృంజయా, అతడు నీ కంటే నాలుగు రెట్లు అదృష్టవంతుడు; కుమారుని కంటే కూడా పుణ్యవంతుడు. కాబట్టి కుమారుని గురించి దుఃఖించకు.
12.28.94
ययातिं नाहुषं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
य इमां पृथिवीं कृत्स्नां विजित्य सहसागराम् ॥ १२.२८.९४ ॥
ఓ సృంజయా, సముద్రాలతో సహా ఈ భూమినంతటినీ జయించిన నహుషుని కుమారుడు యయాతి కూడా మరణించాడని మేము విన్నాము.
12.28.95
शम्यापातेनाभ्यतीयाद्वेदीभिश्चित्रयन्महीम् ।
ईजानः क्रतुभिर्मुख्यैः पर्यगच्छद्वसुन्धराम् ॥ १२.२८.९५ ॥
యాగస్తంభం విసిరే దూరం వరకు దాటుతూ, వేదికలతో భూమిని అలంకరిస్తూ, ప్రధాన యజ్ఞాలు చేస్తూ అతడు వసుంధరను చుట్టివచ్చాడు.
12.28.96
इष्ट्वा क्रतुसहस्रेण वाजपेयशतेन च ।
तर्पयामास विप्रेन्द्रांस्त्रिभिः काञ्चनपर्वतैः ॥ १२.२८.९६ ॥
వెయ్యి యాగాలు, వంద వాజపేయ యాగాలు చేసి, అతడు ముగ్గురు ఉత్తమ బ్రాహ్మణులను మూడు బంగారు పర్వతాలతో తృప్తిపరిచాడు.
12.28.97
व्यूढेनासुरयुद्धेन हत्वा दैतेयदानवान् ।
व्यभजत्पृथिवीं कृत्स्नां ययातिर्नहुषात्मजः ॥ १२.२८.९७ ॥
అసుర యుద్ధంలో వ్యూహంతో దైత్యులను దానవులను సంహరించి, నహుషుని కుమారుడు యయాతి మొత్తం భూమిని విభజించాడు.
12.28.98
अन्त्येषु पुत्रान्निक्षिप्य यदुद्रुह्युपुरोगमान् ।
पुरुं राज्येऽभिषिच्याथ सदारः प्राविशद्वनम् ॥ १२.२८.९८ ॥
చివరికి యదు, ద్రుహ్యుడు మొదలైన కుమారులను స్థానాల్లో నిలిపి, పురునికి రాజ్యాభిషేకం చేసి, భార్యలతో కలిసి అరణ్యంలో ప్రవేశించాడు.
12.28.99
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.९९ ॥
సృంజయా, అతడు మరణించినట్లైతే అది నీకు నాలుగు రెట్లు మంగళకరం; కుమారుని కంటే కూడా పుణ్యతరమైనది. కాబట్టి కుమారుని కొరకు విచారించకు.
12.28.100
अम्बरीषं च नाभागं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यं प्रजा वव्रिरे पुण्यं गोप्तारं नृपसत्तमम् ॥ १२.२८.१०० ॥
సృంజయా, అంబరీషుడు, నాభాగుడు మరణించారని మేము విన్నాము; ప్రజలు పుణ్యవంతులు, రక్షకులు, ఉత్తమ రాజులుగా ఎన్నుకున్నవారు వారే.
12.28.101
यः सहस्रं सहस्राणां राज्ञामयुतयाजिनाम् ।
ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यस्त्वमन्यत ॥ १२.२८.१०१ ॥
వేలాది రాజులలో పదివేల యజ్ఞాలు చేసినవారి మధ్య, విస్తృత యజ్ఞంలో యజిస్తూ బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చినవాడివి నీవే అని భావించు.
12.28.102
नैतत्पूर्वे जनाश्चक्रुर्न करिष्यन्ति चापरे ।
इत्यम्बरीषं नाभागिमन्वमोदन्त दक्षिणाः ॥ १२.२८.१०२ ॥
'ఇది పూర్వులు చేయలేదు, రాబోయేవారూ చేయరు' అని దక్షిణలు పొందిన బ్రాహ్మణులు నాభాగి కుమారుడైన అంబరీషుని ఆమోదించారు.
12.28.103
शतं राजसहस्राणि शतं राजशतानि च ।
सर्वेऽश्वमेधैरीजानास्तेऽन्वयुर्दक्षिणायनम् ॥ १२.२८.१०३ ॥
వందల వేల రాజులు, వందల రాజులు — అశ్వమేధాలు చేసిన వారందరూ దక్షిణాయనం వెంట వెళ్లిపోయారు.
12.28.104
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१०४ ॥
అతడు మరణించినట్లైతే, ఓ సృంజయా, నీవు అతనికంటే నాలుగు రెట్లు ధన్యుడవు; పుత్రుని కంటే కూడా ఎక్కువ పుణ్యవంతుడవు. కాబట్టి కుమారుని కోసం దుఃఖించకు.
12.28.105
शशबिन्दुं चैत्ररथं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
यस्य भार्यासहस्राणां शतमासीन्महात्मनः ॥ १२.२८.१०५ ॥
చైత్రరథుడైన శశబిందు మరణించాడని మేము విన్నాము, ఓ సృంజయా. ఆ మహాత్ముడికి వందల వేల భార్యలు ఉండేవారు.
12.28.106
सहस्रं तु सहस्राणां यस्यासञ्शाशबिन्दवाः ।
हिरण्यकवचाः सर्वे सर्वे चोत्तमधन्विनः ॥ १२.२८.१०६ ॥
వేల వేల శశబిందువులు అతనికి ఉండేవారు — అందరూ బంగారు కవచాలు ధరించినవారు, అందరూ ఉత్తమ ధనుర్ధరులు.
12.28.107
शतं कन्या राजपुत्रमेकैकं पृथगन्वयुः ।
कन्यांकन्यां शतं नागा नागंनागं शतं रथाः ॥ १२.२८.१०७ ॥
వంద కన్యలు ప్రతి రాజకుమారుడితో వేరువేరుగా అనుసరించారు; ప్రతి కన్యకు వంద ఏనుగులు, ప్రతి ఏనుగుకు వంద రథాలు.
12.28.108
रथेरथे शतं चाश्वा देशजा हेममालिनः ।
अश्वेअश्वे शतं गावो गांगां तद्वदजाविकम् ॥ १२.२८.१०८ ॥
ప్రతి రథానికి వంద అశ్వాలు — దేశీయ జాతి, బంగారు మాలలు ధరించినవి; ప్రతి అశ్వానికి వంద గోవులు; ప్రతి గోవుకు అదేవిధంగా మేకలు, గొర్రెలు.
12.28.109
एतद्धनमपर्यन्तमश्वमेधे महामखे ।
शशबिन्दुर्महाराज ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत ॥ १२.२८.१०९ ॥
మహాయజ్ఞమైన అశ్వమేధంలో ఈ ధనం అపారం; మహారాజు శశబిందుడు దానిని బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడు.
12.28.110
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.११० ॥
ఓ సృంజయా, అతడు మరణించినా, నీకు అతడు కుమారుని కంటే నాలుగు రెట్లు శుభకరుడు మరియు పుణ్యవంతుడు; కాబట్టి నీ కుమారుని గురించి దుఃఖించకు.
12.28.111
गयं चाधूर्तरजसं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
यः स वर्षशतं राजा हुतशिष्टाशनोऽभवत् ॥ १२.२८.१११ ॥
ఓ సృంజయా, నిర్మల రజస్సు గల రాజు గయుడు మరణించాడని మేము విన్నాము; అతడు వంద సంవత్సరాలు యజ్ఞశేషాన్ని భుజిస్తూ రాజుగా ఉన్నాడు.
12.28.112
यस्मै वह्निर्वरान्प्रादात्ततो वव्रे वरान्गयः ।
ददतो मे क्षयो मा भूद्धर्मे श्रद्धा च वर्धताम् ॥ १२.२८.११२ ॥
అగ్ని ఎవరికి వరాలు ఇచ్చాడో, అప్పుడు గయుడు వరాలు కోరాడు: 'నేను దానం చేయడంలో క్షయం కలగకూడదు; ధర్మంలో నా శ్రద్ధ పెరగాలి.'
12.28.113
मनो मे रभतां सत्ये त्वत्प्रसादाद्धुताशन ।
लेभे च कामांस्तान्सर्वान्पावकादिति नः श्रुतम् ॥ १२.२८.११३ ॥
ఓ హుతాశనా, నీ అనుగ్రహంతో నా మనస్సు సత్యంలో నిలవాలి; పావకుని నుండి అతడు తన సర్వ కోరికలను పొందాడని మేము విన్నాము.
12.28.114
दर्शेन पूर्णमासेन चातुर्मास्यैः पुनः पुनः ।
अयजद्धयमेधेन सहस्रं परिवत्सरान् ॥ १२.२८.११४ ॥
దర్శ, పూర్ణమాస యజ్ఞాలతో, చాతుర్మాస్యాలతో మళ్ళీ మళ్ళీ, అతడు అశ్వమేధంతో వేయి సంవత్సరాలు యజ్ఞం చేశాడు.
12.28.115
शतं गवां सहस्राणि शतमश्वशतानि च ।
उत्थायोत्थाय वै प्रादात्सहस्रं परिवत्सरान् ॥ १२.२८.११५ ॥
వందల వేల గోవులను, వందల కొద్దీ గుఱ్ఱాలను; పదే పదే లేచి వెయ్యి సంవత్సరాలు అతడు దానమిచ్చాడు.
12.28.116
तर्पयामास सोमेन देवान्वित्तैर्द्विजानपि ।
पितॄन्स्वधाभिः कामैश्च स्त्रियः स्वाः पुरुषर्षभ ॥ १२.२८.११६ ॥
సోమంతో దేవతలను, ధనంతో ద్విజులను, స్వధతో పితృదేవతలను, కోరిన వస్తువులతో తన స్త్రీలను తృప్తిపరిచాడు, ఓ పురుషశ్రేష్ఠా.
12.28.117
सौवर्णां पृथिवीं कृत्वा दशव्यामां द्विरायताम् ।
दक्षिणामददद्राजा वाजिमेधे महाक्रतौ ॥ १२.२८.११७ ॥
బంగారంతో భూమిని చేసి, పది వ్యామాల వెడల్పు, దానికి రెట్టింపు పొడవుగా, రాజు మహా అశ్వమేధ యజ్ఞంలో దక్షిణగా ఇచ్చాడు.
12.28.118
यावत्यः सिकता राजन्गङ्गायां पुरुषर्षभ ।
तावतीरेव गाः प्रादादाधूर्तरजसो गयः ॥ १२.२८.११८ ॥
ఓ రాజా, ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, గంగలో ఎన్ని ఇసుక రేణువులు ఉన్నాయో అన్ని గోవులను గయుడు దానమిచ్చాడు.
12.28.119
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.११९ ॥
అతడు మరణించినట్లయితే, ఓ సృంజయా, అతడు నీకంటే నాలుగు రెట్లు భాగ్యవంతుడు; కుమారుని కంటే కూడా ఎక్కువ పుణ్యవంతుడు. కుమారుని గురించి దుఃఖించకు.
12.28.120
रन्तिदेवं च सांकृत्यं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
सम्यगाराध्य यः शक्राद्वरं लेभे महातपाः ॥ १२.२८.१२० ॥
ఓ సృంజయా, సాంకృతి కుమారుడు రంతిదేవుడు మరణించాడని మేము విన్నాము; ఆ మహాతపస్వి సమ్యక్కుగా ఆరాధించి ఇంద్రుని నుండి వరం పొందాడు.
12.28.121
अन्नं च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमहि ।
श्रद्धा च नो मा व्यगमन्मा च याचिष्म कंचन ॥ १२.२८.१२१ ॥
మాకు సమృద్ధిగా అన్నం ఉండాలి, అతిథులు మాకు లభించాలి, మా శ్రద్ధ ఎప్పటికీ తొలగిపోకూడదు, మేము ఎవరినీ యాచించకూడదు.
12.28.122
उपातिष्ठन्त पशवः स्वयं तं संशितव्रतम् ।
ग्राम्यारण्या महात्मानं रन्तिदेवं यशस्विनम् ॥ १२.२८.१२२ ॥
కఠిన వ్రతం కలిగిన, మహాత్ముడు, యశస్వి అయిన రంతిదేవుని వద్దకు గ్రామ్య మరియు అరణ్య పశువులు తామే స్వయంగా వచ్చాయి.
12.28.123
महानदी चर्मराशेरुत्क्लेदात्ससृजे यतः ।
ततश्चर्मण्वतीत्येवं विख्याता सा महानदी ॥ १२.२८.१२३ ॥
చర్మరాశి నుండి స్రవించిన తడి వల్ల ఒక మహానది పుట్టింది; అందువల్ల ఆ మహానది చర్మణ్వతి అని ఈ విధంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
12.28.124
ब्राह्मणेभ्यो ददौ निष्कान्सदसि प्रतते नृपः ।
तुभ्यंतुभ्यं निष्कमिति यदा क्रोशन्ति वै द्विजाः ॥ १२.२८.१२४ ॥
సభలో యాగం విస్తరిస్తుండగా రాజు బ్రాహ్మణులకు నిష్కాలను ఇచ్చాడు; 'మీకు, మీకు ఒక నిష్కం' అని ద్విజులు కేకలు వేసినప్పుడు.
12.28.125
सहस्रं तुभ्यमित्युक्त्वा ब्राह्मणान्संप्रपद्य ते ॥ १२.२८.१२५ ॥
'మీకు వెయ్యి' అని చెప్పి వారు బ్రాహ్మణుల వద్దకు చేరుకున్నారు.
12.28.126
अन्वाहार्योपकरणं द्रव्योपकरणं च यत् ।
घटाः पात्र्यः कटाहानि स्थाल्यश्च पिठराणि च।
नासीत्किंचिदसौवर्णं रन्तिदेवस्य धीमतः ॥ १२.२८.१२६ ॥
యాగ ఉపకరణాలు, ద్రవ్యోపకరణాలు, కుండలు, పాత్రలు, కడాయిలు, స్థాలులు, పిఠరాలు ఉన్నాయి; కానీ బుద్ధిమంతుడైన రంతిదేవుని వద్ద బంగారంతో చేసినది ఏదీ మిగలలేదు.
12.28.127
सांकृते रन्तिदेवस्य यां रात्रिमवसन्गृहे ।
आलभ्यन्त शतं गावः सहस्राणि च विंशतिः ॥ १२.२८.१२७ ॥
సాంకృతి కుమారుడు రంతిదేవుడు ఆ రాత్రి ఇంట్లో ఉన్నప్పుడు వంద ఆవులు, ఇరవై వేల ఆవులు వధించబడ్డాయి.
12.28.128
तत्र स्म सूदाः क्रोशन्ति सुमृष्टमणिकुण्डलाः ।
सूपं भूयिष्ठमश्नीध्वं नाद्य मांसं यथा पुरा ॥ १२.२८.१२८ ॥
అక్కడ మెరుగుపెట్టిన మణికుండలాలు ధరించిన వంటవారు కేకలు వేశారు: 'ఇప్పుడు పుష్కలమైన సూపు తినండి, ఇవాళ పూర్వంలా మాంసం లేదు.'
12.28.129
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१२९ ॥
సృంజయా, అతడు మరణిస్తే అది నీకు నాలుగు రెట్లు శుభకరం; కొడుకు కంటే ఎక్కువ పుణ్యం కలిగినది. కుమారుని గురించి దుఃఖపడకు.
12.28.130
सगरं च महात्मानं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
ऐक्ष्वाकं पुरुषव्याघ्रमतिमानुषविक्रमम् ॥ १२.२८.१३० ॥
సృంజయా, ఇక్ష్వాకు వంశీయుడు, మహాత్ముడు, పురుషులలో వ్యాఘ్రుడు, మనుష్యాతీత పరాక్రమం కలవాడు అయిన సగరుడు మరణించాడని మేము విన్నాము.
12.28.131
षष्टिः पुत्रसहस्राणि यं यान्तमनुजग्मिरे ।
नक्षत्रराजं वर्षान्ते व्यभ्रे ज्योतिर्गणा इव ॥ १२.२८.१३१ ॥
అరవై వేల కుమారులు అతడు వెళ్తుండగా అనుసరించారు; వర్షాకాలం ముగిశాక మేఘరహిత ఆకాశంలో నక్షత్రరాజు వెనుక తారాగణం అనుసరించినట్లు.
12.28.132
एकच्छत्रा मही यस्य प्रतापादभवत्पुरा ।
योऽश्वमेधसहस्रेण तर्पयामास देवताः ॥ १२.२८.१३२ ॥
పూర్వకాలంలో ఎవని ప్రతాపం వల్ల భూమి ఏకచ్ఛత్రం కింద ఉండెనో; వేయి అశ్వమేధ యాగాలతో దేవతలను తృప్తిపరచినవాడు.
12.28.133
यः प्रादात्कनकस्तम्भं प्रासादं सर्वकाञ्चनम् ।
पूर्णं पझदलाक्षीणां स्त्रीणां शयनसंकुलम् ॥ १२.२८.१३३ ॥
ఎవడు బంగారు స్తంభాలతో, పూర్తిగా బంగారంతో, కమలదళాక్షుల స్త్రీల పడకలతో నిండిన రాజప్రాసాదాన్ని దానం చేశాడో.
12.28.134
द्विजातिभ्योऽनुरूपेभ्यः कामांश्च विविधान्बहून् ।
यस्यादेशेन तद्वित्तं व्यभजन्त द्विजातयः ॥ १२.२८.१३४ ॥
తగిన ద్విజులకు అతడు అనేక విధాలైన అనేక కోరికల వస్తువులను ఇచ్చాడు; అతని ఆజ్ఞతో ఆ ధనాన్ని ద్విజులకు పంచారు.
12.28.135
खानयामास यः कोपात्पृथिवीं सागराङ्किताम् ।
यस्य नाम्ना समुद्रश्च सागरत्वमुपागतः ॥ १२.२८.१३५ ॥
ఎవరు కోపంతో సముద్రంతో గుర్తించబడిన భూమిని తవ్వించాడో; ఎవరి పేరుతో సముద్రం 'సాగరం' అనే స్థితిని పొందిందో.
12.28.136
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१३६ ॥
అతడు మరణించాడు, ఓ సృంజయా; నీకు అది నాలుగు రెట్లు శుభం. కొడుకు కంటే మరింత పుణ్యవంతుడు అతడు; కాబట్టి కొడుకు కోసం దుఃఖించకు.
12.28.137
राजानं च पृथुं वैन्यं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
यमभ्यषिञ्चन्संभूयः महारण्ये महर्षयः ॥ १२.२८.१३७ ॥
ఓ సృంజయా, వేనుని కుమారుడైన రాజు పృథు మరణించాడని మేము విన్నాము; అతనిని మహర్షులు మహారణ్యంలో కలిసి అభిషేకించారు.
12.28.138
प्रथयिष्यति वै लोकान्पृथुरित्येव शब्दितः ।
क्षताद्यो वै त्रायतीति स तस्मात्क्षत्रियः स्मृतः ॥ १२.२८.१३८ ॥
అతడు లోకాలను విస్తరింపజేస్తాడు, అందువల్ల అతనిని 'పృథు' అని పిలిచారు. క్షతం (గాయం) నుండి రక్షించువాడు క్షత్రియుడు; కాబట్టి అతడు క్షత్రియుడిగా స్మరించబడ్డాడు.
12.28.139
पृथुं वैन्यं प्रजा दृष्ट्वा रक्तास्मेति यदब्रुवन् ।
ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत ॥ १२.२८.१३९ ॥
ప్రజలు వేనుని కుమారుడైన పృథువును చూసి, మేము సంతోషంగా ఉన్నాము అని అన్నారు. అప్పుడు వారి అనురాగం వల్ల ఆయనకు 'రాజా' అనే పేరు కలిగింది.
12.28.140
अकृष्टपच्या पृथिवी पुटकेपुटके मधु ।
सर्वा द्रोणदुघा गावो वैन्यस्यासन्प्रशासतः ॥ १२.२८.१४० ॥
వేనుని కుమారుడు పరిపాలిస్తుండగా భూమి దున్నకుండానే పండింది; ప్రతి పాత్రలోనూ తేనె ఉండేది; గోవులన్నీ ద్రోణం పాలు ఇచ్చాయి.
12.28.141
अरोगाः सर्वसिद्धार्था मनुष्या अकुतोभयाः ।
यथाऽभिकाममवसन्क्षेत्रेषु च गृहेषु च ॥ १२.२८.१४१ ॥
ప్రజలు రోగరహితులై, అన్ని కోరికలు నెరవేరినవారై, ఏ వైపు నుంచీ భయం లేకుండా, ఇష్టం వచ్చినట్లు పొలాలలోనూ ఇళ్లలోనూ నివసించారు.
12.28.142
आपस्तस्तम्भिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः ।
शैलाश्चापाद्व्यदीर्यन्त ध्वजभङ्गश्च नाभवत् ॥ १२.२८.१४२ ॥
ఆయన సముద్రం వైపు వెళ్లినప్పుడు నీళ్లు ఆగిపోయాయి; పర్వతాలు దారి ఇచ్చి చీలిపోయాయి; జెండాలు ఎప్పుడూ విరిగిపోలేదు.
12.28.143
हैरण्यांस्त्रिनरोत्सेधान्पर्वतानेकविंशतिम् ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ राजा योश्वमेधे महामखे ॥ १२.२८.१४३ ॥
మహా అశ్వమేధ యాగంలో రాజు బ్రాహ్మణులకు మూడు మనుషుల ఎత్తున్న ఇరవై ఒక్క బంగారు పర్వతాలను ఇచ్చాడు.
12.28.144
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१४४ ॥
సృంజయా, అతడు మరణించినా, నీచేత నాలుగు శుభగుణాలలో శ్రేష్ఠుడుగా, కుమారుని కంటే పుణ్యవంతుడుగా ఉన్నాడు; కాబట్టి నీ కుమారుని కోసం దుఃఖించకు.
12.28.145
किं वा तूष्णीं ध्यायसे सृञ्जय त्वं ।
न मे राजन्वाचिममां शृणोपि।
न चेन्मोघं विप्रलप्तं ममेदं ।
पथ्यं मुमूर्षोरिव सुप्रयुक्तम् ॥ १२.२८.१४५ ॥
సృంజయా, నీవు మౌనంగా దేని గురించి ధ్యానిస్తున్నావు? ఓ రాజా, నా ఈ మాటను నీవు వినడం లేదా? నా ఈ మాట వ్యర్థం కాకపోతే, మరణోన్ముఖునికి ఇచ్చే హితకరమైన ఔషధంలా ఇది సరిగ్గా ఉపయోగపడుతుంది.
12.28.146
शृणोमि ते नारद वाचमेनां ।
विचित्रार्थां स्रजमिव पुण्यगन्धाम्।
राजर्षीणां पुण्यकृतां महात्मनां ।
कीर्त्या युक्तानां शोकनिर्नाशनार्थाम् ॥ १२.२८.१४६ ॥
నారదా, నీ ఈ మాటను నేను వింటున్నాను. ఇది విచిత్రార్థాలతో నిండి, పుణ్యగంధంతో కూడిన పూదండలా ఉంది; పుణ్యం చేసిన మహాత్ములైన రాజర్షుల కీర్తితో కూడి, శోకాన్ని పోగొట్టడానికి ఉద్దేశించింది.
12.28.147
न ते मोघं विप्रलप्तं महर्षे ।
दृष्ट्वैवाहं नारद त्वां विशोकः।
शुश्रूषे ते वचनं ब्रह्मवादि ।
न्न ते तृप्याम्यमृतस्येव पानात् ॥ १२.२८.१४७ ॥
మహర్షీ, నీ మాట వ్యర్థం కాదు. నారదా, నిన్ను చూసినందుకే నేను శోకరహితుడనయ్యాను. బ్రహ్మవాదీ, నీ మాటలు వినాలని కోరుతున్నాను; అమృతం త్రాగినట్లు నేను ఇంకా తృప్తి పొందలేదు.
12.28.148
अमोघदर्शिन्मम चेत्प्रसादं ।
संतापदग्धस्य विभो प्रकुर्याः।
सुतस्य संजीवनमद्य मे स्या ।
त्तव प्रसादात्सुतसङ्गमाप्नुयाम् ॥ १२.२८.१४८ ॥
సత్యదర్శీ, శోకంతో కాలిపోతున్న నాపై నీవు దయ చూపితే, ఈ రోజే నా కుమారుడు పునర్జీవితుడు కావచ్చు. ప్రభూ, నీ అనుగ్రహం వల్ల నేను కుమారునితో కలయిక పొందుదును.
12.28.149
यस्ते पुत्रः शयितोयं विजातः ।
स्वर्णष्ठीवी यमदात्पर्वतस्ते।
पुनस्तं ते पुत्रमहं ददामि ।
हिरण्यनाभं वर्षसबस्रिणं च ॥ १२.२८.१४९ ॥
నీ కుమారుడు ఇక్కడ మృతుడై పడి ఉన్నాడు; బంగారాన్ని ఉమ్మిన, పర్వతం నీకు ఇచ్చిన ఆ కుమారుడిని, బంగారు నాభి కలవాడిగా, వేయి సంవత్సరాలు జీవించేవాడిగా, నేను మళ్ళీ నీకు ఇస్తున్నాను.