മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.28.1
अव्याहरति राजेन्द्रे धर्मपुत्रे युधिष्ठिरे ।
गुडाकेशो हृषीकेशमभ्यभाषत पाण्डवः ॥ १२.२८.१ ॥
രാജാക്കന്മാരുടെ ഇന്ദ്രനായ ധർമ്മപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ സംസാരിക്കാതിരിക്കെ, പാണ്ഡവനായ ഗുഡാകേശൻ (അർജ്ജുനൻ) ഹൃഷീകേശനോട് സംസാരിച്ചു.
12.28.2
ज्ञातिशोकाभिसंतप्तो धर्मपुत्रः परंतपः ।
एष शोकार्णवे मग्नस्तमाश्वासय माधव ॥ १२.२८.२ ॥
ബന്ധുക്കളുടെ ശോകത്താൽ പീഡിതനായ, ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന ധർമ്മപുത്രൻ ഇതാ ശോകസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. മാധവാ, അവനെ ആശ്വസിപ്പിക്കേണമേ.
12.28.3
सर्वे स्म ते संशयिताः पुनरेव जनार्दन ।
अस्य शोकं महाप्राज्ञ प्रणाशयितुमर्हसि ॥ १२.२८.३ ॥
ജനാർദ്ദനാ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വീണ്ടും സംശയത്തിലായി. മഹാപ്രാജ്ഞാ, അവന്റെ ശോകം നീക്കുന്നത് നിനക്ക് ഉചിതമാണ്.
12.28.4
एवमुक्तस्तु गोविन्दो विजयेन महात्मना ।
पर्यवर्तत राजानं पुण्डरीकेक्षणोऽच्युतः ॥ १२.२८.४ ॥
മഹാത്മാവായ വിജയൻ (അർജ്ജുനൻ) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, താമരക്കണ്ണനായ അച്യുതൻ ഗോവിന്ദൻ രാജാവിനുനേരെ തിരിഞ്ഞു.
12.28.5
अनतिक्रमणीयो हि धर्मराजस्य केशवः ।
बाल्यात्प्रभृति गोविंदः प्रीत्या चाभ्यधिकोर्जुनात् ॥ १२.२८.५ ॥
ധർമ്മരാജാവിന് കേശവനെ അവഗണിക്കാവുന്നവനല്ല. ബാല്യം മുതൽ ഗോവിന്ദൻ സ്നേഹത്താൽ അർജ്ജുനനെക്കാളും അധികനായിരുന്നു.
12.28.6
संप्रगृह्य महाबाहुर्भुजं चन्दनभूषितम् ।
शैलस्तम्भोपमं शौरिरुवाचाभिविनोदयन् ॥ १२.२८.६ ॥
മഹാബാഹുവായ ശൗരി (കൃഷ്ണൻ) ചന്ദനം പൂശിയതും പർവ്വതസ്തംഭംപോലുള്ളതുമായ തന്റെ കൈ ദൃഢമായി പിടിച്ച് അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് സംസാരിച്ചു.
12.28.7
शुशुभे वदनं तस्य सुदंष्ट्रं चारुलोचनम् ।
व्याकोचमिव विस्पष्टं पझं सूर्यविबोधितम् ॥ १२.२८.७ ॥
അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖം മനോഹരമായ പല്ലുകളും സുന്ദരമായ കണ്ണുകളുമായി തിളങ്ങി; സൂര്യനാൽ വിരിയിക്കപ്പെട്ട താമരപോലെ വ്യക്തമായി വിടർന്നു.
12.28.8
मा कृथाः पुरुषव्याघ्र शोकं त्वं गात्रशोषणम् ।
न हि ते सुलभा भूयो ये हताऽस्मिन्रणाजिरे ॥ १२.२८.८ ॥
പുരുഷവ്യാഘ്രാ, ശരീരത്തെ ഉണക്കുന്ന ശോകം ചെയ്യരുത്; ഈ യുദ്ധഭൂമിയിൽ മരിച്ചവർ നിനക്ക് വീണ്ടും എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കില്ല.
12.28.9
स्वप्नलब्धा यथा लाभा वितथाः प्रतिबोधने ।
तथा ते क्षत्रिया राजन्ये व्यतीता महारणे ॥ १२.२८.९ ॥
സ്വപ്നത്തിൽ ലഭിച്ച നേട്ടങ്ങൾ ഉണരുമ്പോൾ വ്യാജമാകുന്നതുപോലെ, രാജാവേ, ആ ക്ഷത്രിയരും രാജാക്കന്മാരും ഈ മഹായുദ്ധത്തിൽ കടന്നുപോയി.
12.28.10
सर्वे ह्यभिमुखाः शूरा निहता रणशोभिनः ।
नैषां कश्चित्पृष्ठतो वा पलायन्वा निपातितः ॥ १२.२८.१० ॥
യുദ്ധത്തെ അലങ്കരിച്ച എല്ലാ വീരന്മാരും എതിരേ നിന്ന് മുഖാമുഖം വീണു; അവരിൽ ആരും പുറംതിരിഞ്ഞ് ഓടുമ്പോഴോ പിന്നിൽനിന്നോ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടില്ല.
12.28.11
सर्वे त्यक्त्वाऽऽत्मनः प्राणान्युद्ध्वा वीरा महामृधे ।
शस्त्रपूता दिवं प्राप्ता न ताञ्छोचितुमर्हसि ॥ १२.२८.११ ॥
എല്ലാ വീരന്മാരും സ്വന്തം പ്രാണനെ ത്യജിച്ച് ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ പോരാടി, ആയുധങ്ങളാൽ പവിത്രരായി സ്വർഗ്ഗം നേടി; അവർക്കുവേണ്ടി നീ ദുഃഖിക്കുവാൻ അർഹനല്ല.
12.28.12
क्षत्रधर्मरताः शूरा वेदवेदाङ्गपारगाः ।
प्राप्ता वीरगतिं पुण्यां तान्न शोचितुमर्हसि।
मृतान्महानुभावांस्त्वं श्रुत्वैव पृथिवीपतीन् ॥ १२.२८.१२ ॥
ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ നിരതരായ വീരന്മാർ, വേദവേദാംഗ പാരംഗതന്മാർ പുണ്യമായ വീരഗതി നേടി; അവർക്കുവേണ്ടി നീ ദുഃഖിക്കുവാൻ അർഹനല്ല. മഹാനുഭാവരായ ഈ ഭൂപതികൾ മരിച്ചതായി കേട്ടിട്ടും നീ ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.13
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सृञ्जयं पुत्रशोकार्तं यथाऽयं नारदोऽब्रवीत् ॥ १२.२८.१३ ॥
പുത്രശോകത്താൽ പീഡിതനായ സൃഞ്ജയനെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ പുരാതന ഇതിഹാസം നാരദൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ഇവിടെ ഉദ്ധരിക്കുന്നു.
12.28.14
सुखदुःखैरहं त्वं च प्रजाः सर्वाश्च सृञ्जय ।
अविमुक्ता मरिष्यामस्तत्र का परिदेवना ॥ १२.२८.१४ ॥
സുഖദുഃഖങ്ങളാൽ ബന്ധിതരായ ഞാനും നീയും എല്ലാ പ്രജകളും, സൃഞ്ജയാ, മരിക്കും; അതിൽ വിലാപം എന്തിന്?
12.28.15
महाभाग्यं पुरा राज्ञां कीर्त्यमानं मया शृणु ।
गच्छावधानं नृपते ततो दुःखं प्रहास्यसि ॥ १२.२८.१५ ॥
മുൻകാലത്ത് രാജാക്കന്മാരുടെ മഹാഭാഗ്യത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കൂ; രാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, അപ്പോൾ ദുഃഖം വിട്ടൊഴിയും.
12.28.16
मृतान्महानुभावांस्त्वं श्रुत्वैव पृथिवीपतीन् ।
शममानय संतापं शृणु विस्तरशश्च मे।
क्रूरग्रहाभिशमनमायुर्वर्धनमुत्तमम् ॥ १२.२८.१६ ॥
മരിച്ചുപോയ ആ മഹാപ്രഭാവരായ ഭൂപതികളെക്കുറിച്ച് കേട്ടുതന്നെ നീ ശാന്തി നേടി സന്താപം വിട്ടൊഴിയൂ; എന്നിൽനിന്ന് വിസ്തരിച്ച് കേൾക്കൂ, ഇത് ക്രൂരഗ്രഹങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുന്നതും ആയുസ്സ് വർധിപ്പിക്കുന്നതുമായ ഉത്തമ മാർഗമാണ്.
12.28.17
अग्रिमाणां क्षितिभुजामुदारं च मनोहरम् ।
आविक्षितं मरुत्तं च मृतं सृञ्जय शुश्रुम ॥ १२.२८.१७ ॥
സൃഞ്ജയാ, ഭൂപാലകരിൽ മുമ്പനും ഉദാരനും മനോഹരനുമായ ആവിക്ഷിതനും മരുത്തനും മരിച്ചതായി ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
12.28.18
यस्य सेन्द्राः सवरुणा बृहस्पतिपुरोगमाः ।
देवा विश्वसृजो राज्ञो यज्ञमीयुर्महात्मनः ॥ १२.२८.१८ ॥
ഏതൊരു മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ യജ്ഞത്തിൽ ഇന്ദ്രനും വരുണനും ബൃഹസ്പതിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി വിശ്വസൃഷ്ടാക്കളായ ദേവന്മാരും എത്തിയോ,
12.28.19
यः स्पर्धामानयच्छक्रं देवराजं पुरंदरम् ।
शक्रप्रियैषी यं विद्वान्प्रत्याचष्ट बृहस्पतिः ॥ १२.२८.१९ ॥
ദേവരാജനും പുരന്ദരനുമായ ശക്രനെ ആരു മത്സരത്തിലേക്ക് നയിച്ചുവോ, ഇന്ദ്രപ്രിയം തേടിയ ജ്ഞാനിയായ ബൃഹസ്പതി ആരെ തള്ളിക്കളഞ്ഞുവോ —
12.28.20
संवर्तो याजयामास यं पीडार्थं बृहस्पतेः ॥ १२.२८.२० ॥
ബൃഹസ്പതിയെ പീഡിപ്പിക്കാൻ സംവർത്തൻ ആർക്കുവേണ്ടി യജ്ഞം നടത്തിച്ചുവോ —
12.28.21
यस्मिन्प्रशासति महीं नृपतौ राजसत्तम ।
अकृष्टपच्या पृथिवी विबभौ सस्यमालिनी ॥ १२.२८.२१ ॥
രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഏത് രാജാവ് ഭൂമിയെ ഭരിക്കുമ്പോൾ ഉഴാതെതന്നെ വിളവ് നൽകുന്ന ഭൂമി ധാന്യമാല ചൂടി പ്രകാശിച്ചുവോ.
12.28.22
आविक्षितस्य वै सत्रे विश्वेदेवाः सभासदः ।
मरुतः परिवेष्टारः साध्याश्चासन्महात्मनः ॥ १२.२८.२२ ॥
ആവിക്ഷിതന്റെ സത്രത്തിൽ വിശ്വേദേവന്മാർ സഭാംഗങ്ങളായിരുന്നു; മരുത്തുക്കൾ വിളമ്പുന്നവരായിരുന്നു; ആ മഹാത്മാവിന്റെ യജ്ഞത്തിൽ സാധ്യന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
12.28.23
मरुद्गण मरुत्तस्य यत्सोममपिबंस्ततः ।
देवान्मनुष्यान्गन्धर्वानत्यरिच्यन्त दक्षिणाः ॥ १२.२८.२३ ॥
മരുദ്ഗണങ്ങളേ, മരുത്തന്റെ യജ്ഞത്തിൽ നിങ്ങൾ സോമം പാനം ചെയ്തപ്പോൾ ദക്ഷിണകളിൽ ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും ഗന്ധർവന്മാരും പിന്നിലായി.
12.28.24
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.२४ ॥
സൃഞ്ജയാ, അവൻ മരിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ പോലും നിനക്ക് നാലിരട്ടി നന്മ; പുത്രനേക്കാളും അവൻ പുണ്യവാനാണ്; അതിനാൽ പുത്രനെക്കുറിച്ച് വ്യസനിക്കരുത്.
12.28.25
सुहोत्रं च द्वतिथिनं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यस्मे हिरण्यं ववृषे मघवा परिवत्सरम् ॥ १२.२८.२५ ॥
സൃഞ്ജയാ, വൈതിതി സുഹോത്രൻ മരിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അവനുവേണ്ടി മഘവാവായ ഇന്ദ്രൻ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ സ്വർണ്ണമഴ പെയ്യിച്ചു.
12.28.26
सत्यनामा वसुमती यं प्राप्यासीञ्जनाधिपम् ।
हिरण्यमवहन्नद्यस्तस्मिञ्जनपदेश्वरे ॥ १२.२८.२६ ॥
സത്യനാമാ വസുമതി ഏത് ജനാധിപനെ പ്രാപിച്ചുവോ, ആ ജനപദേശ്വരന്റെ കാലത്ത് നദികൾ സ്വർണ്ണം വഹിച്ചൊഴുകി.
12.28.27
मत्स्यान्कर्कटकान्नक्रान्मकराञ्छिंशुकानपि ।
नदीष्ववासृजद्राजन्मघवा लोकपूजितः ॥ १२.२८.२७ ॥
രാജാവേ, ലോകപൂജിതനായ മഘവാവായ ഇന്ദ്രൻ നദികളിൽ മത്സ്യങ്ങളെയും ഞണ്ടുകളെയും മുതലകളെയും മകരങ്ങളെയും ശിംശുകങ്ങളെയും വിട്ടു.
12.28.28
हैरण्यान्पातितान्दृष्ट्वा मत्स्यान्मकरकच्छपान् ।
सहस्रशोऽथ शतशस्ततोऽस्मयत वैतिथिः ॥ १२.२८.२८ ॥
സ്വർണ്ണ മത്സ്യങ്ങളും മകരങ്ങളും ആമകളും ആയിരക്കണക്കിലും നൂറുകണക്കിലും വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട് വൈതിതി ചിരിച്ചു.
12.28.29
तद्धिरण्यमपर्यन्तमावृतं कुरुजाङ्गले ।
ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यः समार्पयत् ॥ १२.२८.२९ ॥
കുരുജാംഗല ദേശത്ത് വ്യാപിച്ചിരുന്ന ആ അപാരമായ സ്വർണ്ണം വിപുലമായ യജ്ഞം ചെയ്തുകൊണ്ട് അവൻ ബ്രാഹ്മണർക്ക് സമർപ്പിച്ചു.
12.28.30
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः।
अदक्षिणमयज्वानं श्वैत्य संशाम्य माशुचः ॥ १२.२८.३० ॥
സൃഞ്ജയാ, അവൻ മരിച്ചുപോയെങ്കിൽ അവൻ നിന്നെക്കാൾ നാലിരട്ടി ഭാഗ്യവാനാണ്; പുത്രനെക്കാളും പുണ്യവാനാണ്. ദക്ഷിണ നൽകാത്ത, യജ്ഞം ചെയ്യാത്ത പുത്രനെച്ചൊല്ലി വ്യസനിക്കരുത്; ശൈത്യാ, ശാന്തനായി ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.31
अङ्गं बृहद्रथं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यः सहस्रं सहस्राणां श्वेतानश्वानवासृजात् ॥ १२.२८.३१ ॥
സഞ്ജയാ, അംഗനും ബൃഹദ്രഥനും മരിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു. ആയിരം ആയിരം വെളുത്ത കുതിരകളെ അവൻ ദാനം ചെയ്തു.
12.28.32
सहस्रं च सहस्राणां कन्या हमपरिष्कृताः ।
ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.३२ ॥
സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളണിഞ്ഞ ആയിരം ആയിരം കന്യകമാരെയും. വിപുലമായ യാഗത്തിൽ യജിക്കുമ്പോൾ അവൻ ദക്ഷിണയായി അവരെ അധികമായി നൽകി.
12.28.33
यः सहस्रं सहस्राणां गजानां पझमालिनाम् ।
ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.३३ ॥
താമരമാലയണിഞ്ഞ ആയിരം ആയിരം ആനകളെ, വിപുലമായ യാഗത്തിൽ യജിക്കുമ്പോൾ ദക്ഷിണയായി അധികമായി നൽകിയവൻ.
12.28.34
शतं शतसहस्राणि वृषाणां हेममालिनाम् ।
गवां सहस्रानुचरं दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.३४ ॥
സ്വർണ്ണമാലയണിഞ്ഞ നൂറായിരം കാളകളെയും, ആയിരം പരിചാരകരോടൊപ്പമുള്ള പശുക്കളെയും അവൻ ദക്ഷിണയായി അധികമായി നൽകി.
12.28.35
अङ्गस्य यजमानस्य तदा विष्णुपदे गिरौ ।
अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः ॥ १२.२८.३५ ॥
അന്ന് യജമാനനായ അംഗന്റെ വിഷ്ണുപദ പർവതത്തിൽ സോമത്താൽ ഇന്ദ്രൻ സന്തോഷിച്ചു; ദക്ഷിണകളാൽ ദ്വിജന്മാരും സന്തോഷിച്ചു.
12.28.36
यस्य यज्ञेषु राजेन्द्र शतसङ्ख्येषु वै पुरा ।
देवान्मनुष्यान्गन्धर्वानत्यरिच्यन्त दक्षिणाः ॥ १२.२८.३६ ॥
രാജേന്ദ്രാ, മുൻകാലത്ത് നൂറുകണക്കിന് യാഗങ്ങളിൽ അവന്റെ ദക്ഷിണകൾ ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും മറികടന്നു.
12.28.37
न जातो जनिता नान्यः पुमान्यः संप्रदास्यति ।
यदङ्गः प्रददौ वित्तं सोमसंस्थासु सप्तसु ॥ १२.२८.३७ ॥
അംഗൻ ഏഴ് സോമയാഗങ്ങളിൽ ധനം ദാനം ചെയ്തതുപോലെ ദാനം ചെയ്യുന്ന മറ്റൊരു പുരുഷൻ ജനിച്ചിട്ടില്ല, ജനിക്കുകയുമില്ല.
12.28.38
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.३८ ॥
സൃഞ്ജയാ, അവൻ മരിച്ചുവെങ്കിൽ അവൻ നിന്നെക്കാൾ നാലിരട്ടി ഭാഗ്യവാനാണ്; പുത്രനെക്കാളും കൂടുതൽ പുണ്യവാനാണ്. അതിനാൽ പുത്രനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.39
शिबिमौशीनरं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
य इमां पृथिवीं सर्वां चर्मवत्समवेष्टयत् ॥ १२.२८.३९ ॥
സൃഞ്ജയാ, ഉശീനരന്റെ പുത്രനായ ശിബി മരിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ഈ മുഴുവൻ ഭൂമിയെയും തോൽപോലെ ചുറ്റിയവനാണ് അദ്ദേഹം.
12.28.40
महता रथघोषेण पृथिवीमनुनादयन् ।
एकच्छत्रां महीं चक्रे जैत्रेणैकरथेन यः ॥ १२.२८.४० ॥
മഹത്തായ രഥഘോഷത്താൽ ഭൂമിയെ പ്രതിധ്വനിപ്പിച്ച്, ഒരു ജയരഥംകൊണ്ട് ഈ ഭൂമിയെ ഏകച്ഛത്രമാക്കിയവൻ.
12.28.41
यावदस्य गवाश्वं स्यादारण्यैः पशुभिः सह ।
तावतीः प्रददौ गाः स शिबिरौशीनरोऽध्वरे ॥ १२.२८.४१ ॥
അദ്ദേഹത്തിന്റെ പശുക്കളും കുതിരകളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും ചേർന്ന് എത്രയുണ്ടായിരുന്നുവോ അത്രയും പശുക്കളെ ഉശീനരപുത്രനായ ശിബി യാഗത്തിൽ ദാനം ചെയ്തു.
12.28.42
न वोढारं धुरं तस्य कंचिन्मेने प्रजापतिः ।
न भूतं न भविष्यं च सर्वराजसु सृञ्जय।
अन्यत्रौशीनराच्छैब्याद्राजर्षेरिन्द्रविक्रमात् ॥ १२.२८.४२ ॥
പ്രജാപതി അവന്റെ നുകം വഹിക്കുന്ന ആരെയും കരുതിയില്ല. സൃഞ്ജയാ, ഇന്ദ്രസമാന വിക്രമമുള്ള ഉശീനരപുത്രനായ ശൈബ്യനാകുന്ന രാജർഷിയല്ലാതെ, ഭൂത-ഭാവി കാലങ്ങളിലെ സകല രാജാക്കന്മാരിലും മറ്റാരെയും കരുതിയില്ല.
12.28.43
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.४३ ॥
ഓ സഞ്ജയാ, അവൻ മരിച്ചെങ്കിൽ നീ നാലിരട്ടി ഭാഗ്യവാനാണ്; പുത്രനേക്കാൾ പുണ്യവാനുമാണ്. പുത്രനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.44
अदक्षिणमयज्वानं पुत्रं संस्मृत्य मा शुचः ॥ १२.२८.४४ ॥
ദാനം ചെയ്യാത്തവനും യജ്ഞം ചെയ്യാത്തവനുമായ പുത്രനെ ഓർത്ത് ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.45
भरतं चैव दौष्यन्तिं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
शाकुन्तलं महात्मानं भूरिद्रविणतेजसम् ॥ १२.२८.४५ ॥
ഓ സഞ്ജയാ, ദുഷ്യന്തന്റെ പുത്രനായ ഭരതനും ശകുന്തളയുടെ മഹാത്മാവായ പുത്രനും, അപാരമായ ധനതേജസ്സുള്ളവനും മരിച്ചതായി ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
12.28.46
योऽबध्नात्रिशतं चाश्वान्देवेभ्यो यमुनामनु ।
सरस्वतीं विंशतिं च गङ्गामनु चतुर्दश ॥ १२.२८.४६ ॥
യമുനയുടെ തീരത്ത് ദേവന്മാർക്കായി മുന്നൂറ് കുതിരകളെയും, സരസ്വതിയുടെ തീരത്ത് ഇരുപതും, ഗംഗയുടെ തീരത്ത് പതിനാലും കെട്ടിയവൻ.
12.28.47
अश्वमेधसहस्रेण राजसूयशतेन च ।
इष्टवान्स महातेजा दौष्यन्तिर्भरतः पुरा ॥ १२.२८.४७ ॥
മഹാതേജസ്വിയായ ദുഷ്യന്തപുത്രൻ ഭരതൻ പണ്ട് ആയിരം അശ്വമേധങ്ങളും നൂറു രാജസൂയങ്ങളും നടത്തി.
12.28.48
भरतस्य महत्कर्म सवराजसु पार्थिवाः ।
स्वं मर्त्या इव बाहुभ्यां नानुगन्तुमशक्नुवन् ॥ १२.२८.४८ ॥
ഭരതന്റെ മഹത്തായ കർമ്മത്തെ, ഓ രാജാക്കന്മാരേ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരിലും ആർക്കും രണ്ടു കൈകൾകൊണ്ട് മർത്യരെപ്പോലെ പിന്തുടരാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
12.28.49
परं सहस्राद्योऽबध्नाद्धयान्वेदीर्वितत्य च ।
सहस्रं यत्र पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ ॥ १२.२८.४९ ॥
ആയിരത്തിലധികം കുതിരകളെ ബന്ധിച്ചവനും വേദികൾ വിസ്തരിച്ചവനുമായ ഭരതൻ അവിടെ കണ്വന് ആയിരം പദ്മങ്ങൾ (സ്വർണ്ണനാണയങ്ങൾ) നൽകി.
12.28.50
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.५० ॥
ഓ സൃഞ്ജയാ, നിന്നെക്കാൾ നാലിരട്ടി ശുഭനും പുത്രനെക്കാൾ പുണ്യവാനുമായവൻ മരിച്ചാലും, പുത്രനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.51
रामं दाशरथिं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
योऽन्वकम्पत वै नित्यं प्रजाः पुत्रानिवौरसान् ॥ १२.२८.५१ ॥
ഓ സൃഞ്ജയാ, ദശരഥപുത്രനായ രാമനും മരിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അവൻ എപ്പോഴും പ്രജകളെ സ്വന്തം പുത്രന്മാരെപ്പോലെ കരുണയോടെ കണ്ടു.
12.28.52
नाधनो यस्य विषये नानर्थः कस्यचिद्भवेत् ।
सर्वस्यासीत्पितृसमो रामो राज्यं यदन्वशात् ॥ १२.२८.५२ ॥
ആരുടെ രാജ്യത്ത് ദരിദ്രരില്ലായിരുന്നോ, ആർക്കും അനർത്ഥം സംഭവിച്ചിരുന്നില്ലയോ, ആ രാമൻ എല്ലാവർക്കും പിതൃതുല്യനായിരുന്നു; അവൻ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
12.28.53
कालवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि समपादयत् ।
नित्यं सुभिक्षमेवासीद्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५३ ॥
രാമൻ രാജ്യം ഭരിക്കുമ്പോൾ മേഘം കാലാനുസൃതമായി മഴ പെയ്യിച്ച് വിളകളെ പൂർണമാക്കി; എപ്പോഴും സമൃദ്ധമായ ഭക്ഷ്യവിഭവങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു.
12.28.54
प्राणिनो नाप्सु मञ्जन्ति नानर्थे पावकोऽदहत् ।
न व्यालतो भयं चासीद्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५४ ॥
രാമൻ രാജ്യം ഭരിക്കുമ്പോൾ ജീവികൾ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയില്ല, അനർത്ഥത്തിൽ തീ ദഹിപ്പിച്ചില്ല, ഹിംസ്രജന്തുക്കളിൽ നിന്ന് ഭയവുമുണ്ടായില്ല.
12.28.55
आसन्वर्षसहस्रिण्यस्तथा वर्षसहस्रकाः ।
अरोगाः सर्वसिद्धार्था रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५५ ॥
രാമൻ രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്നപ്പോൾ ജനങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷം ജീവിച്ചു; അവർ രോഗരഹിതരും സർവ്വാർത്ഥസിദ്ധിയുള്ളവരുമായിരുന്നു.
12.28.56
नान्योन्येन विवादोऽभूत्स्त्रीणामपि कुतो नृणाम् ।
धर्मनित्याः प्रजाश्चासन्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५६ ॥
രാമൻ ഭരിച്ചിരുന്നപ്പോൾ പരസ്പരം തർക്കമില്ലായിരുന്നു; സ്ത്രീകൾക്കിടയിലും ഇല്ല, പുരുഷന്മാർക്കിടയിൽ എങ്ങനെയുണ്ടാകും; പ്രജകൾ ധർമ്മത്തിൽ എന്നും നിലകൊണ്ടു.
12.28.57
संतुष्टाः सर्वसिद्धार्था निर्भयाः स्वैरचारिणः ।
नराः सत्यव्रताश्चासन्रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५७ ॥
രാമൻ രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്നപ്പോൾ മനുഷ്യർ സന്തുഷ്ടരും സർവ്വാർത്ഥസിദ്ധിയുള്ളവരും നിർഭയരും ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും സത്യവ്രതരുമായിരുന്നു.
12.28.58
नित्यपुष्पफलाश्चैव पादपा निरुपद्रवाः ।
सर्वा द्रोणदुघा गावो रामे राज्यं प्रशासति ॥ १२.२८.५८ ॥
രാമൻ ഭരിച്ചിരുന്നപ്പോൾ വൃക്ഷങ്ങൾ എന്നും പൂവും ഫലവും നൽകി; അവ ഉപദ്രവരഹിതമായിരുന്നു; എല്ലാ പശുക്കളും ഒരു ദ്രോണം പാൽ തന്നു.
12.28.59
स चतुर्दश वर्षाणि वने प्रोष्य महातपाः ।
दशाश्वमेधाञ्जारूथ्यानाजहार निरर्गलान् ॥ १२.२८.५९ ॥
ആ മഹാതപസ്വി പതിനാലു വർഷം കാട്ടിൽ വസിച്ച് തടസ്സമില്ലാതെ പത്ത് അശ്വമേധ യാഗങ്ങൾ നടത്തി.
12.28.60
युवा श्यामो लोहिताक्षो मातङ्ग इव यूथपः ।
आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः ॥ १२.२८.६० ॥
അദ്ദേഹം യുവാവും കറുത്ത നിറമുള്ളവനും ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ളവനുമായിരുന്നു; ആനക്കൂട്ടത്തിന്റെ നേതാവായ ഗജത്തെപ്പോലെ; മുട്ടുവരെ നീണ്ട കൈകളും സുന്ദരമുഖവും സിംഹത്തോളുകളും വിശാലമായ ഭുജങ്ങളും ഉള്ളവൻ.
12.28.61
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ।
अयोध्याधिपतिर्भूत्वा रामो राज्यमकारयत् ॥ १२.२८.६१ ॥
രാമൻ അയോധ്യയുടെ അധിപനായി പതിനായിരവും ആയിരവും വർഷങ്ങൾ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
12.28.62
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः।
अयज्वानमदक्षिण्यं मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.६२ ॥
സൃഞ്ജയാ, അവൻ മരിച്ചുവെങ്കിൽ അത് നിനക്ക് നാലിരട്ടി ശുഭകരമാണ്; പുത്രനെക്കാൾ പുണ്യമേറിയത്. യജ്ഞം ചെയ്യാത്തവനും ദക്ഷിണ നൽകാത്തവനുമായ പുത്രനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.63
भगीरथं च राजानं मृतं सृञ्जय शुश्रुम् ।
यस्येन्द्रो वितते यज्ञे सोमं पीत्वा मदोत्कटः ॥ १२.२८.६३ ॥
സൃഞ്ജയാ, രാജാവായ ഭഗീരഥനും മരിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അവന്റെ വിപുലമായ യജ്ഞത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ സോമം പാനം ചെയ്ത് മദോന്മത്തനായി.
12.28.64
असुराणां सहस्राणि बहूनि सुरसत्तमः ।
अजयद्वाहुवीर्येण भगवान्पाकशासनः ॥ १२.२८.६४ ॥
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭഗവാൻ പാകശാസനൻ ഇന്ദ്രൻ തന്റെ ബാഹുവീര്യത്താൽ അസുരന്മാരുടെ അനേകം സഹസ്രങ്ങളെ ജയിച്ചു.
12.28.65
यः सहस्रं सहस्राणां कन्या हेमविभूषिताः ।
ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.६५ ॥
വിപുലമായ യജ്ഞം ചെയ്തുകൊണ്ട്, സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ ആയിരം ആയിരം കന്യകമാരെ ദക്ഷിണയായി നൽകിയവൻ.
12.28.66
सर्वा रथगताः कन्या रथाः सर्वे चतुर्युजः ।
शतंशतं रथे नागाः पझिनो हेममालिनः ॥ १२.२८.६६ ॥
എല്ലാ കന്യകമാരും രഥങ്ങളിൽ ഇരുന്നു; എല്ലാ രഥങ്ങളിലും നാല് കുതിരകൾ പൂട്ടിയിരുന്നു. ഓരോ രഥത്തിലും നൂറ് ആനകൾ വീതമുണ്ടായിരുന്നു; അവ കൊടികളാലും സ്വർണ്ണമാലകളാലും അലങ്കരിച്ചവയായിരുന്നു.
12.28.67
सहस्रमश्वा एकैकं हस्तिनं पृष्ठतोऽन्वयुः ।
गवां सहस्रमश्वेऽश्वे सहस्रं गव्यजाविकम् ॥ १२.२८.६७ ॥
ഓരോ ആനയുടെയും പിന്നിൽ ആയിരം കുതിരകൾ അനുഗമിച്ചു; ഓരോ കുതിരയോടൊപ്പവും ആയിരം പശുക്കളും പശു, ആട്, ആട്ടിൻ കൂട്ടങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
12.28.68
उपह्वरे निवसतो यस्याङ्के निषसाद ह ।
गङ्गा भागीरथी तस्मादुर्वशी चाभवत्पुरा ॥ १२.२८.६८ ॥
ഏകാന്തത്തിൽ വസിച്ചിരുന്നവന്റെ മടിയിൽ അവൾ ഇരുന്നു; അവനിൽ നിന്ന് മുൻകാലത്ത് ഭാഗീരഥിയായ ഗംഗയും ഊർവശിയും ഉണ്ടായി.
12.28.69
भूरिदक्षिणमिक्ष्वाकुं यजमानं भगीरथम् ।
त्रिलोकपथगा गङ्गा दुहितृत्वमुपेयुषी ॥ १२.२८.६९ ॥
വലിയ ദക്ഷിണകൾ നൽകിയ യജമാനനായ ഇക്ഷ്വാകുവംശജൻ ഭഗീരഥന് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലൂടെയൊഴുകുന്ന ഗംഗ പുത്രീഭാവം പ്രാപിച്ചു.
12.28.70
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.७० ॥
സൃഞ്ജയാ, അവൻ മരിച്ചുവെങ്കിൽ അത് നിനക്ക് നാലിരട്ടി ശുഭകരമാണ്; പുത്രനേക്കാളും പുണ്യമേറിയത്. അതിനാൽ പുത്രനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.71
दिलीपं च महात्मानं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
प्रस्य कर्माणि भूरीणि कथयन्ति द्विजातयः ॥ १२.२८.७१ ॥
സൃഞ്ജയാ, മഹാത്മാവായ ദിലീപനും മരിച്ചുവെന്ന് നാം കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അവന്റെ അനേക കർമ്മങ്ങളെ ദ്വിജന്മാർ വിവരിക്കുന്നു.
12.28.72
य इमां वसुसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिपः ।
ददौ तस्मिन्महायज्ञे ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ॥ १२.२८.७२ ॥
സമ്പത്തുകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ ഈ ഭൂമിയെ ആ മഹായജ്ഞത്തിൽ ഏകാഗ്രചിത്തനായി ബ്രാഹ്മണർക്ക് ദാനം ചെയ്ത ഭൂപതി.
12.28.73
यस्येह यजमानस्य यज्ञेयज्ञे पुरोहितः ।
सहस्रं वारणान्हैमान्दक्षिणामत्यकालयत् ॥ १२.२८.७३ ॥
ഇവിടെ ഏതൊരു യജമാനന്റെ ഓരോ യജ്ഞത്തിലും പുരോഹിതൻ സ്വർണ്ണാലങ്കാരമുള്ള ആയിരം ആനകളെ ദക്ഷിണയായി നൽകി.
12.28.74
यस्य यज्ञे महानासीद्यूपः श्रीमान्हिरण्मयः ।
ते देवां कर्म कुर्वाणाः शक्रज्येष्ठा उपासत ॥ १२.२८.७४ ॥
ഏതൊരു യജ്ഞത്തിൽ തേജസ്സുറ്റ സ്വർണ്ണയൂപം മഹത്തായി ഉണ്ടായിരുന്നുവോ, അവിടെ ഇന്ദ്രനെ മൂത്തവനാക്കി ദേവന്മാർ കർമ്മം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഉപാസിച്ചു.
12.28.75
चषाले यस्य सौवर्णे तस्मिन्यूपे हिरण्मये ।
ननृतुर्देवगन्धर्वाः षट्सहस्राणि सप्तधा ॥ १२.२८.७५ ॥
ഏതൊരു യജ്ഞത്തിലെ സ്വർണ്ണ ചഷാലത്തിലും ആ സ്വർണ്ണയൂപത്തിലും ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ആറായിരം പേർ ഏഴു വിധത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്തു.
12.28.76
अवादयत्तत्र वीणां मध्ये विश्वावसुः स्वयम् ।
सर्वभूतान्यमन्यन्त मम वादयतीत्ययम् ॥ १२.२८.७६ ॥
അവിടെ മധ്യത്തിൽ വിശ്വാവസു തന്നെ വീണ വായിച്ചു; എല്ലാ ജീവികളും 'ഇവൻ എനിക്കുവേണ്ടിയാണ് വായിക്കുന്നത്' എന്ന് കരുതി.
12.28.77
एतद्राज्ञो दिलीपस्य राजानो नानुचक्रिरे ।
यस्येभा हेमसंछन्नाः पथि मत्ताः स्म शेरते ॥ १२.२८.७७ ॥
ദിലീപരാജാവിന്റെ ഈ പ്രവൃത്തി മറ്റു രാജാക്കന്മാർ അനുകരിച്ചില്ല; സ്വർണ്ണം പൊതിഞ്ഞ മദയാനകൾ വഴിയിൽ കിടന്നിരുന്നു.
12.28.78
राजानं शतधन्वानं दिलीपं सत्यवादिनम् ।
येऽपश्यन्सुमहात्मानं तेऽपि स्वर्गजितो नराः ॥ १२.२८.७८ ॥
രാജാവായ ശതധന്വാവിനെയും സത്യവാദിയായ ദിലീപനെയും ആ മഹാത്മാവിനെയും കണ്ട മനുഷ്യരും സ്വർഗ്ഗം നേടിയവരായി.
12.28.79
त्रयः शब्दा न जीर्यन्ते दिलीपस्य निवेशने ।
स्वाध्यायशब्दः ज्याशब्दः शब्दो वै दीयतामिति ॥ १२.२८.७९ ॥
ദിലീപന്റെ ഗൃഹത്തിൽ മൂന്ന് ശബ്ദങ്ങൾ ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കുന്നില്ല: സ്വാധ്യായത്തിന്റെ ശബ്ദം, വില്ലിന്റെ ഞാണൊലി, 'നൽകപ്പെടട്ടെ' എന്ന ശബ്ദം.
12.28.80
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.८० ॥
സൃഞ്ജയാ, അവൻ മരിച്ചുവെങ്കിൽ, അവൻ നിനക്ക് പുത്രനെക്കാൾ നാലിരട്ടി ശുഭകരനും പുണ്യവാനുമായിരുന്നു; അതിനാൽ പുത്രനെക്കുറിച്ച് വിഷാദിക്കരുത്.
12.28.81
मान्धातारं यौवनाश्वं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यं देवा मरुतो गर्भं पितुः पार्श्वादपाहरन् ॥ १२.२८.८१ ॥
സൃഞ്ജയാ, യൗവനാശ്വന്റെ പുത്രൻ മാന്ധാതാവിനെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ദേവന്മാരും മരുത്തുക്കളും അവന്റെ ഗർഭത്തെ പിതാവിന്റെ പാർശ്വത്തിൽനിന്ന് എടുത്തുകൊണ്ടുപോയി.
12.28.82
समृद्धो युवनाश्वस्य जठरे यो महात्मनः ।
पृषदाज्योद्भवः श्रीमांस्त्रिलोकविजयी नृपः ॥ १२.२८.८२ ॥
യൗവനാശ്വ മഹാത്മാവിന്റെ ഉദരത്തിൽ വളർന്നവനും, തൈരും നെയ്യും വഴി ജനിച്ചവനും, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ജയിച്ച ശ്രീമാനായ രാജാവുമായവൻ.
12.28.83
यं दृष्ट्वा पितुरुत्सङ्गे शयानं देवरूपिणम् ।
अन्योन्यमब्रुवन्देवाः कमयं धास्यतीति वै ॥ १२.२८.८३ ॥
പിതാവിന്റെ മടിയിൽ കിടക്കുന്ന ദേവരൂപനായ ശിശുവിനെ കണ്ട് ദേവന്മാർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു, 'ഇവൻ ആരെ പോഷിപ്പിക്കും?' എന്ന്.
12.28.84
मामेव धास्यतीत्येवमिन्द्रोऽथाभ्युपपद्यत ।
मांधातेति ततस्तस्य नाम चक्रे शतक्रतुः ॥ १२.२८.८४ ॥
'ഇവൻ എന്നെത്തന്നെ പോഷിപ്പിക്കും' എന്നു പറഞ്ഞ് ഇന്ദ്രൻ ഏറ്റെടുത്തു; പിന്നെ ശതക്രതുവായ ഇന്ദ്രൻ അവന് 'മാന്ധാതാവ്' എന്ന് പേരിട്ടു.
12.28.85
ततस्तु पयसो धारां पुष्टिहेतोर्महात्मनः ।
तस्यास्ये यौवनाश्वस्य पाणिरिन्द्रस्य चास्रवत् ॥ १२.२८.८५ ॥
അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ യൗവനാശ്വന്റെ വായിൽ നിന്നും, പോഷണത്തിനായി, പാലിന്റെ ധാര ഒഴുകി; ഇന്ദ്രന്റെ കൈയിൽ നിന്നും അതൊഴുകി.
12.28.86
तं पिवन्पाणिमिन्द्रस्य शतमह्ना व्यवर्धत ।
स आसीद्द्वादशसमो द्वादशाहेन पार्थिवः ॥ १२.२८.८६ ॥
ഇന്ദ്രന്റെ കൈയിൽ നിന്നു കുടിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ ഒരു ദിവസം കൊണ്ട് നൂറിരട്ടി വളർന്നു. പന്ത്രണ്ട് ദിവസംകൊണ്ട് ആ രാജാവ് പന്ത്രണ്ട് വയസ്സുള്ളവനെപ്പോലെയായി.
12.28.87
तमिमं पृथिवी सर्वा एकाह्ना समपद्यत ।
धर्मात्मानं महात्मानं शूरमिन्द्रसमं युधि ॥ १२.२८.८७ ॥
ഭൂമി മുഴുവൻ ഒരു ദിവസംകൊണ്ട് ധർമ്മാത്മാവും മഹാത്മാവും യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രനു സമനായ ശൂരനുമായ അവനുള്ളതായി.
12.28.88
यश्चाङ्गारं तु नृपतिं मरुत्तमसितं गयम् ।
अङ्गं बृहद्रथं चैव मान्धाता समरेऽजयत् ॥ १२.२८.८८ ॥
അംഗാരനെയും രാജാവായ മരുത്തനെയും അസിതനെയും ഗയനെയും അംഗനെയും ബൃഹദ്രഥനെയും യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചത് മാന്ധാതാവാണ്.
12.28.89
यौवनाश्वो यदाङ्गारं समरे प्रत्ययुध्यत ।
विस्फारैर्धनुषो देवा द्यौरभेदीति मेनिरे ॥ १२.२८.८९ ॥
യൗവനാശ്വൻ യുദ്ധത്തിൽ അംഗാരനോട് പൊരുതിയപ്പോൾ, വില്ലിന്റെ ടങ്കാരംകൊണ്ട് ആകാശം പിളരുമെന്ന് ദേവന്മാർ കരുതി.
12.28.90
यत्र सूर्य उदेति स्म यत्र च प्रतितिष्ठति ।
सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते ॥ १२.२८.९० ॥
സൂര്യൻ എവിടെ ഉദിക്കുന്നുവോ എവിടെ അസ്തമിക്കുന്നുവോ, അതെല്ലാം യൗവനാശ്വനായ മാന്ധാതാവിന്റെ ക്ഷേത്രമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
12.28.91
अश्वमेधशतेनेष्ट्वा राजसूयशतेन च ।
अददद्रोहितान्मत्स्यान्ब्राह्मणेभ्यो विशांपते ॥ १२.२८.९१ ॥
നൂറു അശ്വമേധ യാഗങ്ങളും നൂറു രാജസൂയ യാഗങ്ങളും ചെയ്ത്, ഹേ പ്രജാപതേ, അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണർക്ക് ചുവന്ന മത്സ്യങ്ങളെ ദാനം ചെയ്തു.
12.28.92
हैरण्यान्यो जनोत्सेधानायतान्दशयोजनम् ।
अतिरिक्तान्द्विजातिभ्यो व्यभजंस्त्वितरे जनाः ॥ १२.२८.९२ ॥
മനുഷ്യന്റെ ഉയരവും പത്തു യോജന നീളവുമുള്ള സ്വർണ്ണപർവ്വതങ്ങളെ, മിച്ചമുള്ളവ മറ്റുള്ളവർ ദ്വിജർക്കായി വിഭജിച്ചു.
12.28.93
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.९३ ॥
അവൻ മരിച്ചുപോയെങ്കിൽ, ഹേ സൃഞ്ജയ, അവൻ നിന്നാൽ നാലിരട്ടി ഭാഗ്യവാനാണ്; പുത്രനെക്കാൾ പുണ്യവാനുമാണ്. അതിനാൽ പുത്രനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.94
ययातिं नाहुषं चैव मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
य इमां पृथिवीं कृत्स्नां विजित्य सहसागराम् ॥ १२.२८.९४ ॥
ഹേ സൃഞ്ജയ, സമുദ്രങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ സമ്പൂർണ്ണ ഭൂമിയെ ജയിച്ച നഹുഷപുത്രൻ യയാതിയും മരിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
12.28.95
शम्यापातेनाभ्यतीयाद्वेदीभिश्चित्रयन्महीम् ।
ईजानः क्रतुभिर्मुख्यैः पर्यगच्छद्वसुन्धराम् ॥ १२.२८.९५ ॥
യാഗസ്തംഭം എറിയുന്ന ദൂരം സഞ്ചരിച്ച്, വേദികളാൽ ഭൂമിയെ അലങ്കരിച്ച്, പ്രധാന യാഗങ്ങൾ ചെയ്ത് അദ്ദേഹം വസുന്ധരയെ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു.
12.28.96
इष्ट्वा क्रतुसहस्रेण वाजपेयशतेन च ।
तर्पयामास विप्रेन्द्रांस्त्रिभिः काञ्चनपर्वतैः ॥ १२.२८.९६ ॥
ആയിരം യാഗങ്ങളും നൂറു വാജപേയ യാഗങ്ങളും ചെയ്ത്, അദ്ദേഹം ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണരെ മൂന്ന് സ്വർണ്ണപർവ്വതങ്ങളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
12.28.97
व्यूढेनासुरयुद्धेन हत्वा दैतेयदानवान् ।
व्यभजत्पृथिवीं कृत्स्नां ययातिर्नहुषात्मजः ॥ १२.२८.९७ ॥
അസുരയുദ്ധത്തിൽ വ്യൂഹം ചമച്ച് ദൈത്യരെയും ദാനവരെയും വധിച്ച്, നഹുഷപുത്രനായ യയാതി സമസ്ത ഭൂമിയെയും വിഭജിച്ചു.
12.28.98
अन्त्येषु पुत्रान्निक्षिप्य यदुद्रुह्युपुरोगमान् ।
पुरुं राज्येऽभिषिच्याथ सदारः प्राविशद्वनम् ॥ १२.२८.९८ ॥
ഒടുവിൽ യദു, ദ്രുഹ്യു തുടങ്ങിയ പുത്രന്മാരെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിർത്തി, പുരുവിനെ രാജ്യാഭിഷേകം ചെയ്ത്, ഭാര്യമാരോടൊപ്പം വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
12.28.99
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.९९ ॥
സൃഞ്ജയാ, അവൻ മരിച്ചുവെങ്കിൽ അത് നിനക്ക് നാലിരട്ടി ശുഭകരമാണ്; പുത്രനെക്കാൾ പുണ്യകരവുമാണ്. അതിനാൽ പുത്രനെക്കുറിച്ച് വിലപിക്കരുത്.
12.28.100
अम्बरीषं च नाभागं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
यं प्रजा वव्रिरे पुण्यं गोप्तारं नृपसत्तमम् ॥ १२.२८.१०० ॥
സൃഞ്ജയാ, അംബരീഷനും നാഭാഗനും മരിച്ചതായി ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; പ്രജകൾ പുണ്യവാന്മാരും സംരക്ഷകരും ഉത്തമ രാജാക്കന്മാരുമായി വരിച്ചവരാണവർ.
12.28.101
यः सहस्रं सहस्राणां राज्ञामयुतयाजिनाम् ।
ईजानो वितते यज्ञे ब्राह्मणेभ्यस्त्वमन्यत ॥ १२.२८.१०१ ॥
ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാരിൽ, പതിനായിരം യാഗം ചെയ്തവരിൽ, വിപുലയാഗത്തിൽ യജിക്കുമ്പോൾ ബ്രാഹ്മണർക്ക് ദാനം ചെയ്തവൻ നീയാണെന്ന് കരുതുക.
12.28.102
नैतत्पूर्वे जनाश्चक्रुर्न करिष्यन्ति चापरे ।
इत्यम्बरीषं नाभागिमन्वमोदन्त दक्षिणाः ॥ १२.२८.१०२ ॥
'ഇത് പൂർവ്വികർ ചെയ്തിട്ടില്ല, പിന്നീടുള്ളവരും ചെയ്യില്ല' എന്ന് ദക്ഷിണ സ്വീകരിച്ച ബ്രാഹ്മണർ നാഭാഗിയുടെ പുത്രനായ അംബരീഷനെ അംഗീകരിച്ചു.
12.28.103
शतं राजसहस्राणि शतं राजशतानि च ।
सर्वेऽश्वमेधैरीजानास्तेऽन्वयुर्दक्षिणायनम् ॥ १२.२८.१०३ ॥
ആയിരം രാജാക്കന്മാരും നൂറു രാജാക്കന്മാരും; അശ്വമേധം നടത്തിയ അവരെല്ലാവരും ദക്ഷിണായനത്തിന്റെ വഴി പിന്തുടർന്നു.
12.28.104
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१०४ ॥
അവൻ മരിച്ചുവെങ്കിൽ, സൃഞ്ജയാ, നീ അവനേക്കാൾ നാലിരട്ടി ഭാഗ്യവാനാണ്; പുത്രനേക്കാൾ പോലും കൂടുതൽ പുണ്യവാനാണ്. അതിനാൽ പുത്രനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.105
शशबिन्दुं चैत्ररथं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
यस्य भार्यासहस्राणां शतमासीन्महात्मनः ॥ १२.२८.१०५ ॥
ചൈത്രരഥനായ ശശബിന്ദു മരിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, സൃഞ്ജയാ. ആ മഹാത്മാവിന് നൂറായിരം ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു.
12.28.106
सहस्रं तु सहस्राणां यस्यासञ्शाशबिन्दवाः ।
हिरण्यकवचाः सर्वे सर्वे चोत्तमधन्विनः ॥ १२.२८.१०६ ॥
ആയിരം ആയിരം ശശബിന്ദുക്കൾ അവനുണ്ടായിരുന്നു — എല്ലാവരും സ്വർണ്ണ കവചം ധരിച്ചവർ, എല്ലാവരും ശ്രേഷ്ഠ വില്ലാളികൾ.
12.28.107
शतं कन्या राजपुत्रमेकैकं पृथगन्वयुः ।
कन्यांकन्यां शतं नागा नागंनागं शतं रथाः ॥ १२.२८.१०७ ॥
നൂറ് കന്യകമാർ ഓരോ രാജകുമാരനോടുമൊപ്പം വേറിട്ടു പിന്തുടർന്നു; ഓരോ കന്യകയ്ക്കും നൂറ് ആനകൾ, ഓരോ ആനയ്ക്കും നൂറ് രഥങ്ങൾ.
12.28.108
रथेरथे शतं चाश्वा देशजा हेममालिनः ।
अश्वेअश्वे शतं गावो गांगां तद्वदजाविकम् ॥ १२.२८.१०८ ॥
ഓരോ രഥത്തിനും നൂറ് കുതിരകൾ — നാടൻ ഇനം, സ്വർണ്ണ മാല ധരിച്ചവ; ഓരോ കുതിരയ്ക്കും നൂറ് പശുക്കൾ; ഓരോ പശുവിനും അതുപോലെ ആടുകളും ചെമ്മരിയാടുകളും.
12.28.109
एतद्धनमपर्यन्तमश्वमेधे महामखे ।
शशबिन्दुर्महाराज ब्राह्मणेभ्यो ह्यमन्यत ॥ १२.२८.१०९ ॥
മഹായജ്ഞമായ അശ്വമേധത്തിൽ ഈ സമ്പത്ത് അപരിമിതമായിരുന്നു; മഹാരാജാവായ ശശബിന്ദു അത് ബ്രാഹ്മണർക്ക് നൽകി.
12.28.110
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.११० ॥
ഹേ സൃഞ്ജയാ, അവൻ മരിച്ചാലും, നിനക്ക് അവൻ പുത്രനേക്കാൾ നാലിരട്ടി ശുഭകരനും പുണ്യവാനുമാണ്; അതിനാൽ നിന്റെ പുത്രനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.111
गयं चाधूर्तरजसं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
यः स वर्षशतं राजा हुतशिष्टाशनोऽभवत् ॥ १२.२८.१११ ॥
ഹേ സൃഞ്ജയാ, നിർമ്മല രജസ്സുള്ള ഗയരാജാവ് മരിച്ചതായി ഞങ്ങൾ കേട്ടു; അദ്ദേഹം നൂറു വർഷം യജ്ഞശേഷം ഭക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് രാജാവായിരുന്നു.
12.28.112
यस्मै वह्निर्वरान्प्रादात्ततो वव्रे वरान्गयः ।
ददतो मे क्षयो मा भूद्धर्मे श्रद्धा च वर्धताम् ॥ १२.२८.११२ ॥
അഗ്നി ആർക്ക് വരങ്ങൾ നൽകിയോ, അപ്പോൾ ഗയൻ വരങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു: 'ഞാൻ ദാനം ചെയ്യുമ്പോൾ ക്ഷയം ഉണ്ടാകരുത്; ധർമ്മത്തിൽ എന്റെ ശ്രദ്ധ വളരട്ടെ.'
12.28.113
मनो मे रभतां सत्ये त्वत्प्रसादाद्धुताशन ।
लेभे च कामांस्तान्सर्वान्पावकादिति नः श्रुतम् ॥ १२.२८.११३ ॥
ഹേ ഹുതാശനാ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ എന്റെ മനസ്സ് സത്യത്തിൽ ഉറയ്ക്കട്ടെ; പാവകനിൽ നിന്ന് അവൻ തന്റെ എല്ലാ കാമനകളും നേടി എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടു.
12.28.114
दर्शेन पूर्णमासेन चातुर्मास्यैः पुनः पुनः ।
अयजद्धयमेधेन सहस्रं परिवत्सरान् ॥ १२.२८.११४ ॥
ദർശ, പൂർണ്ണമാസ യജ്ഞങ്ങളാലും ചാതുർമാസ്യങ്ങളാലും വീണ്ടും വീണ്ടും, അദ്ദേഹം അശ്വമേധത്താൽ ആയിരം വർഷം യജ്ഞം ചെയ്തു.
12.28.115
शतं गवां सहस्राणि शतमश्वशतानि च ।
उत्थायोत्थाय वै प्रादात्सहस्रं परिवत्सरान् ॥ १२.२८.११५ ॥
നൂറായിരം പശുക്കളെയും നൂറുകണക്കിന് കുതിരകളെയും; വീണ്ടും വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് ആയിരം വർഷം അവൻ ദാനം നൽകി.
12.28.116
तर्पयामास सोमेन देवान्वित्तैर्द्विजानपि ।
पितॄन्स्वधाभिः कामैश्च स्त्रियः स्वाः पुरुषर्षभ ॥ १२.२८.११६ ॥
സോമംകൊണ്ട് ദേവന്മാരെയും ധനംകൊണ്ട് ദ്വിജന്മാരെയും സ്വധകൊണ്ട് പിതൃക്കളെയും ഇഷ്ടവസ്തുക്കൾകൊണ്ട് തന്റെ സ്ത്രീകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, ഹേ പുരുഷർഷഭാ.
12.28.117
सौवर्णां पृथिवीं कृत्वा दशव्यामां द्विरायताम् ।
दक्षिणामददद्राजा वाजिमेधे महाक्रतौ ॥ १२.२८.११७ ॥
സ്വർണ്ണമയമായ ഭൂമി നിർമ്മിച്ച്, പത്ത് വ്യാമം വീതിയും അതിന്റെ ഇരട്ടി നീളവുമായി, രാജാവ് മഹത്തായ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ ദക്ഷിണയായി നൽകി.
12.28.118
यावत्यः सिकता राजन्गङ्गायां पुरुषर्षभ ।
तावतीरेव गाः प्रादादाधूर्तरजसो गयः ॥ १२.२८.११८ ॥
ഹേ രാജാവേ, ഹേ പുരുഷർഷഭാ, ഗംഗയിലെ മണൽത്തരികൾ എത്രയോ അത്രയും പശുക്കളെ ഗയൻ ദാനം ചെയ്തു.
12.28.119
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.११९ ॥
അവൻ മരിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, ഹേ സൃഞ്ജയാ, അവൻ നിന്നെക്കാൾ നാലിരട്ടി ഭാഗ്യവാൻ; പുത്രനെക്കാളും പുണ്യവാൻ. പുത്രനെക്കുറിച്ച് വിലപിക്കരുത്.
12.28.120
रन्तिदेवं च सांकृत्यं मृतं सृञ्जय शुश्रुम ।
सम्यगाराध्य यः शक्राद्वरं लेभे महातपाः ॥ १२.२८.१२० ॥
ഹേ സൃഞ്ജയാ, സാങ്കൃതിയുടെ പുത്രൻ രന്തിദേവൻ മരിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ആ മഹാതപസ്വി ശരിയായി ആരാധിച്ച് ഇന്ദ്രനിൽ നിന്ന് വരം നേടി.
12.28.121
अन्नं च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमहि ।
श्रद्धा च नो मा व्यगमन्मा च याचिष्म कंचन ॥ १२.२८.१२१ ॥
ഞങ്ങൾക്ക് ധാരാളം അന്നമുണ്ടാകട്ടെ, അതിഥികളെ ഞങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കട്ടെ, ഞങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകാതിരിക്കട്ടെ, ഞങ്ങൾ ആരോടും യാചിക്കാതിരിക്കട്ടെ.
12.28.122
उपातिष्ठन्त पशवः स्वयं तं संशितव्रतम् ।
ग्राम्यारण्या महात्मानं रन्तिदेवं यशस्विनम् ॥ १२.२८.१२२ ॥
കഠിനവ്രതനും മഹാത്മാവും യശസ്വിയുമായ രന്തിദേവന്റെ അടുത്തേക്ക് ഗ്രാമ്യവും ആരണ്യവുമായ മൃഗങ്ങൾ സ്വയമേവ വന്നു.
12.28.123
महानदी चर्मराशेरुत्क्लेदात्ससृजे यतः ।
ततश्चर्मण्वतीत्येवं विख्याता सा महानदी ॥ १२.२८.१२३ ॥
തോൽക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്ന് ഒലിച്ചിറങ്ങിയ നനവിൽ നിന്ന് ഒരു മഹാനദി ഉണ്ടായി; അതിനാൽ ആ മഹാനദി ചർമണ്വതി എന്നിങ്ങനെ പ്രസിദ്ധമായി.
12.28.124
ब्राह्मणेभ्यो ददौ निष्कान्सदसि प्रतते नृपः ।
तुभ्यंतुभ्यं निष्कमिति यदा क्रोशन्ति वै द्विजाः ॥ १२.२८.१२४ ॥
സദസ്സിൽ യജ്ഞം വിപുലമായി നടക്കുമ്പോൾ രാജാവ് ബ്രാഹ്മണർക്ക് നിഷ്കങ്ങൾ നൽകി; 'നിങ്ങൾക്ക്, നിങ്ങൾക്ക് ഒരു നിഷ്കം' എന്ന് ദ്വിജർ വിളിച്ചുപറയുമ്പോൾ.
12.28.125
सहस्रं तुभ्यमित्युक्त्वा ब्राह्मणान्संप्रपद्य ते ॥ १२.२८.१२५ ॥
'നിങ്ങൾക്ക് ആയിരം' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവർ ബ്രാഹ്മണരുടെ അടുത്തെത്തി.
12.28.126
अन्वाहार्योपकरणं द्रव्योपकरणं च यत् ।
घटाः पात्र्यः कटाहानि स्थाल्यश्च पिठराणि च।
नासीत्किंचिदसौवर्णं रन्तिदेवस्य धीमतः ॥ १२.२८.१२६ ॥
യജ്ഞോപകരണങ്ങളും ദ്രവ്യോപകരണങ്ങളും, കുടങ്ങളും പാത്രങ്ങളും കടാഹങ്ങളും കലങ്ങളും പിഠരങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; എന്നാൽ ബുദ്ധിമാനായ രന്തിദേവന്റെ പക്കൽ സ്വർണ്ണനിർമ്മിതമായി ഒന്നും ശേഷിച്ചില്ല.
12.28.127
सांकृते रन्तिदेवस्य यां रात्रिमवसन्गृहे ।
आलभ्यन्त शतं गावः सहस्राणि च विंशतिः ॥ १२.२८.१२७ ॥
സാങ്കൃതിയുടെ പുത്രനായ രന്തിദേവന്റെ വീട്ടിൽ ആ രാത്രി വസിച്ചപ്പോൾ നൂറു പശുക്കളും ഇരുപതിനായിരം പശുക്കളും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
12.28.128
तत्र स्म सूदाः क्रोशन्ति सुमृष्टमणिकुण्डलाः ।
सूपं भूयिष्ठमश्नीध्वं नाद्य मांसं यथा पुरा ॥ १२.२८.१२८ ॥
അവിടെ മിനുക്കിയ മണികുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച പാചകക്കാർ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: 'ഇന്ന് മുൻപുപോലെ മാംസമില്ല; ധാരാളം ചാറ് കഴിക്കൂ.'
12.28.129
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१२९ ॥
സൃഞ്ജയാ, അവൻ മരിച്ചാൽ അത് നിനക്ക് നാലിരട്ടി ശുഭകരമാണ്; പുത്രനെക്കാൾ പുണ്യമുള്ളതുമാണ്. പുത്രനെക്കുറിച്ച് വ്യസനിക്കരുത്.
12.28.130
सगरं च महात्मानं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
ऐक्ष्वाकं पुरुषव्याघ्रमतिमानुषविक्रमम् ॥ १२.२८.१३० ॥
സൃഞ്ജയാ, ഇക്ഷ്വാകു വംശജനും മഹാത്മാവും പുരുഷവ്യാഘ്രനും അതിമാനുഷ വിക്രമിയുമായ സഗരൻ മരിച്ചതായി ഞങ്ങൾ കേട്ടു.
12.28.131
षष्टिः पुत्रसहस्राणि यं यान्तमनुजग्मिरे ।
नक्षत्रराजं वर्षान्ते व्यभ्रे ज्योतिर्गणा इव ॥ १२.२८.१३१ ॥
അവൻ പോകുമ്പോൾ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ അവനെ അനുഗമിച്ചു; മഴക്കാലാന്ത്യത്തിൽ മേഘരഹിത ആകാശത്തിൽ നക്ഷത്രരാജനെ നക്ഷത്രക്കൂട്ടങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ.
12.28.132
एकच्छत्रा मही यस्य प्रतापादभवत्पुरा ।
योऽश्वमेधसहस्रेण तर्पयामास देवताः ॥ १२.२८.१३२ ॥
പണ്ട് ആരുടെ പ്രതാപത്താൽ ഭൂമി ഏകച്ഛത്രത്തിൻ കീഴിലായോ; ആയിരം അശ്വമേധങ്ങളാൽ ദേവന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയവൻ.
12.28.133
यः प्रादात्कनकस्तम्भं प्रासादं सर्वकाञ्चनम् ।
पूर्णं पझदलाक्षीणां स्त्रीणां शयनसंकुलम् ॥ १२.२८.१३३ ॥
ആരാണോ സ്വർണ്ണത്തൂണുകളും പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണമയമായ, താമരദളാക്ഷിമാരായ സ്ത്രീകളുടെ ശയ്യകളാൽ നിറഞ്ഞ കൊട്ടാരം ദാനം ചെയ്തത്.
12.28.134
द्विजातिभ्योऽनुरूपेभ्यः कामांश्च विविधान्बहून् ।
यस्यादेशेन तद्वित्तं व्यभजन्त द्विजातयः ॥ १२.२८.१३४ ॥
യോഗ്യരായ ദ്വിജന്മാർക്ക് അവൻ പലവിധമായ പല കാമ്യവസ്തുക്കളും നൽകി; അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആ ധനം ദ്വിജാതികൾക്കിടയിൽ വിതരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
12.28.135
खानयामास यः कोपात्पृथिवीं सागराङ्किताम् ।
यस्य नाम्ना समुद्रश्च सागरत्वमुपागतः ॥ १२.२८.१३५ ॥
ആരാണോ കോപത്താൽ സമുദ്രത്താൽ അടയാളപ്പെട്ട ഭൂമി കുഴിപ്പിച്ചത്; ആരുടെ പേരിനാൽ സമുദ്രം ‘സാഗരം’ എന്ന അവസ്ഥ നേടിയത്.
12.28.136
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१३६ ॥
അവൻ മരിച്ചു, ഹേ സൃഞ്ജയാ; നിനക്ക് അത് നാലിരട്ടി ശുഭമാണ്. പുത്രനെക്കാൾ പുണ്യവാനായിരുന്നു അവൻ; അതിനാൽ പുത്രനെച്ചൊല്ലി ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.137
राजानं च पृथुं वैन्यं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ।
यमभ्यषिञ्चन्संभूयः महारण्ये महर्षयः ॥ १२.२८.१३७ ॥
ഹേ സൃഞ്ജയാ, വേനന്റെ പുത്രനായ രാജാവ് പൃഥു മരിച്ചതായി ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; മഹർഷിമാർ മഹാരണ്യത്തിൽ ഒന്നിച്ചു അവനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
12.28.138
प्रथयिष्यति वै लोकान्पृथुरित्येव शब्दितः ।
क्षताद्यो वै त्रायतीति स तस्मात्क्षत्रियः स्मृतः ॥ १२.२८.१३८ ॥
അവൻ ലോകങ്ങളെ വിസ്തരിപ്പിക്കും; അതിനാൽ അവൻ ‘പൃഥു’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു. ക്ഷതത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നവൻ ക്ഷത്രിയനാണ്; അതിനാൽ അവൻ ക്ഷത്രിയനെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
12.28.139
पृथुं वैन्यं प्रजा दृष्ट्वा रक्तास्मेति यदब्रुवन् ।
ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत ॥ १२.२८.१३९ ॥
പ്രജകൾ വേനന്റെ പുത്രനായ പൃഥുവിനെ കണ്ട് ഞങ്ങൾ സന്തുഷ്ടരാണ് എന്ന് പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ അവരുടെ സ്നേഹത്താൽ അദ്ദേഹത്തിന് 'രാജാ' എന്ന നാമം ലഭിച്ചു.
12.28.140
अकृष्टपच्या पृथिवी पुटकेपुटके मधु ।
सर्वा द्रोणदुघा गावो वैन्यस्यासन्प्रशासतः ॥ १२.२८.१४० ॥
വേനന്റെ പുത്രൻ ഭരിക്കുമ്പോൾ ഉഴാതെ തന്നെ ഭൂമി വിളഞ്ഞു; ഓരോ പാത്രത്തിലും തേൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; എല്ലാ പശുക്കളും ഒരു ദ്രോണം പാൽ ചുരത്തി.
12.28.141
अरोगाः सर्वसिद्धार्था मनुष्या अकुतोभयाः ।
यथाऽभिकाममवसन्क्षेत्रेषु च गृहेषु च ॥ १२.२८.१४१ ॥
ജനങ്ങൾ രോഗമില്ലാത്തവരും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സാധിച്ചവരും ഒരിടത്തുനിന്നും ഭയമില്ലാത്തവരുമായി, ഇഷ്ടംപോലെ വയലുകളിലും വീടുകളിലും വസിച്ചു.
12.28.142
आपस्तस्तम्भिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः ।
शैलाश्चापाद्व्यदीर्यन्त ध्वजभङ्गश्च नाभवत् ॥ १२.२८.१४२ ॥
അദ്ദേഹം സമുദ്രത്തിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ ജലം നിശ്ചലമായി; പർവതങ്ങൾ വഴിമാറി പിളർന്നു; കൊടികൾ ഒടിഞ്ഞതേയില്ല.
12.28.143
हैरण्यांस्त्रिनरोत्सेधान्पर्वतानेकविंशतिम् ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ राजा योश्वमेधे महामखे ॥ १२.२८.१४३ ॥
മഹാ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ രാജാവ് മൂന്നു മനുഷ്യരുടെ ഉയരമുള്ള ഇരുപത്തൊന്ന് സ്വർണ്ണപർവതങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണർക്ക് നൽകി.
12.28.144
स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया ।
पुत्रात्पुण्यतरश्चैव मा पुत्रमनुतप्यथाः ॥ १२.२८.१४४ ॥
സൃഞ്ജയാ, അവൻ മരിച്ചുപോയെങ്കിലും, നിന്നാൽ നാല് ശുഭഗുണങ്ങളിൽ അവൻ ശ്രേഷ്ഠനും പുത്രനെക്കാൾ പുണ്യവാനും ആയിരുന്നു; അതിനാൽ നിന്റെ പുത്രനെ ഓർത്ത് ദുഃഖിക്കരുത്.
12.28.145
किं वा तूष्णीं ध्यायसे सृञ्जय त्वं ।
न मे राजन्वाचिममां शृणोपि।
न चेन्मोघं विप्रलप्तं ममेदं ।
पथ्यं मुमूर्षोरिव सुप्रयुक्तम् ॥ १२.२८.१४५ ॥
സൃഞ്ജയാ, നീ മൗനമായി എന്തിനെ ധ്യാനിക്കുന്നു? ഓ രാജാവേ, എന്റെ ഈ വാക്ക് നീ കേൾക്കുന്നില്ലേ? എന്റെ ഈ വാക്ക് വ്യർഥമല്ലെങ്കിൽ, മരണാസന്നന് നൽകുന്ന ഹിതകരമായ ഔഷധം പോലെ ഇത് യഥാവിധി പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടതാണ്.
12.28.146
शृणोमि ते नारद वाचमेनां ।
विचित्रार्थां स्रजमिव पुण्यगन्धाम्।
राजर्षीणां पुण्यकृतां महात्मनां ।
कीर्त्या युक्तानां शोकनिर्नाशनार्थाम् ॥ १२.२८.१४६ ॥
നാരദാ, നിന്റെ ഈ വാക്ക് ഞാൻ കേൾക്കുന്നു. വിവിധാർത്ഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും പുണ്യഗന്ധമുള്ള മാല പോലെയുള്ളതും പുണ്യകർമികളായ മഹാത്മാക്കളായ രാജർഷിമാരുടെ കീർത്തിയോടു കൂടിയതും ശോകം നശിപ്പിക്കാനുള്ളതുമാണ് ഇത്.
12.28.147
न ते मोघं विप्रलप्तं महर्षे ।
दृष्ट्वैवाहं नारद त्वां विशोकः।
शुश्रूषे ते वचनं ब्रह्मवादि ।
न्न ते तृप्याम्यमृतस्येव पानात् ॥ १२.२८.१४७ ॥
മഹർഷേ, നിന്റെ വാക്ക് വ്യർഥമല്ല. നാരദാ, നിന്നെ കണ്ടതുകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ശോകരഹിതനായി. ബ്രഹ്മവാദിയേ, നിന്റെ വചനങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അമൃതം പാനം ചെയ്തതുപോലെ ഞാൻ ഇനിയും തൃപ്തനായിട്ടില്ല.
12.28.148
अमोघदर्शिन्मम चेत्प्रसादं ।
संतापदग्धस्य विभो प्रकुर्याः।
सुतस्य संजीवनमद्य मे स्या ।
त्तव प्रसादात्सुतसङ्गमाप्नुयाम् ॥ १२.२८.१४८ ॥
അമോഘദർശിയേ, സന്താപത്താൽ ദഹിച്ച എന്നിൽ നീ കൃപ ചെയ്താൽ ഇന്ന് എന്റെ പുത്രൻ ജീവൻ വീണ്ടെടുത്തേക്കാം. വിഭോ, നിന്റെ കൃപയാൽ ഞാൻ പുത്രസംഗമം നേടട്ടെ.
12.28.149
यस्ते पुत्रः शयितोयं विजातः ।
स्वर्णष्ठीवी यमदात्पर्वतस्ते।
पुनस्तं ते पुत्रमहं ददामि ।
हिरण्यनाभं वर्षसबस्रिणं च ॥ १२.२८.१४९ ॥
നിന്റെ മകൻ ഇവിടെ മരിച്ചു കിടക്കുന്നു; സ്വർണം തുപ്പിയവനും പർവതം നിനക്ക് നൽകിയവനുമായ അവനെ, സ്വർണനാഭിയും ആയിരം വർഷം ജീവിക്കുന്നവനുമായി ഞാൻ നിനക്ക് വീണ്ടും നൽകുന്നു.