મહાભારત · અધ્યાય 12.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.29.1
स कथं काञ्चनष्ठीवी सृञ्जयस्य सुतोऽभवत् ।
पर्वतेन किमथे वा दत्तस्तेन ममार च ॥ १२.२९.१ ॥
તે સુવર્ણષ્ઠીવી સૃંજયનો પુત્ર કેવી રીતે થયો? પર્વતે શા માટે તેને આપ્યો, અને તે કેવી રીતે મૃત્યુ પામ્યો?
12.29.2
यदा वर्षसहस्रायुस्तदा भवति मानवः ।
कथमप्राप्तकौमारः सृञ्जयस्य सुतो मृतः ॥ १२.२९.२ ॥
જ્યારે માણસનું આયુષ્ય હજાર વર્ષનું હોય છે ત્યારે તે હોય છે; તો યૌવન પામ્યા વિના સૃંજયનો પુત્ર કેવી રીતે મૃત્યુ પામ્યો?
12.29.3
उताहो नाममात्रं वै सुवर्णष्ठीविनोऽभवत् ।
कथं वा काञ्चनष्ठीवीत्येतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.२९.३ ॥
અથવા તે માત્ર નામ પૂરતો જ સુવર્ણષ્ઠીવી હતો? 'કાંચનષ્ઠીવી' એવું તેને કેવી રીતે કહેવાયું, તે હું જાણવા ઇચ્છું છું.
12.29.4
अत्र ते वर्णयिष्यामि यथावृत्तं जनेश्वर ।
नारदः पर्वतश्चैव द्वावृवी लोकसत्तमौ ॥ १२.२९.४ ॥
હે જનેશ્વર, અહીં જેમ બન્યું હતું તેમ હું તને વર્ણવીશ. નારદ અને પર્વત, બંને લોકમાં શ્રેષ્ઠ હતા.
12.29.5
मातुलो भागिनेयश्च देवलोकादिहागतौ ।
विहर्तुकामौ संप्रीत्या मानुषेषु पुरा विभो ॥ १२.२९.५ ॥
મામો અને ભાણેજ બંને દેવલોકથી અહીં આવ્યા હતા. હે વિભો, પૂર્વે તેઓ પ્રેમથી મનુષ્યોની વચ્ચે વિહાર કરવા ઇચ્છતા હતા.
12.29.6
हविःपवित्रभोज्येन देवभोज्येन चैव हि ।
नारदो मातुलस्तत्र भागिनेयश्च पर्वतः ॥ १२.२९.६ ॥
હવિ જેવા પવિત્ર અને દેવોને યોગ્ય ભોજનથી જ—ત્યાં નારદ મામો હતા અને પર્વત ભાણેજ હતો.
12.29.7
तावुभौ तपसोपेताववनीतलचारिणौ ।
भुञ्जानौ मानुषान्भोगान्यथावत्पर्यधावताम् ॥ १२.२९.७ ॥
તપથી યુક્ત એ બંને પૃથ્વીતલ પર વિચરતા, મનુષ્યોના ભોગો યથાવત્ ભોગવતા ફરતા હતા.
12.29.8
प्रीतिमन्तौ मुदा युक्तौ समयं चैव चक्रतुः ।
यो भवेद्धृदि संकल्पः शुभो वा यदि वाऽशुभः ॥ १२.२९.८ ॥
પ્રેમથી ભરેલા અને આનંદિત એ બંનેએ એક કરાર કર્યો: હૃદયમાં જે કોઈ સંકલ્પ ઊઠે, શુભ હોય કે અશુભ.
12.29.9
अन्योन्यस्य च आख्येयो मृषा शापोऽन्यथा भवेत् ।
तौ तथेति प्रतिज्ञाय महर्षी लोकपूजितौ ॥ १२.२९.९ ॥
એકબીજાને તે કહેવું જોઈએ; નહીંતર અસત્યથી શાપ લાગશે. 'તેમ થાઓ' કહીને લોકપૂજિત એ બે મહર્ષિઓએ પ્રતિજ્ઞા કરી.
12.29.10
सृञ्जयं श्वैत्यमभ्येत्य राजानमिदमूचतुः ।
आवां भवति वत्स्यावः कंचित्कालं हिताय ते ॥ १२.२९.१० ॥
શૈબ્ય સૃંજય રાજા પાસે જઈને એ બંને બોલ્યા: 'તારા હિત માટે અમે બંને થોડા સમય અહીં રહીશું.'
12.29.11
यथावत्पृथिवीपाल आवयोः प्रगुणीभव ।
तथेति कृत्वा राजा तौ सत्कृत्योपचचार ह ॥ १२.२९.११ ॥
'હે પૃથ્વીપાલ, અમારા માટે યથાવત્ તૈયાર રહે.' 'તેમ થાઓ' કહીને રાજાએ એ બંનેનો સત્કાર કરીને તેમની સેવા કરી.
12.29.12
ततः कदाचित्तौ राजा महात्मानौ तपोधनौ ।
अब्रवीत्परमप्रीतः सुतेयं देवरूपिणी ॥ १२.२९.१२ ॥
પછી એક વાર એ રાજાએ અત્યંત પ્રસન્ન થઈને એ બંને મહાત્મા તપોધનોને કહ્યું: 'આ મારી પુત્રી છે, દેવરૂપિણી.'
12.29.13
एकैव मम कन्यैषा युवां परिचरिष्यति ।
दर्शनीयानवद्याङ्गी शीलवृत्तसमाहिता।
सुकुमारी कुमारी च पझकिञ्जल्कसुप्रभा ॥ १२.२९.१३ ॥
મારી આ એકની એક કન્યા છે; તે તમારા બંનેની સેવા કરશે. તે જોવા યોગ્ય, નિર્દોષ અંગોવાળી, શીલ અને આચરણમાં સંયમી છે. તે કોમળ, કુમારી અને કમળના પરાગ જેવી પ્રભાવાળી છે.
12.29.14
परमं सौम्यमित्युक्तं ताभ्यां राजा शशास ताम् ।
कन्ये विप्रावुपचर देववत्पितृवच्च ह ॥ १२.२९.१४ ॥
'અતિ ઉત્તમ' એમ તે બંનેએ કહ્યું. ત્યારે રાજાએ તેને આજ્ઞા કરી: 'હે કન્યા, આ બે બ્રાહ્મણોની દેવની જેમ અને પિતાની જેમ સેવા કર.'
12.29.15
सा तु कन्या तथेत्युक्त्वा पितरं धर्मचारिणी ।
यथानिदेशं राज्ञस्तौ सत्कृत्योपचचार ह ॥ १२.२९.१५ ॥
ધર્મનું આચરણ કરનારી તે કન્યા, 'એમ જ થાઓ' એમ કહીને પિતાને બોલી. રાજાની આજ્ઞા પ્રમાણે તેણે તે બંનેનો સત્કાર કરીને સેવા કરી.
12.29.16
तस्यास्तेनोपचारेण रूपेणाप्रतिमेन च ।
नारदं हृच्छयस्तूर्णं सहसैवाभ्यपद्यत ॥ १२.२९.१६ ॥
તેની તે સેવા અને અનુપમ રૂપથી નારદના હૃદયમાં રહેલો કામ તરત અને અચાનક જાગ્યો.
12.29.17
ववृधे हि ततस्तस्य हृदि कामो महात्मनः ।
यथा शुक्लस्य पक्षस्य प्रवृत्तौ चन्द्रमाः शनैः ॥ १२.२९.१७ ॥
ત્યારે તે મહાત્માના હૃદયમાં કામ વધ્યો; શુક્લ પક્ષમાં ચંદ્ર ધીરે ધીરે વધે તેમ.
12.29.18
न च तं भागिनेयाय पर्वताय महात्मने ।
शशंस मन्मथं तीव्रं व्रीडमानः स धर्मवित् ॥ १२.२९.१८ ॥
ધર્મને જાણનારા તેમણે લજ્જિત થઈને પોતાના ભાણેજ મહાત્મા પર્વતને પોતાની તીવ્ર કામના કહી નહીં.
12.29.19
तपसा चेङ्गितैश्चैव पर्वतोऽथ बुबोध तम् ।
कामार्तं नारदं क्रुद्धः शशापैनं ततो भृशम् ॥ १२.२९.१९ ॥
તપ અને સંકેતોથી પર્વતે તેને ઓળખી લીધો. કામપીડિત નારદને ક્રોધે ભરાઈને તેણે અત્યંત કઠોર શાપ આપ્યો.
12.29.20
कृत्वा समयमव्यग्रो भवान्वै सहितो मया ।
यो भवेद्धृदि संकल्पः शुभो वा यदि वाऽशुभः ॥ १२.२९.२० ॥
તમે મારી સાથે કરાર કરીને નિશ્ચિંત રહો. હૃદયમાં જે કોઈ સંકલ્પ ઊઠે, શુભ હોય કે અશુભ,
12.29.21
अन्योन्यस्य स आख्येय इति तद्वै मृषा कृतम् ।
भवता वचनं ब्रह्मंस्तस्मादेष शपाम्यहम् ॥ १२.२९.२१ ॥
'એકબીજાને કહેવું જોઈએ' એ વચન તમે ખોટું પાડ્યું. તેથી, હે બ્રાહ્મણ, હું તમને શાપ આપું છું.
12.29.22
न हि कामं प्रवर्तन्तं भवानाचष्ट मे पुरा ।
सुकुमार्यां कुमार्यां ते तस्मान्नैष क्षमाम्यहम् ॥ १२.२९.२२ ॥
તમે પહેલાં મને તે સુકુમાર કન્યા પ્રત્યે જાગતી કામના કહી નહોતી. તેથી હું આને ક્ષમા આપતો નથી.
12.29.23
ब्रह्मचारी गुरुर्यस्मात्तपस्वी ब्राह्मणश्च सन् ।
अकार्षीः समयभ्रंशमावाभ्यां यः कृतो मिथः ॥ १२.२९.२३ ॥
તમે બ્રહ્મચારી, ગુરુ, તપસ્વી અને બ્રાહ્મણ હોવા છતાં આપણા બંને વચ્ચેનો કરાર તોડ્યો.
12.29.24
शप्स्ये तस्मात्सुसंक्रुद्धो भवन्तं तं निबोध मे ॥ १२.२९.२४ ॥
તેથી અતિ ક્રોધે ભરાઈને હું તમને શાપ આપીશ. તે મારી પાસેથી સાંભળો.
12.29.25
सुकुमारी च ते भार्या भविष्यति न संशयः ।
वानरत्वं च ते कन्या विवाहात्प्रभृति प्रभो।
संद्रक्ष्यन्ति नराश्चान्ये स्वरूपेण विनाकृतम् ॥ १२.२९.२५ ॥
તારી પત્ની નિઃસંશય સુકુમારી થશે. હે પ્રભો, વિવાહથી જ તારી કન્યા વાનર-સ્વભાવની હશે; અન્ય મનુષ્યો તેને તેના સ્વરૂપ વિનાની જોશે.
12.29.26
स तद्वाक्यं तु विज्ञाय नारदः पर्वतं तथा ।
अशपत्तमपि क्रोधाद्भागिनेयं स मातुलः ॥ १२.२९.२६ ॥
તે વચન સમજીને નારદે ક્રોધથી પર્વતને પણ શાપ આપ્યો — પોતાના ભાણેજને, તે મામા.
12.29.27
तपसा ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च ।
युक्तोऽपि नित्यधर्मश्च न वै स्वर्गमवाप्स्यसि ॥ १२.२९.२७ ॥
તપ, બ્રહ્મચર્ય, સત્ય અને દમથી યુક્ત હોવા છતાં, અને નિત્યધર્મમાં સ્થિત હોવા છતાં, તું ખરેખર સ્વર્ગ પામીશ નહીં.
12.29.28
तौ तु शावा भृशं क्रुद्धौ परस्परममर्षणौ ।
प्रतिजग्मतुहृन्योन्यं क्रुद्धाविव गजोत्तमौ ॥ १२.२९.२८ ॥
તે બે બચ્ચાં અત્યંત ક્રોધિત થઈ, એકબીજાને સહન ન કરી શકતાં, ક્રોધિત બે શ્રેષ્ઠ હાથીઓની જેમ એકબીજા પર ધસી ગયાં.
12.29.29
पर्वतः पृथिवीं कृत्स्नां विचचार महामतिः ।
पूज्यमानो यथान्यांयं तेजसा स्वेन भारत ॥ १२.२९.२९ ॥
મહામતિ પર્વત સમગ્ર પૃથ્વી પર વિચરતો રહ્યો; પોતાના તેજથી યથોચિત પૂજાતો, હે ભારત.
12.29.30
अथ तामलभत्कन्यां नारदः सृञ्जयात्मजाम् ।
धर्मेण विप्रप्रवरः सुकुमारीमनिन्दिताम् ॥ १२.२९.३० ॥
પછી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ નારદે ધર્મપૂર્વક સૃંજયની પુત્રીને મેળવી — તે સુકુમારી, નિર્દોષ કન્યાને.
12.29.31
सा तु कन्या यथाशापं नारदं तं ददर्श ह ।
पाणिग्रहणमन्त्राणां नियोगादेव नारदम् ॥ १२.२९.३१ ॥
તે કન્યાએ શાપ પ્રમાણે તે નારદને જ જોયો; પાણિગ્રહણ મંત્રોના નિયોગથી જ નારદને.
12.29.32
सुकुमारी च देवर्षि वानरप्रतिमाननम् ।
नैवावमन्यत तदा प्रीतिमत्येव चाभवत् ॥ १२.२९.३२ ॥
સુકુમારીએ તે દેવર્ષિને, વાંદરા જેવા મુખવાળાને, ત્યારે પણ તિરસ્કાર ન કર્યો; ઊલટું પ્રેમાળ બની.
12.29.33
उपतस्थे च भर्तारं न चान्यं मनसाऽप्यगात् ।
देवं मुनीं वा यक्षं वा पतित्वे पतिवत्सला ॥ १२.२९.३३ ॥
તે પતિની સેવા કરતી રહી અને મનથી પણ બીજા તરફ ગઈ નહીં — દેવ હોય, મુનિ હોય કે યક્ષ; પતિ પ્રત્યે પ્રેમાળ તે પતિવ્રતા રહી.
12.29.34
ततः कदाचिद्भगवान्पर्वतोऽनुचचार ह ।
वनं विरहितं किंचित्तत्रापश्यत्स नारदम् ॥ १२.२९.३४ ॥
પછી એકવાર ભગવાન પર્વત એક નિર્જન વનમાં વિચરતા હતા, ત્યાં તેમણે નારદને જોયા.
12.29.35
ततोऽभिवाद्य प्रोवाच नारदं पर्वतस्तदा ।
भवान्प्रसादं कुरुतात्स्वर्गादेशाय ये प्रभो ॥ १२.२९.३५ ॥
પછી પર્વતે નારદને અભિવાદન કરીને કહ્યું — "હે પ્રભુ, સ્વર્ગની આજ્ઞા માટે આપ મારા પર કૃપા કરો."
12.29.36
तमुवाच ततो दृष्ट्वा पर्वतं नारदस्तथा ।
कृताञ्जलिमुपासीनं दीनं दीनतरः स्वयम् ॥ १२.२९.३६ ॥
ત્યારે નારદે હાથ જોડીને બેઠેલા પર્વતને જોયા, અને પોતે જ તેના કરતાં વધુ દીન થઈને તેને કહ્યું.
12.29.37
त्वयाऽहं प्रथमं शप्तो वानरस्त्वं भविष्यसि ।
इत्युक्तेन मया पश्चाच्छप्तस्तवमपि मत्सरात् ॥ १२.२९.३७ ॥
તેં પહેલાં મને શાપ આપ્યો કે તું વાનર થઈશ. એમ કહેવાયા પછી મેં પણ ઈર્ષ્યાથી તને શાપ આપ્યો.
12.29.38
अद्यप्रभृति वै वासं स्वर्गे नावाप्स्यसीति ह ।
तव नैतद्विसदृशं पुत्रस्थाने हि मे भवान् ॥ १२.२९.३८ ॥
આજથી તું સ્વર્ગમાં વાસ પામીશ નહીં. તારું આ વર્તન યોગ્ય નથી, કારણ કે તું મારા પુત્રના સ્થાને છે.
12.29.39
निवर्तयेतां तौ शापावन्योन्येन तदा मुनी ॥ १२.२९.३९ ॥
ત્યારે તે બંને મુનિઓએ એકબીજાના શાપ પાછા ખેંચી લેવા જોઈએ.
12.29.40
श्रीसमृद्धं तदा दृष्ट्वा नारदं देवरूपिणम् ।
सुकुमारी प्रदुद्राव परपुंसविशङ्कया ॥ १२.२९.४० ॥
ત્યારે શ્રીસમૃદ્ધ, દેવરૂપધારી નારદને જોઈને તે સુકુમારી પરપુરુષની શંકાથી દોડી ગઈ.
12.29.41
तां पर्वतस्ततो दृष्ट्वा प्रद्रवन्तीमनिन्दिताम् ।
अब्रवीत्तव भर्तैष नात्र कार्या विचारणा ॥ १२.२९.४१ ॥
ત્યારે પર્વતે દોડી જતી તે નિર્દોષ સ્ત્રીને જોઈને કહ્યું: "આ જ તારો પતિ છે; આમાં વિચારવાની જરૂર નથી."
12.29.42
ऋषिः परमधर्मात्मा नारदो भगवान्प्रभुः ।
तवैवाभेद्यहृदयो मा ते भूदत्र संशयः ॥ १२.२९.४२ ॥
નારદ નામના તે ઋષિ પરમ ધર્માત્મા, ભગવાન અને પ્રભુ છે; તેમનું હૃદય તારા પ્રત્યે અભેદ્ય છે. આમાં તને સંદેહ ન હો.
12.29.43
सानुनीता बहुविधं पर्वतेन महात्मना ।
शापदोषं च तं भर्तुः श्रुत्वा प्रकृतिमागता।
पर्वतोऽथ ययौ स्वर्गं नारदोऽभ्यगमद्गृहान् ॥ १२.२९.४३ ॥
મહાત્મા પર્વતે અનેક પ્રકારે સમજાવ્યા પછી, અને પતિના શાપદોષને સાંભળીને, તે પોતાની સ્વાભાવિક અવસ્થામાં પાછી ફરી. પછી પર્વત સ્વર્ગે ગયો અને નારદ પોતાને ઘરે આવ્યા.
12.29.44
प्रत्यक्षकर्ता सर्वस्य नारदो भगवानृषिः ।
एष वक्ष्यति ते पृष्टो यथावृत्तं नरोत्तम ॥ १२.२९.४४ ॥
ભગવાન ઋષિ નારદ સર્વના પ્રત્યક્ષ સાક્ષી છે. હે નરોત્તમ, પૂછાતાં તેઓ જેમ બન્યું હતું તેમ તને કહેશે.