महाभारत · अध्याय 12.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.29.1
स कथं काञ्चनष्ठीवी सृञ्जयस्य सुतोऽभवत् ।
पर्वतेन किमथे वा दत्तस्तेन ममार च ॥ १२.२९.१ ॥
तो सुवर्णष्ठीवी सृञ्जयाचा पुत्र कसा झाला? पर्वताने कोणत्या कारणाने त्याला दिला, आणि तो कसा मरण पावला?
12.29.2
यदा वर्षसहस्रायुस्तदा भवति मानवः ।
कथमप्राप्तकौमारः सृञ्जयस्य सुतो मृतः ॥ १२.२९.२ ॥
माणसाचे आयुष्य हजार वर्षांचे असते तेव्हा तो असतो; मग कौमार्य न गाठताच सृञ्जयाचा पुत्र कसा मेला?
12.29.3
उताहो नाममात्रं वै सुवर्णष्ठीविनोऽभवत् ।
कथं वा काञ्चनष्ठीवीत्येतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १२.२९.३ ॥
किंवा तो केवळ नावापुरताच सुवर्णष्ठीवी होता काय? 'काञ्चनष्ठीवी' असे त्याला कसे म्हटले गेले, हे मला जाणून घ्यायचे आहे.
12.29.4
अत्र ते वर्णयिष्यामि यथावृत्तं जनेश्वर ।
नारदः पर्वतश्चैव द्वावृवी लोकसत्तमौ ॥ १२.२९.४ ॥
हे जनेश्वरा, येथे जसे घडले तसे मी तुला वर्णन करतो. नारद आणि पर्वत हे दोघे लोकांत श्रेष्ठ होते.
12.29.5
मातुलो भागिनेयश्च देवलोकादिहागतौ ।
विहर्तुकामौ संप्रीत्या मानुषेषु पुरा विभो ॥ १२.२९.५ ॥
मामा आणि भाचा हे दोघे देवलोकातून येथे आले होते. हे विभो, पूर्वी प्रेमाने मानवांमध्ये विहार करू इच्छित होते.
12.29.6
हविःपवित्रभोज्येन देवभोज्येन चैव हि ।
नारदो मातुलस्तत्र भागिनेयश्च पर्वतः ॥ १२.२९.६ ॥
हविष्यासारख्या पवित्र आणि देवांना योग्य अन्नानेच—तेथे नारद मामा होते आणि पर्वत भाचा होता.
12.29.7
तावुभौ तपसोपेताववनीतलचारिणौ ।
भुञ्जानौ मानुषान्भोगान्यथावत्पर्यधावताम् ॥ १२.२९.७ ॥
तपाने युक्त असे ते दोघे पृथ्वीतलावर संचार करत, मानवी भोग यथायोग्य भोगत इकडेतिकडे फिरत होते.
12.29.8
प्रीतिमन्तौ मुदा युक्तौ समयं चैव चक्रतुः ।
यो भवेद्धृदि संकल्पः शुभो वा यदि वाऽशुभः ॥ १२.२९.८ ॥
प्रेमाने भरलेले आणि आनंदाने युक्त असे ते दोघे एक करार करते झाले: मनात जो कोणताही संकल्प उद्भवेल, शुभ किंवा अशुभ.
12.29.9
अन्योन्यस्य च आख्येयो मृषा शापोऽन्यथा भवेत् ।
तौ तथेति प्रतिज्ञाय महर्षी लोकपूजितौ ॥ १२.२९.९ ॥
एकमेकांना ते सांगितले पाहिजे; नाहीतर असत्यामुळे शाप लागेल. 'तसेच होवो' असे म्हणून लोकपूजित त्या दोन महर्षींनी प्रतिज्ञा केली.
12.29.10
सृञ्जयं श्वैत्यमभ्येत्य राजानमिदमूचतुः ।
आवां भवति वत्स्यावः कंचित्कालं हिताय ते ॥ १२.२९.१० ॥
शैब्य सृञ्जय राजाजवळ जाऊन ते दोघे म्हणाले: 'तुझ्या हितासाठी आम्ही दोघे काही काळ येथे राहू.'
12.29.11
यथावत्पृथिवीपाल आवयोः प्रगुणीभव ।
तथेति कृत्वा राजा तौ सत्कृत्योपचचार ह ॥ १२.२९.११ ॥
'हे पृथ्वीपाळा, आमच्यासाठी यथायोग्य सिद्ध राहा.' 'तसेच होवो' असे म्हणून राजाने त्या दोघांचा सत्कार करून त्यांची सेवा केली.
12.29.12
ततः कदाचित्तौ राजा महात्मानौ तपोधनौ ।
अब्रवीत्परमप्रीतः सुतेयं देवरूपिणी ॥ १२.२९.१२ ॥
पुढे एकदा तो राजा अत्यंत प्रसन्न होऊन त्या दोन्ही महात्मा तपोधनांना म्हणाला: 'ही माझी कन्या आहे, देवरूपिणी.'
12.29.13
एकैव मम कन्यैषा युवां परिचरिष्यति ।
दर्शनीयानवद्याङ्गी शीलवृत्तसमाहिता।
सुकुमारी कुमारी च पझकिञ्जल्कसुप्रभा ॥ १२.२९.१३ ॥
माझी ही एकुलती एक कन्या आहे; ती तुम्हा दोघांची सेवा करील. ती पाहण्यासारखी, निर्दोष अवयवांची, शील व आचरणात संयमी आहे. ती कोमल, कुमारी असून कमळाच्या केसरासारखी तेजस्वी आहे.
12.29.14
परमं सौम्यमित्युक्तं ताभ्यां राजा शशास ताम् ।
कन्ये विप्रावुपचर देववत्पितृवच्च ह ॥ १२.२९.१४ ॥
'अत्यंत चांगले' असे त्या दोघांनी म्हटले. तेव्हा राजाने तिला आज्ञा दिली: 'कन्ये, या दोन ब्राह्मणांची देवाप्रमाणे आणि पित्याप्रमाणे सेवा कर.'
12.29.15
सा तु कन्या तथेत्युक्त्वा पितरं धर्मचारिणी ।
यथानिदेशं राज्ञस्तौ सत्कृत्योपचचार ह ॥ १२.२९.१५ ॥
ती धर्माचरण करणारी कन्या 'तसेच होवो' असे म्हणून पित्याला म्हणाली. राजाच्या आज्ञेनुसार तिने त्या दोघांचा सन्मान करून त्यांची सेवा केली.
12.29.16
तस्यास्तेनोपचारेण रूपेणाप्रतिमेन च ।
नारदं हृच्छयस्तूर्णं सहसैवाभ्यपद्यत ॥ १२.२९.१६ ॥
तिच्या त्या सेवेने आणि अतुलनीय रूपाने नारदाच्या हृदयातील काम तत्काळ, अचानक जागा झाला.
12.29.17
ववृधे हि ततस्तस्य हृदि कामो महात्मनः ।
यथा शुक्लस्य पक्षस्य प्रवृत्तौ चन्द्रमाः शनैः ॥ १२.२९.१७ ॥
तेव्हा त्या महात्म्याच्या हृदयात काम वाढला; शुक्ल पक्षात चंद्र हळूहळू वाढतो तसा.
12.29.18
न च तं भागिनेयाय पर्वताय महात्मने ।
शशंस मन्मथं तीव्रं व्रीडमानः स धर्मवित् ॥ १२.२९.१८ ॥
धर्म जाणणारा तो लज्जित होऊन आपला भाचा महात्मा पर्वत याला आपली तीव्र कामना सांगत नव्हता.
12.29.19
तपसा चेङ्गितैश्चैव पर्वतोऽथ बुबोध तम् ।
कामार्तं नारदं क्रुद्धः शशापैनं ततो भृशम् ॥ १२.२९.१९ ॥
तपश्चर्या आणि खुणांनी पर्वताने त्याला ओळखले. कामपीडित नारदाला रागावून त्याने तीव्र शाप दिला.
12.29.20
कृत्वा समयमव्यग्रो भवान्वै सहितो मया ।
यो भवेद्धृदि संकल्पः शुभो वा यदि वाऽशुभः ॥ १२.२९.२० ॥
तुम्ही माझ्याशी करार करून निश्चिंत राहा. हृदयात जो कोणताही संकल्प उद्भवेल, शुभ असो वा अशुभ,
12.29.21
अन्योन्यस्य स आख्येय इति तद्वै मृषा कृतम् ।
भवता वचनं ब्रह्मंस्तस्मादेष शपाम्यहम् ॥ १२.२९.२१ ॥
'एकमेकांना सांगावे लागेल' हे वचन तुम्ही खोटे केलेत. म्हणून, हे ब्राह्मणा, मी तुम्हाला शाप देतो.
12.29.22
न हि कामं प्रवर्तन्तं भवानाचष्ट मे पुरा ।
सुकुमार्यां कुमार्यां ते तस्मान्नैष क्षमाम्यहम् ॥ १२.२९.२२ ॥
तुम्ही पूर्वी माझ्याजवळ त्या सुकुमार कुमारीविषयी उठणारी कामना सांगितली नव्हती. म्हणून मी हे क्षमा करत नाही.
12.29.23
ब्रह्मचारी गुरुर्यस्मात्तपस्वी ब्राह्मणश्च सन् ।
अकार्षीः समयभ्रंशमावाभ्यां यः कृतो मिथः ॥ १२.२९.२३ ॥
तुम्ही ब्रह्मचारी, गुरू, तपस्वी आणि ब्राह्मण असूनही आपल्या दोघांमध्ये झालेला करार मोडलात.
12.29.24
शप्स्ये तस्मात्सुसंक्रुद्धो भवन्तं तं निबोध मे ॥ १२.२९.२४ ॥
म्हणून अत्यंत संतापून मी तुम्हाला शाप देईन. ते माझ्याकडून ऐका.
12.29.25
सुकुमारी च ते भार्या भविष्यति न संशयः ।
वानरत्वं च ते कन्या विवाहात्प्रभृति प्रभो।
संद्रक्ष्यन्ति नराश्चान्ये स्वरूपेण विनाकृतम् ॥ १२.२९.२५ ॥
तुझी पत्नी निःसंशय सुकुमारी होईल. हे प्रभो, विवाहापासूनच तुझी कन्या वानररूपी असेल; इतर लोक तिला तिच्या स्वरूपाविना पाहतील.
12.29.26
स तद्वाक्यं तु विज्ञाय नारदः पर्वतं तथा ।
अशपत्तमपि क्रोधाद्भागिनेयं स मातुलः ॥ १२.२९.२६ ॥
ते वचन जाणून नारदाने क्रोधाने पर्वतालाही शाप दिला — आपल्या भाच्याला, तो मामा.
12.29.27
तपसा ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च ।
युक्तोऽपि नित्यधर्मश्च न वै स्वर्गमवाप्स्यसि ॥ १२.२९.२७ ॥
तप, ब्रह्मचर्य, सत्य आणि दम यांनी युक्त असलास आणि नित्यधर्मात स्थित असलास तरी तू स्वर्ग मिळवणार नाहीस.
12.29.28
तौ तु शावा भृशं क्रुद्धौ परस्परममर्षणौ ।
प्रतिजग्मतुहृन्योन्यं क्रुद्धाविव गजोत्तमौ ॥ १२.२९.२८ ॥
ते दोन छावे अत्यंत क्रुद्ध होऊन एकमेकांविषयी असहिष्णू झाले; क्रुद्ध दोन श्रेष्ठ हत्तींप्रमाणे ते एकमेकांवर धावले.
12.29.29
पर्वतः पृथिवीं कृत्स्नां विचचार महामतिः ।
पूज्यमानो यथान्यांयं तेजसा स्वेन भारत ॥ १२.२९.२९ ॥
महामती पर्वत संपूर्ण पृथ्वीवर संचार करत राहिला; स्वतःच्या तेजाने यथोचित पूजिला जात, हे भारता.
12.29.30
अथ तामलभत्कन्यां नारदः सृञ्जयात्मजाम् ।
धर्मेण विप्रप्रवरः सुकुमारीमनिन्दिताम् ॥ १२.२९.३० ॥
नंतर श्रेष्ठ ब्राह्मण नारदाने धर्मानुसार सृंजयाची कन्या मिळवली — ती सुकुमारी, निर्दोष कन्या.
12.29.31
सा तु कन्या यथाशापं नारदं तं ददर्श ह ।
पाणिग्रहणमन्त्राणां नियोगादेव नारदम् ॥ १२.२९.३१ ॥
ती कन्या शापानुसार त्या नारदाकडेच पाहत राहिली; पाणिग्रहण मंत्रांच्या नियोगामुळेच नारदाला.
12.29.32
सुकुमारी च देवर्षि वानरप्रतिमाननम् ।
नैवावमन्यत तदा प्रीतिमत्येव चाभवत् ॥ १२.२९.३२ ॥
सुकुमारीने त्या देवर्षीला, वानरासारख्या मुखाच्या त्याला, तेव्हाही तुच्छ लेखले नाही; उलट प्रेमळ झाली.
12.29.33
उपतस्थे च भर्तारं न चान्यं मनसाऽप्यगात् ।
देवं मुनीं वा यक्षं वा पतित्वे पतिवत्सला ॥ १२.२९.३३ ॥
ती पतीची सेवा करीत राहिली आणि मनानेही दुसऱ्याकडे गेली नाही — देव असो, मुनी असो वा यक्ष; पतीवर प्रेम करणारी ती पतिव्रता राहिली.
12.29.34
ततः कदाचिद्भगवान्पर्वतोऽनुचचार ह ।
वनं विरहितं किंचित्तत्रापश्यत्स नारदम् ॥ १२.२९.३४ ॥
नंतर एकदा भगवान पर्वत एका निर्जन अरण्यात फिरत असताना तेथे त्याने नारदाला पाहिले.
12.29.35
ततोऽभिवाद्य प्रोवाच नारदं पर्वतस्तदा ।
भवान्प्रसादं कुरुतात्स्वर्गादेशाय ये प्रभो ॥ १२.२९.३५ ॥
मग पर्वताने नारदाला अभिवादन करून म्हटले — "हे प्रभो, स्वर्गाच्या आज्ञेसाठी आपण माझ्यावर कृपा करावी."
12.29.36
तमुवाच ततो दृष्ट्वा पर्वतं नारदस्तथा ।
कृताञ्जलिमुपासीनं दीनं दीनतरः स्वयम् ॥ १२.२९.३६ ॥
तेव्हा नारदाने हात जोडून बसलेल्या पर्वताकडे पाहिले आणि स्वतःच त्याच्याहून अधिक दीन होऊन त्याला म्हटले.
12.29.37
त्वयाऽहं प्रथमं शप्तो वानरस्त्वं भविष्यसि ।
इत्युक्तेन मया पश्चाच्छप्तस्तवमपि मत्सरात् ॥ १२.२९.३७ ॥
तू प्रथम मला शाप दिलास की तू वानर होशील. असे सांगितल्यावर नंतर मीही मत्सराने तुला शाप दिला.
12.29.38
अद्यप्रभृति वै वासं स्वर्गे नावाप्स्यसीति ह ।
तव नैतद्विसदृशं पुत्रस्थाने हि मे भवान् ॥ १२.२९.३८ ॥
आजपासून तू स्वर्गात वास मिळवणार नाहीस. तुझे हे वर्तन योग्य नाही, कारण तू माझ्या पुत्राच्या स्थानी आहेस.
12.29.39
निवर्तयेतां तौ शापावन्योन्येन तदा मुनी ॥ १२.२९.३९ ॥
तेव्हा त्या दोन्ही मुनींनी परस्परांचे शाप मागे घ्यावेत.
12.29.40
श्रीसमृद्धं तदा दृष्ट्वा नारदं देवरूपिणम् ।
सुकुमारी प्रदुद्राव परपुंसविशङ्कया ॥ १२.२९.४० ॥
तेव्हा श्रीसमृद्ध, दिव्य रूप धारण केलेल्या नारदाला पाहून ती सुकुमारी परपुरुषाच्या शंकेने पळून गेली.
12.29.41
तां पर्वतस्ततो दृष्ट्वा प्रद्रवन्तीमनिन्दिताम् ।
अब्रवीत्तव भर्तैष नात्र कार्या विचारणा ॥ १२.२९.४१ ॥
तेव्हा पर्वताने पळून जाणाऱ्या त्या निर्दोष स्त्रीला पाहून म्हटले, "हाच तुझा पती आहे; यात विचार करू नकोस."
12.29.42
ऋषिः परमधर्मात्मा नारदो भगवान्प्रभुः ।
तवैवाभेद्यहृदयो मा ते भूदत्र संशयः ॥ १२.२९.४२ ॥
नारद नावाचे ते ऋषी परम धर्मात्मा, भगवान व प्रभू आहेत; त्यांचे हृदय तुझ्याबद्दल अभेद्य आहे. यात तुला संशय नसावा.
12.29.43
सानुनीता बहुविधं पर्वतेन महात्मना ।
शापदोषं च तं भर्तुः श्रुत्वा प्रकृतिमागता।
पर्वतोऽथ ययौ स्वर्गं नारदोऽभ्यगमद्गृहान् ॥ १२.२९.४३ ॥
महात्मा पर्वताने अनेक प्रकारे समजावल्यानंतर, आणि पतीचा शापदोष ऐकून, ती आपल्या मूळ स्थितीत परत आली. मग पर्वत स्वर्गाला गेला आणि नारद आपल्या घरी आले.
12.29.44
प्रत्यक्षकर्ता सर्वस्य नारदो भगवानृषिः ।
एष वक्ष्यति ते पृष्टो यथावृत्तं नरोत्तम ॥ १२.२९.४४ ॥
भगवान ऋषी नारद हे सर्वांचे प्रत्यक्ष साक्षी आहेत. हे नरोत्तमा, विचारल्यावर ते जसे घडले तसेच तुला सांगतील.