મહાભારત · અધ્યાય 12.295
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.295.1
तिष्ठते मे सदा तात कौतूहलमिदं हृदि ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तः कुरुपितामह ॥ १२.२९५.१ ॥
હે તાત, કુરુપિતામહ, મારા હૃદયમાં સદા આ કુતૂહલ રહે છે. તેથી હું આપની પાસેથી આ સાંભળવા ઇચ્છું છું.
12.295.2
कथं देवर्षिरुशना सदा काव्यो महामतिः ।
असुराणां प्रियकारः सुराणामप्रिये रतः ॥ १२.२९५.२ ॥
દેવર્ષિ ઉશના, મહામતિ કાવ્ય, કેવી રીતે સદા અસુરોનું પ્રિય કરનાર અને દેવોના અપ્રિયમાં રત રહ્યા?
12.295.3
वर्धयामास तेजश्च किमर्थममितौजसाम् ।
नित्यं वैरनिबद्धाश्च दानवाः सुरसत्तमैः ॥ १२.२९५.३ ॥
અપાર ઓજસ્વી અસુરોનું તેજ શા માટે વધાર્યું? સુરશ્રેષ્ઠો સાથે સદા વૈરમાં બંધાયેલા દાનવોનું—
12.295.4
कथं चाप्युशना प्राप शुक्रत्वममरद्युतिः ।
ऋद्धिं च स कथं प्राप्तः सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.२९५.४ ॥
અમરો જેવા તેજસ્વી ઉશનાએ શુક્રત્વ કેવી રીતે મેળવ્યું? તેમણે એ ઋદ્ધિ કેવી રીતે મેળવી? આ બધું મને કહો.
12.295.5
न याति च स तेजस्वी मध्येन नभसः कथम् ।
एतदिच्छामि विज्ञातुं निखिलेन पितामह ॥ १२.२९५.५ ॥
તે તેજસ્વી આકાશના મધ્યમાંથી કેમ જતા નથી? હે પિતામહ, આ હું સંપૂર્ણપણે જાણવા ઇચ્છું છું.
12.295.6
शृणु राजन्नवहितः सर्वमेतद्यथातथम् ।
यथामति यथा चैतच्छ्रुतपूर्वं मयाऽनघ ॥ १२.२९५.६ ॥
હે રાજન, ધ્યાનથી સાંભળ. આ બધું જેવું છે તેવું, મારી બુદ્ધિ મુજબ, અને મેં પહેલાં સાંભળ્યું છે તેવું કહું છું, હે નિષ્પાપ.
12.295.7
एष भार्गवदायादो मुनिर्मान्यो दृढव्रतः ।
सुराणां विप्रियकरो निमित्ते कारणात्मके ॥ १२.२९५.७ ॥
આ ભૃગુવંશના મુનિ આદરણીય અને દૃઢવ્રતી છે; નિમિત્ત અને કારણરૂપ બનીને દેવોનું અપ્રિય કરનાર.
12.295.8
इन्द्रोऽथ धनदो राजा यक्षरक्षोधिपः सदा ।
प्रभविष्णुश्च कोशस्य जगतश्च तथा प्रभुः ॥ १२.२९५.८ ॥
ઇન્દ્ર, પછી ધનદ રાજા—યક્ષ અને રાક્ષસોના સદા અધિપતિ; કોષના પ્રભાવશાળી સ્વામી અને જગતના પણ પ્રભુ.
12.295.9
तस्यात्मानमथाविश्य योगसिद्धो महामुनिः ।
रुद्ध्वा धनपतिं देवं योगेन हृतवान्वसु ॥ १२.२९५.९ ॥
પછી યોગસિદ્ધ મહામુનિએ તેના આત્મામાં પ્રવેશીને, ધનપતિ દેવને યોગથી રોકીને તેનું ધન હરી લીધું.
12.295.10
हृते धने ततः शर्म न लेभे धनदस्तथा ।
आपन्नमन्युः संविग्नः सोभ्यगात्सुरसत्तमम् ॥ १२.२९५.१० ॥
ધન હરાઈ જતાં ધનદને પણ શાંતિ ન મળી. ક્રોધ અને ઉદ્વેગથી વ્યાકુળ થઈને તે દેવશ્રેષ્ઠ પાસે ગયો.
12.295.11
निवेदयामास तदा शिवायामिततेजसे ।
देवश्रेष्ठाय रुद्राय सौम्याय बहुरूपिणे ॥ १२.२९५.११ ॥
ત્યારે તેણે અમિત તેજસ્વી શિવ, દેવશ્રેષ્ઠ, સૌમ્ય અને બહુરૂપી રુદ્રને નિવેદન કર્યું.
12.295.12
योगात्मकेनोशनसा रुद्ध्वा मम हृतं वसु ।
योगेनात्मगतं कृत्वा निःसृतश्च महातपाः ॥ १२.२९५.१२ ॥
યોગસ્વરૂપ ઉશનસે યોગથી મારું ધન રોકી લીધું; તેને પોતાના અંદર રાખીને મહાતપસ્વી ચાલ્યો ગયો.
12.295.13
एतच्छ्रुत्वा ततः क्रुद्धो महायोगी महेश्वरः ।
संरक्तनयनो राजञ्शूलमादाय तस्थिवान् ॥ १२.२९५.१३ ॥
આ સાંભળીને ત્યારે મહાયોગી મહેશ્વર ક્રોધે ભરાયા. હે રાજન, લાલ નેત્રો સાથે ત્રિશૂળ ઉપાડીને તેઓ ઊભા રહ્યા.
12.295.14
क्वासौ क्वासाविति प्राह गृहीत्वा परमायुधम् ।
उशना दूरतस्तस्य ह्यभूज्ज्ञात्वा चिकीर्षितम् ॥ १२.२९५.१४ ॥
"તે ક્યાં છે? તે ક્યાં છે?" એમ કહીને તેમણે પરમ આયુધ ગ્રહણ કર્યું. ઉશનસ તેમનો ઇરાદો જાણીને દૂર હતા.
12.295.15
स महायोगिनो बुद्ध्वा तं रोषं वै महात्मनः ।
गतिमागमनं वेत्ति स्थानं चैव ततः प्रभुः ॥ १२.२९५.१५ ॥
તે મહાયોગી અને મહાત્માનો તે રોષ જાણીને, તે પ્રભુએ તેમની ગતિ, આગમન અને સ્થાન પણ જાણ્યાં.
12.295.16
संचिन्त्येग्रेण तपसा महात्मानं महेश्वरम् ।
उशना योगसिद्धात्मा शूलाग्रे प्रत्यदृश्यत ॥ १२.२९५.१६ ॥
ઉત્તમ તપથી મહાત્મા મહેશ્વરનું ચિંતન કરીને, યોગસિદ્ધ આત્મા ઉશનસ ત્રિશૂળના અગ્રભાગ પર દેખાયા.
12.295.17
विज्ञातरूपः स तदा तपः सिद्धोऽथ धन्विना ।
ज्ञात्वा शूलं च देवेशः पाणिना समनामयत् ॥ १२.२९५.१७ ॥
ત્યારે ધનુર્ધર દ્વારા રૂપ ઓળખાયું; તપસિદ્ધ તે, અને ત્રિશૂળ જાણીને દેવેશે હાથથી તેને નમાવ્યું.
12.295.18
आनतेनाथ शूलेन पाणिनामिततेजसा ।
पिनाकमिति चोवाच शूलमुग्रायुधः प्रभुः ॥ १२.२९५.१८ ॥
ત્યારે નમેલા ત્રિશૂળ સાથે, અમિત તેજવાળા હાથથી, ઉગ્રાયુધ પ્રભુએ ત્રિશૂળને "પિનાક" કહ્યું.
12.295.19
पाणिमध्यगतं दृष्ट्वा भार्गवं तमुमापतिः ।
आस्यं विवृत्य भ्रकुटिं पाणिं संप्राक्षिपच्छनैः ॥ १२.२९५.१९ ॥
હથેળીમાં રહેલા તે ભાર્ગવને જોઈને ઉમાપતિએ મોં ખોલી ભ્રકુટી ચડાવી ધીમેથી હાથ નીચે ફેંક્યો.
12.295.20
स तु प्रविष्ट उशना कोष्ठं माहेश्वरं प्रभुः ।
व्यचरच्चापि तत्रासौ महात्मा भृगुनन्दनः ॥ १२.२९५.२० ॥
તે પ્રભુ ઉશના માહેશ્વરના ઉદરમાં પ્રવેશ્યા અને ત્યાં એ મહાત્મા ભૃગુનંદન વિચરવા લાગ્યા.
12.295.21
किमर्थं व्यचरद्राजन्नुशना तस्य धीमतः ।
जठरे देवदेवस्य किंचाकार्षीन्महाद्युतिः ॥ १२.२९५.२१ ॥
હે રાજન, તે બુદ્ધિમાન ઉશનાએ દેવદેવના ઉદરમાં શા માટે વિચરણ કર્યું? તે મહાતેજસ્વીએ ત્યાં શું કર્યું?
12.295.22
पुरा सोऽन्तर्जलगतः स्थाणुभूतो महाव्रतः ।
वर्षाणामभवद्राजन्प्रयुतान्यर्बुदानि च ॥ १२.२९५.२२ ॥
પૂર્વે તે મહાવ્રતી પાણીમાં સ્થાણુની જેમ નિશ્ચળ રહ્યા; હે રાજન, તે લાખો અને કરોડો વર્ષો સુધી એવા જ રહ્યા.
12.295.23
उदतिष्ठत्तपस्तप्त्वा दुश्चरं च महाह्रदात् ।
ततो देवातिदेवस्तं ब्रह्मा वै समसर्पत ॥ १२.२९५.२३ ॥
દુષ્કર તપ કરીને તે તે મહાસરોવરમાંથી ઊભા થયા; ત્યારે દેવાતિદેવ બ્રહ્મા તેમની પાસે આવ્યા.
12.295.24
तपोवृद्धिमपृच्छच्च कुशलं चैवमव्ययः ।
तपः सुचीर्णमिति च प्रोवाच वृषभध्वजः ॥ १२.२९५.२४ ॥
અવ્યયે તેમની તપોવૃદ્ધિ અને કુશળતા પૂછી; અને વૃષભધ્વજે કહ્યું, 'તપ સારી રીતે કરાયું છે.'
12.295.25
तत्संयोगेन वृद्धिं चाप्यपश्यत्स तु शंकरः ।
महामतिरचिन्त्यात्मा सत्यधर्मरतः सदा ॥ १२.२९५.२५ ॥
તે સંયોગથી શંકરે પણ વૃદ્ધિ જોઈ. તેઓ મહામતિ, અચિંત્યાત્મા અને સદા સત્યધર્મમાં રત હતા.
12.295.26
स तेनाढ्यो महायोगी तपसा च धनेन च ।
व्यराजत महाराज त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ॥ १२.२९५.२६ ॥
તેનાથી તપ અને ધનથી સમૃદ્ધ એ મહાયોગી, હે મહારાજ, ત્રણેય લોકમાં વીર્યવાન થઈ શોભ્યા.
12.295.27
ततः पिनाकी योगात्मा ध्यानयोगं समाविशत् ।
उशना तु समुद्विग्नो निलिल्ये जठरे ततः ॥ १२.२९५.२७ ॥
ત્યારે યોગાત્મા પિનાકી ધ્યાનયોગમાં પ્રવેશ્યા. ઉશના અત્યંત વ્યાકુળ થઈને પછી તેમના ઉદરમાં સંતાઈ ગયા.
12.295.28
तुष्टाव च महायोगी देवं तत्रस्थ एव च ।
निःसारं काङ्क्षमाणः स तेन स्म प्रतिहन्यते ॥ १२.२९५.२८ ॥
ત્યાં જ ઊભા રહીને એ મહાયોગીએ દેવની સ્તુતિ કરી; પરંતુ નિઃસારની ઇચ્છા કરનાર તેઓ તેમના વડે જ રોકાય છે.
12.295.29
उशना तु तथोवाच जठरस्थो महामुनिः ।
प्रसादं मे कुरुष्वेति पुनः पुनररिंदम् ॥ १२.२९५.२९ ॥
પણ ઉદરમાં રહેલા મહામુનિ ઉશનાએ પણ એ જ પ્રમાણે કહ્યું: "મારા પર કૃપા કરો", હે શત્રુદમન, વારંવાર.
12.295.30
तमुवाच महादेवो गच्छ शिश्नेन मोक्षणम् ।
इति सर्वाणि स्रोतांसि रुद्ध्वा त्रिदशपुङ्गवः ॥ १२.२९५.३० ॥
ત્યારે મહાદેવે તેમને કહ્યું, "શિશ્ન માર્ગે મુક્ત થા", એમ કહીને દેવશ્રેષ્ઠે બધા સ્રોતો રોકી દીધા.
12.295.31
अपश्यमानस्तद्द्वारं सर्वतः पिहितो मुनिः ।
पर्यक्रामद्दह्यमान इतश्चेतश्च तेजसा ॥ १२.२९५.३१ ॥
બહાર નીકળવાનો દ્વાર ન દેખાતાં, ચારે બાજુથી બંધ થયેલા એ મુનિ પોતાના તેજથી બળતા આમતેમ ફરવા લાગ્યા.
12.295.32
स वै निष्क्रम्य शिश्नेन शुक्रत्वमभिपेदिवान् ।
कार्येण तेन नभसो नाध्यगच्छत मध्यतः ॥ १२.२९५.३२ ॥
તે એ શિશ્નમાર્ગે બહાર નીકળીને શુક્રરૂપ પામ્યા; પરંતુ એ કાર્ય માટે આકાશના મધ્યભાગ સુધી પહોંચી શક્યા નહીં.
12.295.33
तत एव च देवेषु अप्रविष्टो महामुनिः ।
पौरोहित्यं च दैत्यानां शक्रतेजोविवृद्धये ॥ १२.२९५.३३ ॥
ત્યારપછી એ મહામુનિ દેવોમાં પ્રવેશ્યા નહીં; ઇન્દ્રના તેજની વૃદ્ધિ માટે દૈત્યોના પુરોહિત બન્યા.
12.295.34
विनिष्क्रान्तं तु तं दृष्ट्वा ज्वलन्तमिव तेजसा ।
भवो रोषसमाविष्टः शूलोद्यतकरः स्थितः ॥ १२.२९५.३४ ॥
તેજથી સળગતા જેવા બહાર નીકળેલા તેને જોઈને ભવ (શિવ) ક્રોધે ભરાયા અને હાથમાં ત્રિશૂળ ઉગામીને ઊભા રહ્યા.
12.295.35
अवारयत तं देवी क्रुद्धं पशुपतिं पतिम् ।
पुत्रत्वमगमद्देव्या वारिते शंकरे च सः ॥ १२.२९५.३५ ॥
દેવીએ ક્રોધિત પશુપતિ, પોતાના પતિને રોક્યા; દેવીએ રોકતાં શંકરનો તે અંશ પુત્રત્વ પામ્યો.
12.295.36
देव्युवाच ।
हिंसनीयस्त्वया नैव मम पुत्रत्वमागतः।
न हि देवोदरात्कश्चिन्निःसृतो नाशमर्हति ॥ १२.२९५.३६ ॥
દેવીએ કહ્યું: "તારે આને હિંસા ન કરવી જોઈએ, કારણ કે એ મારું પુત્રત્વ પામ્યો છે. દેવીના ઉદરમાંથી નીકળેલો કોઈ પણ નાશને યોગ્ય નથી."
12.295.37
ततः प्रीतो भवो देव्याः प्रहसंश्चेदमब्रवीत् ।
गच्छत्वेष यथाकाममिति राजन्पुनः पुनः ॥ १२.२९५.३७ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા ભવે દેવી તરફ જોઈ હસતાં આ કહ્યું: "હે રાજન્, આ જેમ ઇચ્છે તેમ જાય" એમ વારંવાર કહ્યું.
12.295.38
ततः प्रणम्य वरदं देवं देवीमुमां तथा ।
उशना प्राप तद्धीमान्गतिमिष्टां महामुनिः ॥ १२.२९५.३८ ॥
પછી વરદાતા દેવ અને દેવી ઉમાને પ્રણામ કરીને બુદ્ધિમાન મહામુનિ ઉશનાએ તે ઇચ્છિત ગતિ પ્રાપ્ત કરી.
12.295.39
एतत्ते कथितं तात भार्गवस्य महात्मनः ।
चरितं भरतश्रेष्ठ यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.२९५.३९ ॥
હે તાત, ભૃગુવંશી મહાત્માનું આ ચરિત, જે તું મને પૂછે છે, તે તને કહ્યું, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.