महाभारत · अध्याय 12.295
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.295.1
तिष्ठते मे सदा तात कौतूहलमिदं हृदि ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तः कुरुपितामह ॥ १२.२९५.१ ॥
हे तात, कुरुपितामह, माझ्या हृदयात सदैव हे कुतूहल राहते. म्हणून हे मी आपल्याकडून ऐकू इच्छितो.
12.295.2
कथं देवर्षिरुशना सदा काव्यो महामतिः ।
असुराणां प्रियकारः सुराणामप्रिये रतः ॥ १२.२९५.२ ॥
देवर्षी उशना, महामती काव्य, कसे सदा असुरांचे प्रिय करणारे आणि देवांच्या अप्रियात रमणारे झाले?
12.295.3
वर्धयामास तेजश्च किमर्थममितौजसाम् ।
नित्यं वैरनिबद्धाश्च दानवाः सुरसत्तमैः ॥ १२.२९५.३ ॥
अमित ओजस्वी असुरांचे तेज कशासाठी वाढवले? सुरश्रेष्ठांशी नेहमी वैरात बांधलेल्या दानवांचे—
12.295.4
कथं चाप्युशना प्राप शुक्रत्वममरद्युतिः ।
ऋद्धिं च स कथं प्राप्तः सर्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ १२.२९५.४ ॥
अमरांसारखा तेजस्वी उशना शुक्रत्व कसा मिळवता झाला? त्याने ती ऋद्धी कशी मिळवली? हे सर्व मला सांगा.
12.295.5
न याति च स तेजस्वी मध्येन नभसः कथम् ।
एतदिच्छामि विज्ञातुं निखिलेन पितामह ॥ १२.२९५.५ ॥
तो तेजस्वी आकाशाच्या मध्यातून का जात नाही? हे पितामह, हे मला पूर्णपणे जाणून घ्यायचे आहे.
12.295.6
शृणु राजन्नवहितः सर्वमेतद्यथातथम् ।
यथामति यथा चैतच्छ्रुतपूर्वं मयाऽनघ ॥ १२.२९५.६ ॥
हे राजा, लक्षपूर्वक ऐक. हे सर्व जसे आहे तसे, माझ्या बुद्धीप्रमाणे आणि मी पूर्वी ऐकल्याप्रमाणे सांगतो, हे निष्पाप.
12.295.7
एष भार्गवदायादो मुनिर्मान्यो दृढव्रतः ।
सुराणां विप्रियकरो निमित्ते कारणात्मके ॥ १२.२९५.७ ॥
हा भृगुवंशातील मुनी आदरणीय व दृढव्रती आहे; निमित्त व कारणरूप होऊन त्याने देवांचे अप्रिय केले.
12.295.8
इन्द्रोऽथ धनदो राजा यक्षरक्षोधिपः सदा ।
प्रभविष्णुश्च कोशस्य जगतश्च तथा प्रभुः ॥ १२.२९५.८ ॥
इंद्र, नंतर धनद राजा—यक्ष व राक्षसांचा सदैव अधिपती; कोषाचा प्रभावी स्वामी आणि जगताचाही प्रभू.
12.295.9
तस्यात्मानमथाविश्य योगसिद्धो महामुनिः ।
रुद्ध्वा धनपतिं देवं योगेन हृतवान्वसु ॥ १२.२९५.९ ॥
मग योगसिद्ध महामुनीने त्याच्या आत्म्यात प्रवेश करून, धनपती देवाला योगाने रोखून त्याचे धन हरण केले.
12.295.10
हृते धने ततः शर्म न लेभे धनदस्तथा ।
आपन्नमन्युः संविग्नः सोभ्यगात्सुरसत्तमम् ॥ १२.२९५.१० ॥
धन हरण झाल्यावर धनदाला शांती मिळाली नाही. क्रोध आणि अस्वस्थतेने व्याकूळ होऊन तो देवश्रेष्ठाकडे गेला.
12.295.11
निवेदयामास तदा शिवायामिततेजसे ।
देवश्रेष्ठाय रुद्राय सौम्याय बहुरूपिणे ॥ १२.२९५.११ ॥
तेव्हा त्याने अमिततेजस्वी शिव, देवश्रेष्ठ, सौम्य आणि बहुरूपी रुद्र यांना निवेदन केले.
12.295.12
योगात्मकेनोशनसा रुद्ध्वा मम हृतं वसु ।
योगेनात्मगतं कृत्वा निःसृतश्च महातपाः ॥ १२.२९५.१२ ॥
योगस्वरूप उशनसाने योगाने माझे धन रोखले; ते आपल्यात ठेवून तो महातपस्वी निघून गेला.
12.295.13
एतच्छ्रुत्वा ततः क्रुद्धो महायोगी महेश्वरः ।
संरक्तनयनो राजञ्शूलमादाय तस्थिवान् ॥ १२.२९५.१३ ॥
हे ऐकून तेव्हा महायोगी महेश्वर क्रुद्ध झाले. हे राजा, लाल डोळ्यांनी त्रिशूल घेऊन ते उभे राहिले.
12.295.14
क्वासौ क्वासाविति प्राह गृहीत्वा परमायुधम् ।
उशना दूरतस्तस्य ह्यभूज्ज्ञात्वा चिकीर्षितम् ॥ १२.२९५.१४ ॥
"तो कुठे आहे? तो कुठे आहे?" असे म्हणत त्याने परम आयुध घेतले. उशनस त्याचा हेतू जाणून दुरूनच होते.
12.295.15
स महायोगिनो बुद्ध्वा तं रोषं वै महात्मनः ।
गतिमागमनं वेत्ति स्थानं चैव ततः प्रभुः ॥ १२.२९५.१५ ॥
त्या महायोग्याचा आणि महात्म्याचा तो रोष जाणून, त्या प्रभूने त्याची गती, आगमन आणि ठिकाणही जाणले.
12.295.16
संचिन्त्येग्रेण तपसा महात्मानं महेश्वरम् ।
उशना योगसिद्धात्मा शूलाग्रे प्रत्यदृश्यत ॥ १२.२९५.१६ ॥
उत्तम तपाने महात्मा महेश्वराचे चिंतन करून, योगसिद्ध आत्मा उशनस त्रिशूळाच्या टोकावर प्रकट झाला.
12.295.17
विज्ञातरूपः स तदा तपः सिद्धोऽथ धन्विना ।
ज्ञात्वा शूलं च देवेशः पाणिना समनामयत् ॥ १२.२९५.१७ ॥
तेव्हा धनुर्धराने रूप ओळखले; तपसिद्ध तो, आणि त्रिशूळ जाणून देवेशाने हाताने ते वाकवले.
12.295.18
आनतेनाथ शूलेन पाणिनामिततेजसा ।
पिनाकमिति चोवाच शूलमुग्रायुधः प्रभुः ॥ १२.२९५.१८ ॥
तेव्हा वाकलेल्या त्रिशूळासह, अमित तेजस्वी हाताने, उग्रायुध प्रभू त्या त्रिशूळाला "पिनाक" म्हणाला.
12.295.19
पाणिमध्यगतं दृष्ट्वा भार्गवं तमुमापतिः ।
आस्यं विवृत्य भ्रकुटिं पाणिं संप्राक्षिपच्छनैः ॥ १२.२९५.१९ ॥
हाताच्या तळव्यात असलेल्या त्या भार्गवाला पाहून उमापतीने तोंड उघडले, भुवया आक्रसल्या आणि हळूच हात झटकून टाकला.
12.295.20
स तु प्रविष्ट उशना कोष्ठं माहेश्वरं प्रभुः ।
व्यचरच्चापि तत्रासौ महात्मा भृगुनन्दनः ॥ १२.२९५.२० ॥
तो प्रभू उशना महेश्वराच्या उदरात शिरला आणि तेथे तो महात्मा भृगुनंदन संचार करू लागला.
12.295.21
किमर्थं व्यचरद्राजन्नुशना तस्य धीमतः ।
जठरे देवदेवस्य किंचाकार्षीन्महाद्युतिः ॥ १२.२९५.२१ ॥
हे राजा, त्या बुद्धिमान उशनाने देवदेवाच्या उदरात कशासाठी संचार केला? त्या महातेजस्वीने तेथे काय केले?
12.295.22
पुरा सोऽन्तर्जलगतः स्थाणुभूतो महाव्रतः ।
वर्षाणामभवद्राजन्प्रयुतान्यर्बुदानि च ॥ १२.२९५.२२ ॥
पूर्वी तो महाव्रती पाण्यात खांबासारखा निश्चल राहिला; हे राजा, लाखो आणि कोट्यवधी वर्षे तो असाच होता.
12.295.23
उदतिष्ठत्तपस्तप्त्वा दुश्चरं च महाह्रदात् ।
ततो देवातिदेवस्तं ब्रह्मा वै समसर्पत ॥ १२.२९५.२३ ॥
कठीण तप करून तो त्या महासरोवरातून वर उठला; तेव्हा देवातिदेव ब्रह्मदेव त्याच्याजवळ आले.
12.295.24
तपोवृद्धिमपृच्छच्च कुशलं चैवमव्ययः ।
तपः सुचीर्णमिति च प्रोवाच वृषभध्वजः ॥ १२.२९५.२४ ॥
अव्ययाने त्याच्या तपाच्या वाढीची आणि कुशलाची चौकशी केली; आणि वृषभध्वज म्हणाला, 'तप उत्तम प्रकारे केले आहे.'
12.295.25
तत्संयोगेन वृद्धिं चाप्यपश्यत्स तु शंकरः ।
महामतिरचिन्त्यात्मा सत्यधर्मरतः सदा ॥ १२.२९५.२५ ॥
त्या संयोगाने शंकरांनीही वृद्धी पाहिली. ते महामती, अचिन्त्यात्मा आणि सदैव सत्यधर्मात रत होते.
12.295.26
स तेनाढ्यो महायोगी तपसा च धनेन च ।
व्यराजत महाराज त्रिषु लोकेषु वीर्यवान् ॥ १२.२९५.२६ ॥
त्यामुळे तप आणि धन यांनी समृद्ध झालेले ते महायोगी, हे महाराज, त्रिलोकात पराक्रमी होऊन तेजस्वी झाले.
12.295.27
ततः पिनाकी योगात्मा ध्यानयोगं समाविशत् ।
उशना तु समुद्विग्नो निलिल्ये जठरे ततः ॥ १२.२९५.२७ ॥
नंतर योगात्मा पिनाकी ध्यानयोगात प्रविष्ट झाले. उशना अत्यंत व्याकुळ होऊन मग त्यांच्या उदरात लपले.
12.295.28
तुष्टाव च महायोगी देवं तत्रस्थ एव च ।
निःसारं काङ्क्षमाणः स तेन स्म प्रतिहन्यते ॥ १२.२९५.२८ ॥
तिथेच उभे राहून त्या महायोग्याने देवाची स्तुती केली; परंतु निःसाराची इच्छा करणारे ते त्यानेच अडवले जातात.
12.295.29
उशना तु तथोवाच जठरस्थो महामुनिः ।
प्रसादं मे कुरुष्वेति पुनः पुनररिंदम् ॥ १२.२९५.२९ ॥
परंतु उदरात असलेले ते महामुनी उशना असेच म्हणाले: "माझ्यावर कृपा करा", हे शत्रुदमना, पुन्हा पुन्हा.
12.295.30
तमुवाच महादेवो गच्छ शिश्नेन मोक्षणम् ।
इति सर्वाणि स्रोतांसि रुद्ध्वा त्रिदशपुङ्गवः ॥ १२.२९५.३० ॥
तेव्हा महादेव त्यांना म्हणाले, "शिश्नामार्गे मुक्त हो", असे म्हणून त्रिदशश्रेष्ठांनी सर्व स्रोत रोखले.
12.295.31
अपश्यमानस्तद्द्वारं सर्वतः पिहितो मुनिः ।
पर्यक्रामद्दह्यमान इतश्चेतश्च तेजसा ॥ १२.२९५.३१ ॥
बाहेर पडण्याचे द्वार न दिसल्याने, सर्व बाजूंनी बंद झालेला तो मुनी आपल्या तेजाने जळत इकडे-तिकडे फिरू लागला.
12.295.32
स वै निष्क्रम्य शिश्नेन शुक्रत्वमभिपेदिवान् ।
कार्येण तेन नभसो नाध्यगच्छत मध्यतः ॥ १२.२९५.३२ ॥
तो त्या शिश्नमार्गातून बाहेर पडून शुक्ररूप पावला; परंतु त्या कार्यासाठी तो आकाशाच्या मध्यभागी पोहोचू शकला नाही.
12.295.33
तत एव च देवेषु अप्रविष्टो महामुनिः ।
पौरोहित्यं च दैत्यानां शक्रतेजोविवृद्धये ॥ १२.२९५.३३ ॥
त्यानंतर तो महामुनी देवांमध्ये प्रवेश करीत नाही; इंद्राच्या तेजाच्या वृद्धीसाठी दैत्यांचा पुरोहित झाला.
12.295.34
विनिष्क्रान्तं तु तं दृष्ट्वा ज्वलन्तमिव तेजसा ।
भवो रोषसमाविष्टः शूलोद्यतकरः स्थितः ॥ १२.२९५.३४ ॥
तेजाने प्रज्वलित होऊन बाहेर पडलेल्या त्याला पाहून भव (शिव) रोषाने भरला आणि हातात त्रिशूल उगारून उभा राहिला.
12.295.35
अवारयत तं देवी क्रुद्धं पशुपतिं पतिम् ।
पुत्रत्वमगमद्देव्या वारिते शंकरे च सः ॥ १२.२९५.३५ ॥
देवीने रागावलेल्या पशुपती, आपल्या पतीला अडवले; देवीने अडवल्यामुळे शंकराचा तो अंश पुत्रत्व पावला.
12.295.36
देव्युवाच ।
हिंसनीयस्त्वया नैव मम पुत्रत्वमागतः।
न हि देवोदरात्कश्चिन्निःसृतो नाशमर्हति ॥ १२.२९५.३६ ॥
देवी म्हणाली: "तुझ्याकडून याची हिंसा होऊ नये, कारण हा माझे पुत्रत्व पावला आहे. देवीच्या उदरातून निघालेला कोणीही नाशास पात्र नसतो."
12.295.37
ततः प्रीतो भवो देव्याः प्रहसंश्चेदमब्रवीत् ।
गच्छत्वेष यथाकाममिति राजन्पुनः पुनः ॥ १२.२९५.३७ ॥
तेव्हा प्रसन्न झालेला भव देवीकडे पाहून हसत म्हणाला, हे राजा, "हा आपल्या इच्छेप्रमाणे जावो" असे वारंवार म्हणाला.
12.295.38
ततः प्रणम्य वरदं देवं देवीमुमां तथा ।
उशना प्राप तद्धीमान्गतिमिष्टां महामुनिः ॥ १२.२९५.३८ ॥
नंतर वरदाता देव आणि देवी उमा यांना नमस्कार करून बुद्धिमान महामुनी उशना त्या इष्ट गतीला पोहोचला.
12.295.39
एतत्ते कथितं तात भार्गवस्य महात्मनः ।
चरितं भरतश्रेष्ठ यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १२.२९५.३९ ॥
हे तात, भृगुवंशीय महात्म्याचे हे चरित, जे तू मला विचारलेस, ते तुला सांगितले, हे भरतश्रेष्ठा.