મહાભારત · અધ્યાય 12.317
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.317.1
तत्त्वानां सर्गसङ्ख्या च कालसङ्ख्या तथैव च ।
मया प्रोक्ताऽनुपूर्वेण संहारमपि मे शृणु ॥ १२.३१७.१ ॥
તત્ત્વોની સર્ગસંખ્યા અને કાળસંખ્યા મેં ક્રમથી કહી છે; હવે મારી પાસેથી સંહાર પણ સાંભળ.
12.317.2
यता संहरते जन्तून्ससर्ज च पुनः पुनः ।
अनादिनिधनो ब्रह्मा नित्यश्चाक्षर एव च। ॥ १२.३१७.२ ॥
તે સંયમપૂર્વક જીવોનો સંહાર કરે છે અને ફરી ફરી સર્જે છે. આદિ-અંતરહિત બ્રહ્મા નિત્ય અને અક્ષર છે.
12.317.3
अहःक्षयमथो बुद्ध्वा निशि स्वप्नमनास्तथा ।
चोदयामास भगवानव्यक्तोऽहंकृतं नरम् ॥ १२.३१७.३ ॥
દિવસનો અંત જાણીને, રાત્રે સ્વપ્નરહિત થઈને, તેમ જ અવ્યક્ત ભગવાને અહંકારયુક્ત નરને પ્રેરિત કર્યો.
12.317.4
ततः शतसहस्रांशुरव्यक्तेनाभिचोदितः ।
कृत्वा द्वादशधाऽऽत्मानमादित्यो ज्वलदग्निवत् ॥ १२.३१७.४ ॥
ત્યારે અવ્યક્તથી પ્રેરાયેલા સહસ્રરશ્મિ આદિત્યે પોતાને બાર રૂપોમાં વિભાજિત કરી, સળગતા અગ્નિ સમાન થયા.
12.317.5
चतुर्विधं प्रजाजातं निर्दहत्याशु तेजसा ।
जराय्वण्डस्वेदजातमुद्भिज्जं स नराधिप ॥ १२.३१७.५ ॥
તે પોતાના તેજથી ચાર પ્રકારના પ્રજાસમૂહને તરત બાળે છે: જરાયુજ, અંડજ, સ્વેદજ, ઉદ્ભિજ્જ. હે નરાધિપ!
12.317.6
एतदुन्मेषमात्रेण विनष्टं स्थाणुजङ्गमम् ।
कूर्मपृष्ठसमा भूमिर्भवत्यथ समन्ततः ॥ १२.३१७.६ ॥
આંખ મટકાવવાના સમયમાં સ્થાવર અને જંગમ નાશ પામે છે; પછી ચોતરફની ભૂમિ કાચબાની પીઠ જેવી થાય છે.
12.317.7
जगद्दग्ध्वाऽमितबलः केवलां जगर्ती ततः ।
अम्भसा बलिना क्षिप्रमापूरयति सर्वशः ॥ १२.३१७.७ ॥
અમિત બળવાન જગતને બાળી પછી સમગ્ર પૃથ્વીને બળવાન જળથી તરત ચોમેર ભરી દે છે.
12.317.8
ततः कालाग्निमासाद्य तदम्भो याति संक्षयम् ।
विनष्टेऽम्भसि राजेन्द्र जाज्वलत्यनलो महान् ॥ १२.३१७.८ ॥
પછી તે જળ કાલાગ્નિ પાસે પહોંચીને નાશ પામે છે; હે રાજેન્દ્ર, જળ નાશ પામતાં મહાન અગ્નિ પ્રજ્વલે છે.
12.317.9
तमप्रमेयातिबलं ज्वलमानं विभावसुम् ।
ऊष्माणं सर्वभूतानां सप्ताचिंपमथाञ्जसा ॥ १२.३१७.९ ॥
અપ્રમેય અને અતિબળવાન, પ્રજ્વલિત તે વિભાવસુને — સર્વ ભૂતોની ઊષ્મા, સાત જ્વાળાવાળા તેને — પછી સહજ રીતે.
12.317.10
भक्षयामास भगवान्वायुरष्टात्मको बली ।
विचरन्नमितप्राणस्तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ॥ १२.३१७.१० ॥
આઠ રૂપવાળા બળવાન ભગવાન વાયુએ તેને ગળી લીધો; અમિત પ્રાણવાળો, તિર્યક, ઊર્ધ્વ અને અધો વિચરતો.
12.317.11
तमप्रतिबलं भीममाकाशं ग्रसते पुनः ।
आकाशमप्यभिनदन्मनो ग्रसति चारिकम् ॥ १२.३१७.११ ॥
તે અપ્રતિમ બળવાન ભયંકરને આકાશ ફરી ગળી જાય છે; ગર્જતા આકાશને પણ ચાલતું મન ગળી જાય છે.
12.317.12
मनो ग्रसति सर्वात्मा सोहंकारः प्रजापतिः ।
अहंकारो महानात्मा भूतभव्यभविष्यवित् ॥ १२.३१७.१२ ॥
સર્વાત્મા, અહંકાર સહિત પ્રજાપતિ મનને ગળી જાય છે; મહાન આત્મા અહંકાર, જે ભૂત, ભવ્ય અને ભવિષ્ય જાણે છે.
12.317.13
तमप्यनुपमात्मानं विश्वं शंभुः प्रजापतिः ।
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिरव्ययः ॥ १२.३१७.१३ ॥
તે અનુપમ આત્માને પણ, વિશ્વના શંભુ પ્રજાપતિ, અણિમા, લઘિમા, પ્રાપ્તિ, ઈશાન, અવ્યય જ્યોતિ (કહેવાય છે).
12.317.14
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १२.३१७.१४ ॥
તે સર્વત્ર હાથ-પગવાળું છે, સર્વત્ર આંખ, માથું અને મુખવાળું છે; સર્વત્ર કાનવાળું તે લોકમાં સર્વને આવરી ઊભું રહે છે.
12.317.15
हृदयं सर्वभूतानां पर्वणाऽङ्गुष्ठमात्रकः ।
अणुग्रसत्यनन्तो हि महात्मा विश्वमीश्वरः ॥ १२.३१७.१५ ॥
સર્વ પ્રાણીઓનું હૃદય, અંગૂઠાના પર્વ જેટલું સૂક્ષ્મ; અનંત મહાત્મા ઈશ્વર વિશ્વને ગળી જાય છે.
12.317.16
ततः समभवत्सर्वमक्षयाव्ययमव्रणम् ।
भूतभव्यभविष्याणां स्रष्टारमनघं तथा ॥ १२.३१७.१६ ॥
ત્યારે સર્વ ઉત્પન્ન થયું — અક્ષય, અવ્યય, અવ્રણ; ભૂત, ભવ્ય અને ભવિષ્યના સર્જક, નિર્દોષ (પણ).
12.317.17
एषोप्ययस्ते राजेन्द्र यथावत्समुदाहृतः ।
अध्यात्ममधिभूतं च श्रूयतां चाधिदैवतम् ॥ १२.३१७.१७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, આ પણ તને યથાવત્ કહેવાયું; હવે અધ્યાત્મ, અધિભૂત અને અધિદૈવત પણ સાંભળ.