ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.317
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.317.1
तत्त्वानां सर्गसङ्ख्या च कालसङ्ख्या तथैव च ।
मया प्रोक्ताऽनुपूर्वेण संहारमपि मे शृणु ॥ १२.३१७.१ ॥
ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਰਗ-ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਲ-ਸੰਖਿਆ ਮੈਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੇਰ ਤੋਂ ਸੰਹਾਰ ਵੀ ਸੁਣ।
12.317.2
यता संहरते जन्तून्ससर्ज च पुनः पुनः ।
अनादिनिधनो ब्रह्मा नित्यश्चाक्षर एव च। ॥ १२.३१७.२ ॥
ਉਹ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਰ ਹੈ।
12.317.3
अहःक्षयमथो बुद्ध्वा निशि स्वप्नमनास्तथा ।
चोदयामास भगवानव्यक्तोऽहंकृतं नरम् ॥ १२.३१७.३ ॥
ਦਿਨ ਦਾ ਅੰਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਿਅਕਤ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਨਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।
12.317.4
ततः शतसहस्रांशुरव्यक्तेनाभिचोदितः ।
कृत्वा द्वादशधाऽऽत्मानमादित्यो ज्वलदग्निवत् ॥ १२.३१७.४ ॥
ਫਿਰ ਅਵਿਅਕਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਹਸ੍ਰ-ਰਸ਼ਮੀ ਆਦਿੱਤਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ।
12.317.5
चतुर्विधं प्रजाजातं निर्दहत्याशु तेजसा ।
जराय्वण्डस्वेदजातमुद्भिज्जं स नराधिप ॥ १२.३१७.५ ॥
ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਝਟਪਟ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਜੇਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਬੂਟੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ!
12.317.6
एतदुन्मेषमात्रेण विनष्टं स्थाणुजङ्गमम् ।
कूर्मपृष्ठसमा भूमिर्भवत्यथ समन्ततः ॥ १२.३१७.६ ॥
ਅੱਖ ਝਪਕਣ ਜਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਕੱਛੂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.317.7
जगद्दग्ध्वाऽमितबलः केवलां जगर्ती ततः ।
अम्भसा बलिना क्षिप्रमापूरयति सर्वशः ॥ १२.३१७.७ ॥
ਅਮਿਤ ਬਲ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਜਲ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
12.317.8
ततः कालाग्निमासाद्य तदम्भो याति संक्षयम् ।
विनष्टेऽम्भसि राजेन्द्र जाज्वलत्यनलो महान् ॥ १२.३१७.८ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਜਲ ਕਾਲਾਗਨੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਜਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਅਗਨੀ ਬਲ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।
12.317.9
तमप्रमेयातिबलं ज्वलमानं विभावसुम् ।
ऊष्माणं सर्वभूतानां सप्ताचिंपमथाञ्जसा ॥ १२.३१७.९ ॥
ਅਪਰਮੇਯ ਅਤੇ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ, ਬਲਦੀ ਉਸ ਵਿਭਾਵਸੂ ਨੂੰ — ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਸੱਤ ਲਾਟਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਅੱਗ ਨੂੰ — ਫਿਰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ।
12.317.10
भक्षयामास भगवान्वायुरष्टात्मको बली ।
विचरन्नमितप्राणस्तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ॥ १२.३१७.१० ॥
ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਬਲਵਾਨ ਭਗਵਾਨ ਵਾਯੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ; ਅਮਿਤ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿਰਛਾ, ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਿਚਰਦਾ ਹੋਇਆ।
12.317.11
तमप्रतिबलं भीममाकाशं ग्रसते पुनः ।
आकाशमप्यभिनदन्मनो ग्रसति चारिकम् ॥ १२.३१७.११ ॥
ਉਸ ਅਪ੍ਰਤਿਮ ਬਲ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਫਿਰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ; ਗਰਜਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ।
12.317.12
मनो ग्रसति सर्वात्मा सोहंकारः प्रजापतिः ।
अहंकारो महानात्मा भूतभव्यभविष्यवित् ॥ १२.३१७.१२ ॥
ਸਰਬਾਤਮਾ, ਹੰਕਾਰ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੰਕਾਰ, ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
12.317.13
तमप्यनुपमात्मानं विश्वं शंभुः प्रजापतिः ।
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिरव्ययः ॥ १२.३१७.१३ ॥
ਉਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਅਣਿਮਾ, ਲਘਿਮਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਈਸ਼ਾਨ, ਅਵਿਅਯ ਜੋਤੀ (ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ).
12.317.14
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १२.३१७.१४ ॥
ਉਹ ਸਭ ਥਾਂ ਹੱਥ-ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਥਾਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸਭ ਥਾਂ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
12.317.15
हृदयं सर्वभूतानां पर्वणाऽङ्गुष्ठमात्रकः ।
अणुग्रसत्यनन्तो हि महात्मा विश्वमीश्वरः ॥ १२.३१७.१५ ॥
ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਦਿਲ, ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਪੋਰੀ ਜਿੰਨਾ ਸੂਖਮ; ਅਨੰਤ ਮਹਾਤਮਾ ਈਸ਼ਵਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.317.16
ततः समभवत्सर्वमक्षयाव्ययमव्रणम् ।
भूतभव्यभविष्याणां स्रष्टारमनघं तथा ॥ १२.३१७.१६ ॥
ਤਦ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ — ਅਕਸ਼ਯ, ਅਵਿਅਯ, ਅਵ੍ਰਣ; ਭੂਤ, ਭਵਿਆ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਨਿਰਦੋਸ਼ (ਉਹ ਵੀ)।
12.317.17
एषोप्ययस्ते राजेन्द्र यथावत्समुदाहृतः ।
अध्यात्ममधिभूतं च श्रूयतां चाधिदैवतम् ॥ १२.३१७.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਇਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਅਧਿਆਤਮ, ਅਧਿਭੂਤ ਅਤੇ ਅਧਿਦੈਵਤ ਵੀ ਸੁਣ।