महाभारत · अध्याय 12.317
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.317.1
तत्त्वानां सर्गसङ्ख्या च कालसङ्ख्या तथैव च ।
मया प्रोक्ताऽनुपूर्वेण संहारमपि मे शृणु ॥ १२.३१७.१ ॥
तत्त्वांची सर्गसंख्या आणि कालसंख्या मी क्रमाने सांगितली आहे; आता माझ्याकडून संहारही ऐक.
12.317.2
यता संहरते जन्तून्ससर्ज च पुनः पुनः ।
अनादिनिधनो ब्रह्मा नित्यश्चाक्षर एव च। ॥ १२.३१७.२ ॥
तो संयमाने जीवांचा संहार करतो आणि पुन्हा पुन्हा सृष्टी करतो. आदि-अंतरहित ब्रह्मा नित्य आणि अक्षर आहे.
12.317.3
अहःक्षयमथो बुद्ध्वा निशि स्वप्नमनास्तथा ।
चोदयामास भगवानव्यक्तोऽहंकृतं नरम् ॥ १२.३१७.३ ॥
दिवसाचा अंत जाणून, रात्री स्वप्नरहित होऊन, त्याचप्रमाणे अव्यक्त भगवंताने अहंकारयुक्त नराला प्रेरित केले.
12.317.4
ततः शतसहस्रांशुरव्यक्तेनाभिचोदितः ।
कृत्वा द्वादशधाऽऽत्मानमादित्यो ज्वलदग्निवत् ॥ १२.३१७.४ ॥
तेव्हा अव्यक्ताने प्रेरित झालेल्या सहस्ररश्मी आदित्याने स्वतःला बारा रूपांत विभागून प्रज्वलित अग्नीसारखे रूप धारण केले.
12.317.5
चतुर्विधं प्रजाजातं निर्दहत्याशु तेजसा ।
जराय्वण्डस्वेदजातमुद्भिज्जं स नराधिप ॥ १२.३१७.५ ॥
तो आपल्या तेजाने चार प्रकारच्या प्रजासमूहाला लवकर जाळतो: जरायुज, अंडज, स्वेदज, उद्भिज्ज. हे नराधिपा!
12.317.6
एतदुन्मेषमात्रेण विनष्टं स्थाणुजङ्गमम् ।
कूर्मपृष्ठसमा भूमिर्भवत्यथ समन्ततः ॥ १२.३१७.६ ॥
डोळ्याची पापणी लवण्याच्या अवधीत स्थावर आणि जंगम नष्ट होतात; मग चहूकडची भूमी कासवाच्या पाठीसारखी होते.
12.317.7
जगद्दग्ध्वाऽमितबलः केवलां जगर्ती ततः ।
अम्भसा बलिना क्षिप्रमापूरयति सर्वशः ॥ १२.३१७.७ ॥
अमित बल असलेला जगाला जाळून मग संपूर्ण पृथ्वीला प्रबल जलाने लगेच सर्वत्र भरतो.
12.317.8
ततः कालाग्निमासाद्य तदम्भो याति संक्षयम् ।
विनष्टेऽम्भसि राजेन्द्र जाज्वलत्यनलो महान् ॥ १२.३१७.८ ॥
मग ते पाणी कालाग्नीजवळ पोहोचून नष्ट होते; हे राजेंद्रा, पाणी नष्ट झाल्यावर महान अग्नी प्रज्वलित होतो.
12.317.9
तमप्रमेयातिबलं ज्वलमानं विभावसुम् ।
ऊष्माणं सर्वभूतानां सप्ताचिंपमथाञ्जसा ॥ १२.३१७.९ ॥
अप्रमेय व अतिबलशाली, प्रज्वलित त्या विभावसूला — सर्व भूतांची ऊष्मा, सप्तज्वालांनी युक्त अशा त्याला — मग सहज.
12.317.10
भक्षयामास भगवान्वायुरष्टात्मको बली ।
विचरन्नमितप्राणस्तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ॥ १२.३१७.१० ॥
आठ रूपांचा बलवान भगवान वायू त्याला गिळंकृत करतो; अमित प्राण असलेला, आडवा, वर व खाली संचार करीत.
12.317.11
तमप्रतिबलं भीममाकाशं ग्रसते पुनः ।
आकाशमप्यभिनदन्मनो ग्रसति चारिकम् ॥ १२.३१७.११ ॥
त्या अप्रतिम बलवान भयंकरला आकाश पुन्हा गिळते; गर्जणाऱ्या आकाशालाही चंचल मन गिळते.
12.317.12
मनो ग्रसति सर्वात्मा सोहंकारः प्रजापतिः ।
अहंकारो महानात्मा भूतभव्यभविष्यवित् ॥ १२.३१७.१२ ॥
सर्वात्मा, अहंकारासह असलेला प्रजापती मनाला गिळतो; महान आत्मा अहंकार, जो भूत, भव्य व भविष्य जाणतो.
12.317.13
तमप्यनुपमात्मानं विश्वं शंभुः प्रजापतिः ।
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिरव्ययः ॥ १२.३१७.१३ ॥
त्या अनुपम आत्म्यालाही, विश्वाचा शंभु प्रजापति, अणिमा, लघिमा, प्राप्ती, ईशान, अव्यय ज्योती (असे म्हटले जाते).
12.317.14
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १२.३१७.१४ ॥
ते सर्वत्र हात-पाय असलेले आहे, सर्वत्र डोळे, डोके आणि तोंड असलेले आहे; सर्वत्र कान असलेले ते लोकात सर्वकाही व्यापून उभे आहे.
12.317.15
हृदयं सर्वभूतानां पर्वणाऽङ्गुष्ठमात्रकः ।
अणुग्रसत्यनन्तो हि महात्मा विश्वमीश्वरः ॥ १२.३१७.१५ ॥
सर्व भूतांचे हृदय, अंगठ्याच्या पेराएवढे सूक्ष्म; अनंत महात्मा ईश्वर विश्वाला गिळतो.
12.317.16
ततः समभवत्सर्वमक्षयाव्ययमव्रणम् ।
भूतभव्यभविष्याणां स्रष्टारमनघं तथा ॥ १२.३१७.१६ ॥
मग सर्व उत्पन्न झाले — अक्षय, अव्यय, अव्रण; भूत, भव्य आणि भविष्यकाळातील सृष्टिकर्ता, निर्दोष (तोही).
12.317.17
एषोप्ययस्ते राजेन्द्र यथावत्समुदाहृतः ।
अध्यात्ममधिभूतं च श्रूयतां चाधिदैवतम् ॥ १२.३१७.१७ ॥
हे राजेंद्रा, हेही तुला यथावत सांगितले; आता अध्यात्म, अधिभूत आणि अधिदैवत ऐक.