ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.321
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.321.1
साङ्ख्यज्ञानं मया प्रोक्तं योगज्ञानं निबोध मे ।
यथाश्रुतं यथादृष्टं तत्त्वेन नृपसत्तम ॥ १२.३२१.१ ॥
ಸಾಂಖ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ಯೋಗ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿ, ಕೇಳಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಕಂಡಂತೆ, ತತ್ತ್ವವಾಗಿ, ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ.
12.321.2
नास्ति साङ्ख्यसमं ज्ञानं नास्ति योगसमं बलम् ।
तावुभावेकचर्यौ तावुभावनिधनौ स्मृतौ ॥ १२.३२१.२ ॥
ಸಾಂಖ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ; ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಬಲವಿಲ್ಲ. ಆ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಮಾರ್ಗದವು; ಆ ಎರಡೂ ನಾಶವಿಲ್ಲದವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
12.321.3
पृथक्पृथक्प्रपश्यन्ति येऽप्यबुद्धिरता नराः ।
वयं तु राजन्पश्याम एकमेव तु निश्चयात् ॥ १२.३२१.३ ॥
ಅವಿವೇಕದಲ್ಲಿ ರತರಾದ ಮನುಷ್ಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಾವು, ಓ ರಾಜನೇ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಎಂದು ನೋಡುತ್ತೇವೆ.
12.321.4
यदेव योगाः पश्यन्ति तत्साङ्ख्यैरपि दृश्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स तत्त्ववित् ॥ १२.३२१.४ ॥
ಯೋಗಿಗಳು ಯಾವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೋ, ಅದೇ ಸಾಂಖ್ಯರಿಂದಲೂ ಕಾಣಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಸಾಂಖ್ಯವನ್ನೂ ಯೋಗವನ್ನೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ನೋಡುವವನೇ ತತ್ತ್ವವಿದ.
12.321.5
रुद्रप्रधानानपरान्विद्धि योगानरिंदम् ।
तेनैव चाथ देहेन विचरन्ति दिशो दश ॥ १२.३२१.५ ॥
ಓ ಶತ್ರುದಮನನೇ, ರುದ್ರನನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಇತರ ಯೋಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿ; ಅದೇ ದೇಹದಿಂದ ಅವರು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.321.6
यावद्धि प्रलयस्तात सूक्ष्मेणाष्टगुणेन ह ।
योगेन लोकान्विचरन्सुखं संन्यस्य चानघ ॥ १२.३२१.६ ॥
ಪ್ರಿಯನೇ, ಪ್ರಳಯ ಬರುವವರೆಗೆ ಎಂಟು ಗುಣಗಳುಳ್ಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಯೋಗದಿಂದ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಸಂನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಓ ನಿಷ್ಪಾಪನೇ.
12.321.7
तावदेवाष्टगुणिनं योगप्राहुर्मनीषिणः ।
सूक्ष्ममष्टगुणं प्राहुर्नेतरं नृपसत्तम ॥ १२.३२१.७ ॥
ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಯೋಗವನ್ನು ಎಂಟು ಗುಣಗಳುಳ್ಳದ್ದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅವರು ಸೂಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ಎಂಟು ಗುಣಗಳುಳ್ಳದ್ದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಬೇರೆಯದನ್ನಲ್ಲ.
12.321.8
द्विगुणं योगत्यं तु योगानां प्राहुरुत्तमम् ।
सगुणं निर्गुणं चैव यथाशास्त्रनिदर्शनम् ॥ १२.३२१.८ ॥
ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧದ ಯೋಗತ್ವವನ್ನೇ ಉತ್ತಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಸಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ, ಶಾಸ್ತ್ರ ತೋರಿಸಿದಂತೆ.
12.321.9
धारणं चैव मनसः प्राणायामश्च पार्थिव ।
एकाग्रता च मनसः प्राणायामस्तथैव च ॥ १२.३२१.९ ॥
ಓ ಪಾರ್ಥಿವನೇ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ; ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಕೂಡ.
12.321.10
प्राणायामो हि सगुणो निर्गुणं धारयेन्मनः ।
यद्यदृश्यति मुञ्चन्वै प्राणान्मैथिलसत्तम।
वाताधिक्यं भवत्येव तस्मात्तं न समाचरेत् ॥ १२.३२१.१० ॥
ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಸಗುಣವಾದದ್ದು; ನಿರ್ಗುಣವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು. ಮೈಥಿಲರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಯಾವುದು ಯಾವುದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುವಾಗ ವಾಯುವಿನ ಅಧಿಕತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಬಾರದು.
12.321.11
निशायाः प्रथमे यामे चोदना द्वादश स्मृताः ।
मध्ये स्वप्नात्परे यामे द्वादशैव तु चोदनाः ॥ १२.३२१.११ ॥
ರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರೇರಣೆಗಳು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ನಿದ್ರೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೊನೆಯ ಜಾವದಲ್ಲಿಯೂ ಹನ್ನೆರಡೇ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು.
12.321.12
तदेवमुपशान्तेन दान्तेनैकान्तशीलिना ।
आत्मारामेण बुद्धेन योक्तव्योऽऽत्मा न संशयः ॥ १२.३२१.१२ ॥
ಹೀಗೆ, ಶಾಂತನೂ, ದಾಂತನೂ, ಏಕಾಂತಪ್ರಿಯನೂ, ಆತ್ಮಾರಾಮನೂ, ಬುದ್ಧನೂ ಆದವನು ಆತ್ಮವನ್ನು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಬೇಕು — ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
12.321.13
पञ्चानामिन्द्रियाणां तु दोषानाक्षिप्य पञ्चधा ।
शब्दं रूपं तथा स्पर्शं रसं गन्धं तथैव च ॥ १२.३२१.१३ ॥
ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ದೋಷಗಳನ್ನು ಐದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಿ — ಶಬ್ದ, ರೂಪ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರಸ, ಗಂಧ ಸಹ.
12.321.14
प्रतिभामपवर्गं च प्रतिसंहृत्य मैथिल ।
इन्द्रियग्राममखिलं मनस्यभिनिवेश्य ह ॥ १२.३२१.१४ ॥
ಓ ಮೈಥಿಲನೇ, ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ಇಂದ್ರಿಯಗಣವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ.
12.321.15
मनस्तथैवाहंकारे प्रतिष्ठाप्य नराधिप ।
अहंकारं तथा बुद्धौ बुद्धिं च प्रकृतावपि ॥ १२.३२१.१५ ॥
ಓ ನರಾಧಿಪ, ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ.
12.321.16
एवं हि परिसंख्याय ततो ध्यायन्ति केवलम् ।
विरजस्कमलं नित्यमनन्तं शुद्धमव्रणम् ॥ १२.३२१.१६ ॥
ಹೀಗೆ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಎಣಿಸಿ, ತರುವಾಯ ಅವರು ಕೇವಲ ಅದನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ — ನಿರ್ಮಲ, ನಿತ್ಯ, ಅನಂತ, ಶುದ್ಧ, ಅವ್ರಣವಾದುದನ್ನು.
12.321.17
तस्थुषं पुरुषं नित्यमभेद्यमजरामरम् ।
शाश्वतं चाव्ययं चैव ईशानं ब्रह्म चाख्यम् ॥ १२.३२१.१७ ॥
ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಪುರುಷ — ನಿತ್ಯನು, ಭೇದಿಸಲಾಗದವನು, ಮುಪ್ಪು ಸಾವಿಲ್ಲದವನು, ಶಾಶ್ವತನು, ಅವ್ಯಯನು, ಈಶಾನ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಹೆಸರಾದವನು.
12.321.18
युक्तस्य तु महाराज लक्षणान्युपधारम् ।
लक्षणं तु प्रसादस्य यथा तृप्तः सुखं स्वयेत् ॥ १२.३२१.१८ ॥
ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಯೋಗಯುಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸು. ಪ್ರಸನ್ನತೆಯ ಲಕ್ಷಣ — ತೃಪ್ತನಾದವನು ಸುಖವಾಗಿ ಮಲಗುವಂತೆ.
12.321.19
निर्वाते तु यथा दीपो ज्वलेत्स्नेहस…धतः ।
निश्चलोर्ध्वशिखस्तद्वद्युक्तमाहुर्मनीषिण ॥ १२.३२१.१९ ॥
ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ತುಂಬಿದ ದೀಪ ಅಚಲವಾಗಿ, ಮೇಲಕ್ಕೇರಿದ ಜ್ವಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಉರಿಯುವಂತೆ, ಮನೀಷಿಗಳು ಯುಕ್ತನನ್ನು (ಯೋಗಿಯನ್ನು) ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.321.20
पाषाण इव मेघोत्थैर्यथा बिन्दुभिराहतः ।
नालं चालयितुं शक्यस्तथा युक्तस्य लक्षणम् ॥ १२.३२१.२० ॥
ಮೇಘದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಹನಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಕಲ್ಲನ್ನು ಅಲುಗಿಸಲಾಗದಂತೆ, ಯುಕ್ತನ (ಯೋಗಿಯ) ಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೆಯೇ.
12.321.21
शक्तदुन्दुभिनिर्घोषैर्विधिधैर्गीतवादितैः ।
क्रियमाणैर्न कम्पेत युक्तस्यैतन्निदर्शनम् ॥ १२.३२१.२१ ॥
ನಗಾರಿಯ ಗರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಗೀತವಾದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ನಡುಗದಿರುವುದೇ ಯುಕ್ತನ (ಯೋಗಿಯ) ನಿದರ್ಶನ.
12.321.22
तैलपात्रं यथा पूर्णं कराभ्यां गृह्य पूरुषः ।
सोपानमारुहेद्भीतस्तर्ज्यमानोऽसिषणिभिः ॥ १२.३२१.२२ ॥
ಎಣ್ಣೆ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಖಡ್ಗ-ಈಟಿಗಳಿಂದ ಬೆದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮನುಷ್ಯ ಭಯದಿಂದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರುವಂತೆ.
12.321.23
संयतात्मा भयात्तेषां न पात्राद्बिन्दुमुत्सृजेत् ।
तथैवोत्तरमागम्य एकाग्रमनसस्तथा ॥ १२.३२१.२३ ॥
ಆತ್ಮಸಂಯಮಿ ಅವರ ಭಯದಿಂದ ಪಾತ್ರೆಯಿಂದ ಒಂದು ಹನಿಯನ್ನೂ ಚೆಲ್ಲನು; ಹಾಗೆಯೇ ಮೇಲೇರಿ ಏಕಾಗ್ರಮನಸ್ಕನೂ.
12.321.24
स्थिरत्वादिन्द्रियाणां तु निश्चलस्तथैव च ।
एवं युक्तस्य तु मुनेर्लक्षणान्युपल… ॥ १२.३२१.२४ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ಅವನು ಅಚಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ಯುಕ್ತ ಮುನಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.
12.321.25
स्वयुक्तः पश्यते ब्रह्म यत्तत्परम…यम् ।
महतस्तमसो मध्ये स्थितं ज्व नसा…भम् ॥ १२.३२१.२५ ॥
ತನ್ನನ್ನು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದವನು ಆ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಅದು … , ಮಹಾ ಕತ್ತಲೆಯ ಮಧ್ಯೆ ನೆಲೆಸಿ, ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
12.321.26
एतेन केवलं याति त्यक्त्वा देहमसाक्षिकम् ।
कालेन महता राजञ्श्रुतिरेषा सनातनी ॥ १२.३२१.२६ ॥
ಇದರಿಂದಲೇ ಅವನು ಕೇವಲವಾಗಿ (ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು) ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸಾಕ್ಷಿಯಿಲ್ಲದೆ; ಓ ರಾಜನೇ, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಈ ಶ್ರುತಿ ಸನಾತನವಾದುದು.
12.321.27
एतद्धि योगं योगानां किमन्यद्योगलक्षणम् ।
विज्ञाय तद्धि मन्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः ॥ १२.३२१.२७ ॥
ಇದೇ ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗ; ಯೋಗದ ಬೇರೆ ಯಾವ ಲಕ್ಷಣವಿರಬಹುದು? ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು ಕೃತಕೃತ್ಯರಾದ ಮನೀಷಿಗಳು ಅದನ್ನೇ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.