మహాభారతం · అధ్యాయం 12.321
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.321.1
साङ्ख्यज्ञानं मया प्रोक्तं योगज्ञानं निबोध मे ।
यथाश्रुतं यथादृष्टं तत्त्वेन नृपसत्तम ॥ १२.३२१.१ ॥
సాంఖ్య జ్ఞానాన్ని నేను చెప్పాను; ఇప్పుడు యోగ జ్ఞానాన్ని నా నుండి తెలుసుకో, విన్నట్టుగా, చూచినట్టుగా, తత్త్వంగా, ఓ రాజశ్రేష్ఠా.
12.321.2
नास्ति साङ्ख्यसमं ज्ञानं नास्ति योगसमं बलम् ।
तावुभावेकचर्यौ तावुभावनिधनौ स्मृतौ ॥ १२.३२१.२ ॥
సాంఖ్యానికి సమానమైన జ్ఞానం లేదు; యోగానికి సమానమైన బలం లేదు. ఆ రెండూ ఒకే మార్గం కలవి; ఆ రెండూ నాశనం లేనివిగా స్మరించబడ్డాయి.
12.321.3
पृथक्पृथक्प्रपश्यन्ति येऽप्यबुद्धिरता नराः ।
वयं तु राजन्पश्याम एकमेव तु निश्चयात् ॥ १२.३२१.३ ॥
అవివేకంలో మునిగిన మనుషులు వాటిని వేరువేరుగా చూస్తారు; కానీ మేము, ఓ రాజా, నిశ్చయంగా వాటిని ఒక్కటిగానే చూస్తాము.
12.321.4
यदेव योगाः पश्यन्ति तत्साङ्ख्यैरपि दृश्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स तत्त्ववित् ॥ १२.३२१.४ ॥
యోగులు ఏది చూస్తారో, అదే సాంఖ్యులచేత కూడా కనబడుతుంది; సాంఖ్యాన్నీ యోగాన్నీ ఒక్కటిగా చూచేవాడే తత్త్వజ్ఞుడు.
12.321.5
रुद्रप्रधानानपरान्विद्धि योगानरिंदम् ।
तेनैव चाथ देहेन विचरन्ति दिशो दश ॥ १२.३२१.५ ॥
ఓ శత్రుదమనా, రుద్రుడు ప్రధానంగా కల ఇతర యోగాలను తెలుసుకో; అదే శరీరంతో వారు పది దిక్కులలో సంచరిస్తారు.
12.321.6
यावद्धि प्रलयस्तात सूक्ष्मेणाष्टगुणेन ह ।
योगेन लोकान्विचरन्सुखं संन्यस्य चानघ ॥ १२.३२१.६ ॥
ప్రియుడా, ప్రళయం వచ్చేవరకు ఎనిమిది గుణాలతో కూడిన సూక్ష్మ యోగంతో లోకాలలో సుఖంగా సంచరించి, తరువాత సన్న్యసించి, ఓ నిష్పాపా.
12.321.7
तावदेवाष्टगुणिनं योगप्राहुर्मनीषिणः ।
सूक्ष्ममष्टगुणं प्राहुर्नेतरं नृपसत्तम ॥ १२.३२१.७ ॥
జ్ఞానులు యోగాన్ని ఎనిమిది గుణాలు కలదిగా చెబుతారు. నృపశ్రేష్ఠా, వారు సూక్ష్మాన్ని ఎనిమిది గుణాలు కలదిగా చెబుతారు, ఇతరాన్ని కాదు.
12.321.8
द्विगुणं योगत्यं तु योगानां प्राहुरुत्तमम् ।
सगुणं निर्गुणं चैव यथाशास्त्रनिदर्शनम् ॥ १२.३२१.८ ॥
యోగాలలో ద్వివిధమైన యోగత్వమే ఉత్తమమని చెబుతారు — సగుణమైనదీ నిర్గుణమైనదీ, శాస్త్రం చూపినట్లు.
12.321.9
धारणं चैव मनसः प्राणायामश्च पार्थिव ।
एकाग्रता च मनसः प्राणायामस्तथैव च ॥ १२.३२१.९ ॥
ఓ రాజా, మనస్సును ధరించడం, ప్రాణాయామం కూడా; మనస్సు యొక్క ఏకాగ్రత, అలాగే ప్రాణాయామం కూడా.
12.321.10
प्राणायामो हि सगुणो निर्गुणं धारयेन्मनः ।
यद्यदृश्यति मुञ्चन्वै प्राणान्मैथिलसत्तम।
वाताधिक्यं भवत्येव तस्मात्तं न समाचरेत् ॥ १२.३२१.१० ॥
ప్రాణాయామం సగుణమైనది; నిర్గుణంగా మనస్సును ధరించాలి. మైథిలులలో శ్రేష్ఠా, ఏది ఏది కనిపిస్తుందో, ప్రాణాలను విడిచేటప్పుడు వాయువు అధికమవుతుంది; కాబట్టి దానిని అభ్యసించరాదు.
12.321.11
निशायाः प्रथमे यामे चोदना द्वादश स्मृताः ।
मध्ये स्वप्नात्परे यामे द्वादशैव तु चोदनाः ॥ १२.३२१.११ ॥
రాత్రి మొదటి జామున పన్నెండు ప్రేరణలు స్మరించబడ్డాయి; నిద్ర మధ్యలోనూ చివరి జామునూ పన్నెండే ప్రేరణలు.
12.321.12
तदेवमुपशान्तेन दान्तेनैकान्तशीलिना ।
आत्मारामेण बुद्धेन योक्तव्योऽऽत्मा न संशयः ॥ १२.३२१.१२ ॥
అలాగే, శాంతుడూ, దాంతుడూ, ఏకాంతప్రియుడూ, ఆత్మారాముడూ, బుద్ధుడూ అయినవాడు ఆత్మను యోగంలో నియోగించాలి — ఇందులో సందేహం లేదు.
12.321.13
पञ्चानामिन्द्रियाणां तु दोषानाक्षिप्य पञ्चधा ।
शब्दं रूपं तथा स्पर्शं रसं गन्धं तथैव च ॥ १२.३२१.१३ ॥
ఐదు ఇంద్రియాల దోషాలను ఐదు విధాలుగా విడిచిపెట్టి — శబ్దం, రూపం, స్పర్శ, రసం, గంధం కూడా.
12.321.14
प्रतिभामपवर्गं च प्रतिसंहृत्य मैथिल ।
इन्द्रियग्राममखिलं मनस्यभिनिवेश्य ह ॥ १२.३२१.१४ ॥
ఓ మైథిలా, ప్రతిభను, విముక్తిని కూడా ఉపసంహరించి, సమస్త ఇంద్రియ సమూహాన్ని మనసులో నిలిపి.
12.321.15
मनस्तथैवाहंकारे प्रतिष्ठाप्य नराधिप ।
अहंकारं तथा बुद्धौ बुद्धिं च प्रकृतावपि ॥ १२.३२१.१५ ॥
ఓ నరాధిపా, మనసును అలాగే అహంకారంలో నిలిపి, అహంకారాన్ని బుద్ధిలో, బుద్ధిని ప్రకృతిలో కూడా నిలిపి.
12.321.16
एवं हि परिसंख्याय ततो ध्यायन्ति केवलम् ।
विरजस्कमलं नित्यमनन्तं शुद्धमव्रणम् ॥ १२.३२१.१६ ॥
ఈ విధంగా సమగ్రంగా లెక్కించి, అనంతరం వారు కేవలం దానినే ధ్యానిస్తారు — నిర్మలమైన, నిత్యమైన, అనంతమైన, శుద్ధమైన, గాయము లేనిదాన్ని.
12.321.17
तस्थुषं पुरुषं नित्यमभेद्यमजरामरम् ।
शाश्वतं चाव्ययं चैव ईशानं ब्रह्म चाख्यम् ॥ १२.३२१.१७ ॥
స్థిరంగా ఉండే పురుషుడు — నిత్యుడు, భేదింపరానివాడు, ముసలితనము మరణము లేనివాడు, శాశ్వతుడు, అవ్యయుడు, ఈశానుడు, బ్రహ్మము అని పేరు పొందినవాడు.
12.321.18
युक्तस्य तु महाराज लक्षणान्युपधारम् ।
लक्षणं तु प्रसादस्य यथा तृप्तः सुखं स्वयेत् ॥ १२.३२१.१८ ॥
ఓ మహారాజా, యోగయుక్తుని లక్షణాలను గ్రహించు. ప్రసన్నత లక్షణం — తృప్తి చెందినవాడు సుఖంగా నిద్రించినట్లు.
12.321.19
निर्वाते तु यथा दीपो ज्वलेत्स्नेहस…धतः ।
निश्चलोर्ध्वशिखस्तद्वद्युक्तमाहुर्मनीषिण ॥ १२.३२१.१९ ॥
గాలి లేని చోట నూనెతో నిండిన దీపం కదలని, పైకి ఎగసిన జ్వాలతో వెలిగినట్లే, జ్ఞానులు యుక్తుడిని (యోగిని) అలా అంటారు.
12.321.20
पाषाण इव मेघोत्थैर्यथा बिन्दुभिराहतः ।
नालं चालयितुं शक्यस्तथा युक्तस्य लक्षणम् ॥ १२.३२१.२० ॥
మేఘాల నుండి పడిన చినుకులతో కొట్టబడినా రాయిని కదల్చలేనట్లు, యుక్తుని (యోగి) లక్షణం అదే.
12.321.21
शक्तदुन्दुभिनिर्घोषैर्विधिधैर्गीतवादितैः ।
क्रियमाणैर्न कम्पेत युक्तस्यैतन्निदर्शनम् ॥ १२.३२१.२१ ॥
డోలు ఢంకాల ధ్వనులు, వివిధ గీతవాద్యాలు జరుగుతున్నా వణకనివాడే యుక్తుని (యోగి) నిదర్శనం.
12.321.22
तैलपात्रं यथा पूर्णं कराभ्यां गृह्य पूरुषः ।
सोपानमारुहेद्भीतस्तर्ज्यमानोऽसिषणिभिः ॥ १२.३२१.२२ ॥
నూనెతో నిండిన పాత్రను రెండు చేతులతో పట్టుకుని, కత్తులు ఈటెలతో బెదిరించబడుతున్న మనిషి భయంతో మెట్లెక్కినట్లు.
12.321.23
संयतात्मा भयात्तेषां न पात्राद्बिन्दुमुत्सृजेत् ।
तथैवोत्तरमागम्य एकाग्रमनसस्तथा ॥ १२.३२१.२३ ॥
ఆత్మసంయమం కలవాడు వారి భయంతో పాత్ర నుండి ఒక్క చుక్కనూ చిందించడు; అలాగే పైకి చేరి ఏకాగ్రమనస్కుడు కూడా.
12.321.24
स्थिरत्वादिन्द्रियाणां तु निश्चलस्तथैव च ।
एवं युक्तस्य तु मुनेर्लक्षणान्युपल… ॥ १२.३२१.२४ ॥
ఇంద్రియాల స్థిరత్వం వల్ల అతడు కదలక ఉంటాడు; ఈ విధంగా యుక్త ముని లక్షణాలు తెలుసుకోవాలి.
12.321.25
स्वयुक्तः पश्यते ब्रह्म यत्तत्परम…यम् ।
महतस्तमसो मध्ये स्थितं ज्व नसा…भम् ॥ १२.३२१.२५ ॥
తనను తాను యోగంలో నిలిపినవాడు ఆ పరమ బ్రహ్మను చూస్తాడు; అది … , గొప్ప చీకటి మధ్యలో స్థిరంగా ఉండి, అగ్నివలె ప్రకాశిస్తుంది.
12.321.26
एतेन केवलं याति त्यक्त्वा देहमसाक्षिकम् ।
कालेन महता राजञ्श्रुतिरेषा सनातनी ॥ १२.३२१.२६ ॥
దీని ద్వారానే అతడు కేవలంగా (బ్రహ్మాన్ని) పొందుతాడు, శరీరాన్ని విడిచి, సాక్షి లేకుండా; ఓ రాజా, చాలా కాలానికి ఈ శ్రుతి సనాతనమైనది.
12.321.27
एतद्धि योगं योगानां किमन्यद्योगलक्षणम् ।
विज्ञाय तद्धि मन्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः ॥ १२.३२१.२७ ॥
ఇదే యోగాలలో యోగం; యోగానికి వేరే లక్షణం ఏముంటుంది? దానిని తెలుసుకొని కృతకృత్యులైన మనీషులు దానినే భావిస్తారు.