มหาภารตะ · อัธยายะ 12.321
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.321.1
साङ्ख्यज्ञानं मया प्रोक्तं योगज्ञानं निबोध मे ।
यथाश्रुतं यथादृष्टं तत्त्वेन नृपसत्तम ॥ १२.३२१.१ ॥
ข้าพเจ้าได้กล่าวความรู้แห่งสางขยะแล้ว บัดนี้จงฟังความรู้แห่งโยคะจากข้าพเจ้า ตามที่ได้ยินและได้เห็น โดยแท้จริง ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์
12.321.2
नास्ति साङ्ख्यसमं ज्ञानं नास्ति योगसमं बलम् ।
तावुभावेकचर्यौ तावुभावनिधनौ स्मृतौ ॥ १२.३२१.२ ॥
ไม่มีความรู้ใดเสมอด้วยสางขยะ และไม่มีกำลังใดเสมอด้วยโยคะ ทั้งสองนั้นมีแนวทางเดียวกัน ทั้งสองนั้นถือกันว่าไม่มีวันสิ้นสุด
12.321.3
पृथक्पृथक्प्रपश्यन्ति येऽप्यबुद्धिरता नराः ।
वयं तु राजन्पश्याम एकमेव तु निश्चयात् ॥ १२.३२१.३ ॥
ผู้คนที่ยินดีในความโง่เขลาย่อมเห็นทั้งสองแยกจากกัน แต่พวกเราข้าแต่พระราชา เห็นทั้งสองเป็นหนึ่งเดียวด้วยความแน่ใจ
12.321.4
यदेव योगाः पश्यन्ति तत्साङ्ख्यैरपि दृश्यते ।
एकं साङ्ख्यं च योगं च यः पश्यति स तत्त्ववित् ॥ १२.३२१.४ ॥
สิ่งใดที่ผู้โยคีเห็น สิ่งนั้นก็ปรากฏแก่ผู้ยึดสางขยะด้วยเช่นกัน ผู้ใดเห็นสางขยะและโยคะเป็นหนึ่งเดียว ผู้นั้นเป็นผู้รู้ความจริง
12.321.5
रुद्रप्रधानानपरान्विद्धि योगानरिंदम् ।
तेनैव चाथ देहेन विचरन्ति दिशो दश ॥ १२.३२१.५ ॥
จงรู้ว่าโยคะอื่น ๆ มีพระรุทระเป็นประธาน ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ด้วยร่างกายนั้นเองเขาย่อมท่องไปในทิศทั้งสิบ
12.321.6
यावद्धि प्रलयस्तात सूक्ष्मेणाष्टगुणेन ह ।
योगेन लोकान्विचरन्सुखं संन्यस्य चानघ ॥ १२.३२१.६ ॥
ลูกรัก ตราบใดที่ยังมีการสลายลง ด้วยโยคะอันละเอียดที่มีคุณแปดประการ ท่องไปในโลกทั้งหลายอย่างเป็นสุข แล้วจึงสละออก ข้าแต่ผู้ไร้บาป
12.321.7
तावदेवाष्टगुणिनं योगप्राहुर्मनीषिणः ।
सूक्ष्ममष्टगुणं प्राहुर्नेतरं नृपसत्तम ॥ १२.३२१.७ ॥
เช่นนั้นเอง ผู้มีปัญญาเรียกโยคะว่าเป็นสิ่งที่มีคุณแปดประการ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ ท่านเรียกสิ่งละเอียดที่มีคุณแปดประการ ไม่ใช่สิ่งอื่น
12.321.8
द्विगुणं योगत्यं तु योगानां प्राहुरुत्तमम् ।
सगुणं निर्गुणं चैव यथाशास्त्रनिदर्शनम् ॥ १२.३२१.८ ॥
ในบรรดาโยคะทั้งหลาย ท่านเรียกภาวะสองส่วนของโยคะว่าเป็นอันสูงสุด คือที่มีคุณและไม่มีคุณ ตามที่คัมภีร์สอนไว้
12.321.9
धारणं चैव मनसः प्राणायामश्च पार्थिव ।
एकाग्रता च मनसः प्राणायामस्तथैव च ॥ १२.३२१.९ ॥
การตั้งมั่นของใจ และการควบคุมลมหายใจ ข้าแต่พระราชา และความมีจุดเดียวของใจ และการควบคุมลมหายใจก็เช่นเดียวกัน
12.321.10
प्राणायामो हि सगुणो निर्गुणं धारयेन्मनः ।
यद्यदृश्यति मुञ्चन्वै प्राणान्मैथिलसत्तम।
वाताधिक्यं भवत्येव तस्मात्तं न समाचरेत् ॥ १२.३२१.१० ॥
การควบคุมลมหายใจนั้นมีคุณ ควรตั้งใจไว้โดยไม่มีคุณ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งชาวไมถิละ สิ่งใดที่เห็นได้ขณะปล่อยลมหายใจออก ลมก็เกิดมากเกินไปอย่างแน่นอน เพราะฉะนั้นไม่ควรปฏิบัติเช่นนั้น
12.321.11
निशायाः प्रथमे यामे चोदना द्वादश स्मृताः ।
मध्ये स्वप्नात्परे यामे द्वादशैव तु चोदनाः ॥ १२.३२१.११ ॥
ในยามแรกของราตรี ท่านว่ามีแรงกระตุ้นสิบสองอย่าง ในกลางการนอนหลับและในยามหลัง ก็มีแรงกระตุ้นสิบสองอย่างเช่นกัน
12.321.12
तदेवमुपशान्तेन दान्तेनैकान्तशीलिना ।
आत्मारामेण बुद्धेन योक्तव्योऽऽत्मा न संशयः ॥ १२.३२१.१२ ॥
ดังนั้น ผู้ที่สงบ ข่มตนได้ มีความประพฤติอยู่โดดเดี่ยว ยินดีในอาตมัน และตื่นรู้แล้ว พึงประกอบอาตมันไว้ ไม่มีข้อสงสัย
12.321.13
पञ्चानामिन्द्रियाणां तु दोषानाक्षिप्य पञ्चधा ।
शब्दं रूपं तथा स्पर्शं रसं गन्धं तथैव च ॥ १२.३२१.१३ ॥
เมื่อได้ขจัดโทษของอินทรีย์ทั้งห้าออกไปโดยห้าทาง คือเสียง รูป สัมผัส รส และกลิ่นด้วย
12.321.14
प्रतिभामपवर्गं च प्रतिसंहृत्य मैथिल ।
इन्द्रियग्राममखिलं मनस्यभिनिवेश्य ह ॥ १२.३२१.१४ ॥
ข้าแต่ชาวไมถิละ เมื่อได้ดึงความรู้แจ้งและการหลุดพ้นกลับเข้ามาแล้ว และได้ตั้งหมู่อินทรีย์ทั้งสิ้นไว้ในใจ
12.321.15
मनस्तथैवाहंकारे प्रतिष्ठाप्य नराधिप ।
अहंकारं तथा बुद्धौ बुद्धिं च प्रकृतावपि ॥ १२.३२१.१५ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ ใจนั้นก็ตั้งไว้ในอหังการเช่นกัน อหังการตั้งไว้ในพุทธิ และพุทธิตั้งไว้ในประกฤติเช่นกัน
12.321.16
एवं हि परिसंख्याय ततो ध्यायन्ति केवलम् ।
विरजस्कमलं नित्यमनन्तं शुद्धमव्रणम् ॥ १२.३२१.१६ ॥
เมื่อกำหนดนับไว้ครบถ้วนดังนี้แล้ว ต่อจากนั้นจึงเพ่งเฉพาะสิ่งที่ปราศจากธุลี ไม่มีมลทิน เป็นนิรันดร์ ไร้ขอบเขต บริสุทธิ์ และไม่มีบาดแผล
12.321.17
तस्थुषं पुरुषं नित्यमभेद्यमजरामरम् ।
शाश्वतं चाव्ययं चैव ईशानं ब्रह्म चाख्यम् ॥ १२.३२१.१७ ॥
ปุรุษะผู้ดำรงอยู่ เป็นนิรันดร์ ไม่อาจแบ่งแยก ไม่แก่และไม่ตาย เป็นอมตะและไม่สิ้นสูญ ผู้เป็นเจ้าที่เรียกว่าพรหมัน
12.321.18
युक्तस्य तु महाराज लक्षणान्युपधारम् ।
लक्षणं तु प्रसादस्य यथा तृप्तः सुखं स्वयेत् ॥ १२.३२१.१८ ॥
ข้าแต่พระมหาราชา จงสังเกตลักษณะของผู้ที่ประกอบในโยคะ เครื่องหมายแห่งความผ่องใสคือ เขาพอใจและพักผ่อนอย่างมีความสุขเหมือนผู้อิ่มเอม
12.321.19
निर्वाते तु यथा दीपो ज्वलेत्स्नेहस…धतः ।
निश्चलोर्ध्वशिखस्तद्वद्युक्तमाहुर्मनीषिण ॥ १२.३२१.१९ ॥
เหมือนประทีปที่ติดด้วยน้ำมันลุกโชนอยู่ในที่ปราศจากลม เปลวของมันตั้งตรงไม่หวั่นไหว ผู้มีปัญญาก็กล่าวว่าผู้โยคีที่มั่นคงก็เป็นเช่นนั้น
12.321.20
पाषाण इव मेघोत्थैर्यथा बिन्दुभिराहतः ।
नालं चालयितुं शक्यस्तथा युक्तस्य लक्षणम् ॥ १२.३२१.२० ॥
เหมือนหินที่ถูกหยดฝนจากเมฆกระทบ ไม่อาจทำให้สั่นไหวได้ ลักษณะของผู้โยคีที่มั่นคงก็เป็นเช่นนั้น
12.321.21
शक्तदुन्दुभिनिर्घोषैर्विधिधैर्गीतवादितैः ।
क्रियमाणैर्न कम्पेत युक्तस्यैतन्निदर्शनम् ॥ १२.३२१.२१ ॥
แม้กลองศึกและเสียงดนตรีและการขับร้องหลายชนิดจะบรรเลงขึ้นพร้อมเสียงกึกก้อง เขาก็ไม่สั่นไหว นี่คือเครื่องแสดงของผู้เป็นโยคีผู้มั่นคง
12.321.22
तैलपात्रं यथा पूर्णं कराभ्यां गृह्य पूरुषः ।
सोपानमारुहेद्भीतस्तर्ज्यमानोऽसिषणिभिः ॥ १२.३२१.२२ ॥
เหมือนคนคนหนึ่งถือภาชนะเต็มด้วยน้ำมันไว้ด้วยสองมือ แล้วปีนบันไดไปด้วยความหวาดกลัว ทั้งที่ถูกขู่ด้วยดาบและหอก
12.321.23
संयतात्मा भयात्तेषां न पात्राद्बिन्दुमुत्सृजेत् ।
तथैवोत्तरमागम्य एकाग्रमनसस्तथा ॥ १२.३२१.२३ ॥
ผู้ข่มใจตนได้ด้วยความกลัวต่อพวกนั้น จะไม่ยอมให้หยดน้ำแม้หยดเดียวหกจากภาชนะ ฉันใดก็ฉันนั้น เมื่อขึ้นไปถึงยอดแล้ว ผู้มีใจแน่วแน่ก็เช่นนั้นเช่นกัน
12.321.24
स्थिरत्वादिन्द्रियाणां तु निश्चलस्तथैव च ।
एवं युक्तस्य तु मुनेर्लक्षणान्युपल… ॥ १२.३२१.२४ ॥
เพราะอินทรีย์ทั้งหลายมั่นคง เขาจึงไม่หวั่นไหวเช่นนั้นเอง ดังนี้ เครื่องหมายของฤๅษีผู้เป็นโยคีผู้มั่นคงพึงรู้ได้
12.321.25
स्वयुक्तः पश्यते ब्रह्म यत्तत्परम…यम् ।
महतस्तमसो मध्ये स्थितं ज्व नसा…भम् ॥ १२.३२१.२५ ॥
ผู้ที่ประกอบตนแล้วย่อมเห็นพรหมันอันสูงสุด ซึ่งเป็น … ตั้งอยู่ท่ามกลางความมืดอันใหญ่หลวง รุ่งโรจน์ดุจไฟ
12.321.26
एतेन केवलं याति त्यक्त्वा देहमसाक्षिकम् ।
कालेन महता राजञ्श्रुतिरेषा सनातनी ॥ १२.३२१.२६ ॥
ด้วยเหตุนี้เพียงอย่างเดียว เขาย่อมไป เมื่อละร่างกายซึ่งไม่ใช่เพียงผู้เห็น ข้าแต่พระราชา ศรุติอันนิรันดร์นี้ต้องใช้เวลายาวนาน
12.321.27
एतद्धि योगं योगानां किमन्यद्योगलक्षणम् ।
विज्ञाय तद्धि मन्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः ॥ १२.३२१.२७ ॥
นี่แลคือโยคะแห่งโยคะทั้งหลาย จะมีเครื่องหมายของโยคะอย่างอื่นอีกเล่า ผู้มีปัญญาที่ทำกิจสำเร็จแล้วรู้แจ้งสิ่งนี้แล้ว จึงถือว่าเป็นเช่นนั้น