ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.338
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.338.1
अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शान्तिकरं शिवम् ।
निशम्य लभते बुद्धिं तां लब्ध्वा सुखमेधते ॥ १२.३३८.१ ॥
ಶೋಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಈ ಶುಭಕರ, ಶೋಕರಹಿತ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮನುಷ್ಯನು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅದನ್ನು ಪಡೆದು ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.338.2
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.३३८.२ ॥
ಶೋಕದ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಥಾನಗಳೂ ಭಯದ ನೂರಾರು ಸ್ಥಾನಗಳೂ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂಢನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ; ಪಂಡಿತನನ್ನಲ್ಲ.
12.338.3
तस्मादनिष्टनाशार्थमितिहासं निबोध मे ।
तिष्ठते चेद्वशे बुद्धिर्लभते शोकनाशनम् ॥ १२.३३८.३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಿಷ್ಟವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ನನ್ನಿಂದ ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇಳು. ಬುದ್ಧಿ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಶೋಕನಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.338.4
अनिष्टसंप्रयोगाच्च विप्रयोगात्प्रियस्य च ।
मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते स्वल्पबुद्ध्यः ॥ १२.३३८.४ ॥
ಅನಿಷ್ಟದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಯೋಗದಿಂದಲೂ ಪ್ರಿಯನಿಂದ ವಿಯೋಗದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯ ಮನುಷ್ಯರು ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಕೂಡುತ್ತಾರೆ.
12.338.5
द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास्तान्न चिन्तयेत् ।
न तानाद्रियमाणस्य स्नेहबन्धः प्रमुच्यते ॥ १२.३३८.५ ॥
ಕಳೆದುಹೋದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬಾರದು. ಅವುಗಳನ್ನು ಆದರಿಸದವನ ಸ್ನೇಹಬಂಧ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
12.338.6
दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्तते ।
अनिष्ट्वद्धितं पश्येत्तथा क्षिप्रं विरज्यते ॥ १२.३३८.६ ॥
ರಾಗ ಎಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ದೋಷವನ್ನು ನೋಡುವವನಾಗಿರಬೇಕು. ಹಿತವನ್ನು ಅನಿಷ್ಟದಂತೆ ನೋಡಿದರೆ ಬೇಗನೆ ವಿರಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.338.7
नार्थो न धर्मो न यशो योऽतीतमनुशोचति ।
अप्यभावेन युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ॥ १२.३३८.७ ॥
ಕಳೆದುಹೋದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವವನಿಗೆ ಸಂಪತ್ತೂ ಇಲ್ಲ, ಧರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಕೀರ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನು ಅಭಾವದೊಂದಿಗೇ ಕೂಡುತ್ತಾನೆ, ಅದು ಅವನಿಂದ ದೂರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.338.8
गुणैर्भूतानि युज्यन्ते वियुज्यन्ते तथैव च ।
सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि युज्यते ॥ १२.३३८.८ ॥
ಗುಣಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಕೂಡುತ್ತವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಗಲುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಹೀಗೆಯೇ — ಇದು ಒಬ್ಬನಿಗೇ ಶೋಕದ ಆಧಾರವಾಗುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
12.338.9
मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति ।
दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ प्रपद्यते ॥ १२.३३८.९ ॥
ಮೃತವೋ ಅಥವಾ ನಷ್ಟವೋ — ಕಳೆದುಹೋದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವವನು ದುಃಖದಿಂದ ದುಃಖವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಎರಡು ಅನರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
12.338.10
नाश्रु कुर्वन्ति ये बुद्ध्या दृष्ट्वा लोकेषु संततिम् ।
सम्यक्प्रपश्यतः सर्वं नाश्रुकर्मोपपद्यते ॥ १२.३३८.१० ॥
ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿನ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಕಂಡು ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸದವರು — ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮ್ಯಕ್ ಆಗಿ ನೋಡುವವನಿಗೆ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
12.338.11
दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते ।
यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुचिन्तयेत् ॥ १२.३३८.११ ॥
ದೈಹಿಕ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖದ ಆಘಾತ ಬಂದಾಗ, ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಚಿಂತಿಸಬಾರದು.
12.338.12
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ।
चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि प्रवर्धते ॥ १२.३३८.१२ ॥
ದುಃಖಕ್ಕೆ ಔಷಧ ಇದೇ — ಇದನ್ನು ಚಿಂತಿಸದಿರುವುದು; ಚಿಂತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದುಃಖ ದೂರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
12.338.13
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः ।
एतद्विज्ञानमसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ॥ १२.३३८.१३ ॥
ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕು; ದೈಹಿಕ ದುಃಖವನ್ನು ಔಷಧಗಳಿಂದ. ಇದು ಜ್ಞಾನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ; ಬಾಲಕರೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಮಾನವಲ್ಲ.
12.338.14
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसंचयः ।
आरोग्यं प्रियसंसर्गो गृध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ १२.३३८.१४ ॥
ಯೌವನ, ರೂಪ, ಜೀವನ, ಧನಸಂಚಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ಪ್ರಿಯರ ಸಂಸರ್ಗ ಅನಿತ್ಯ; ಪಂಡಿತನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.338.15
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हति ।
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १२.३३८.१५ ॥
ಜನಪದದ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬನೇ ಶೋಕಿಸುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಉಪಾಯ ಕಂಡರೆ ಶೋಕಿಸದೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು.
12.338.16
सुखाद्बहुतरं दुःखं जीविते नात्र संशयः ।
स्निग्धत्वं चेन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ॥ १२.३३८.१६ ॥
ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಖಕ್ಕಿಂತ ದುಃಖವೇ ಹೆಚ್ಚು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ, ಮೋಹದಿಂದ ಅಪ್ರಿಯ ಮರಣ ಬರುತ್ತದೆ.
12.338.17
परित्यजति यो दुःखं सुखं वाऽप्युभयं नरः ।
अभ्येति ब्रह्म सोत्यन्तं न तं शोचन्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.१७ ॥
ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸುಖ ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಪಂಡಿತರು ಅವನಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.338.18
त्यजन्ते दुःखमर्था हि पालनेन च ते सुखाः ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते नाशमेषां न चिन्तयेत् ॥ १२.३३८.१८ ॥
ಧನಗಳು ದುಃಖವನ್ನು ನೀಡಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಅವು ಸುಖಕರವಾಗುತ್ತವೆ, ದುಃಖದಿಂದಲೇ ಪಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ನಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸಬಾರದು.
12.338.19
अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिकीं नराः ।
अतृप्ता यान्ति विध्वंसं संतोषं यान्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.१९ ॥
ಮನುಷ್ಯರು ಸಂಪತ್ತಿನ ಹಲವು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಅತೃಪ್ತರಾಗಿ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಪಂಡಿತರು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
12.338.20
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् ॥ १२.३३८.२० ॥
ಎಲ್ಲಾ ಸಂಚಯಗಳು ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲಾ ಏರಿಕೆಗಳು ಪತನದಲ್ಲಿ; ಎಲ್ಲಾ ಸಂಯೋಗಗಳು ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿ; ಜೀವನ ಮರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
12.338.21
अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम् ।
तस्मात्संतोषमेवेह धनं पश्यन्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.२१ ॥
ಆಸೆಗೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ತೃಪ್ತಿಯೇ ಪರಮ ಸುಖ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಡಿತರು ಇಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನೇ ಧನವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
12.338.22
निमेषमात्रमपि हि वयो गच्छन्न तिष्ठति ।
स्वशरीरेष्वनित्येषु नित्यं किमनुचिन्तयेत् ॥ १२.३३८.२२ ॥
ಕಣ್ಣು ರೆಪ್ಪೆ ಬಡಿಯುವಷ್ಟು ಕಾಲವೂ ಆಯುಷ್ಯ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಸಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅನಿತ್ಯವಾದ ತನ್ನ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವನ್ನು ಏಕೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು?
12.338.23
भूतेषु भावं संचिन्त्य ये बुद्ध्वा मनसः परम् ।
न शोचन्ति गताध्वानः पश्यन्तः परमां गतिं ॥ १२.३३८.२३ ॥
ಜೀವಿಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಮೀರಿದ್ದನ್ನು ತಿಳಿದು ದುಃಖಿಸದವರು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಿ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
12.338.24
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ।
व्याघ्रः पशुमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.३३८.२४ ॥
ಆಸೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ ತೃಪ್ತನಾಗದವನನ್ನು, ಹುಲಿ ಪಶುವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಒಯ್ಯುವಂತೆ ಮೃತ್ಯು ಹಿಡಿದು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
12.338.25
तथाऽप्युपायं संपश्येद्दुःखस्य परिमोक्षणे ।
अशोचन्नारभेतैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् ॥ १२.३३८.२५ ॥
ಆದರೂ ದುಃಖದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಉಪಾಯವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕು. ಶೋಕಿಸದೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಸಂಯಮದಿಂದ ಇದ್ದು, ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಒಳಗಾಗದಿರಬೇಕು.
12.338.26
शब्दे स्पर्शे च रूपे च गन्धेषु च रसेषु च ।
नोपभोगात्परं किंचिद्धनिनो वाऽधनस्य च ॥ १२.३३८.२६ ॥
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ಗಂಧ, ರಸಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದದ್ದು ಧನಿಕನಿಗಾಗಲಿ ನಿರ್ಧನನಿಗಾಗಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ.
12.338.27
प्राक्संप्रयोगाद्भूतानां नास्ति दुःखं परायणम् ।
विप्रयोगात्तु सर्वस्य न शोचेत्प्रकृतिस्थितः ॥ १२.३३८.२७ ॥
ಜೀವಿಗಳ ಸಂಯೋಗಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ದುಃಖವು ಅಂತಿಮ ಆಶ್ರಯವಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರ ವಿಯೋಗದಲ್ಲೂ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಶೋಕಿಸಬಾರದು.
12.338.28
धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा ।
चक्षुःश्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च विद्यया ॥ १२.३३८.२८ ॥
ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಣ್ಣು ಕಿವಿಗಳನ್ನು, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಾಣಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.338.29
प्रणयं प्रतिसंहृत्य सस्निग्धेष्वितरेषु च ।
विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पण्डितः ॥ १२.३३८.२९ ॥
ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೂ ಇತರರೊಂದಿಗೂ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು. ಅವನೇ ಸುಖಿ, ಅವನೇ ಪಂಡಿತ.
12.338.30
अध्यात्मरतिरासीनो निरपेक्षो निरामिषः ।
आत्मनैव सहायेन यश्चरेत्स सुखी भवेत् ॥ १२.३३८.३० ॥
ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತ, ನೆಲೆಯಾಗಿ, ನಿರಪೇಕ್ಷನಾಗಿ, ವಿಷಯಾಮಿಷದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಂಚರಿಸುವವನು ಸುಖಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.