മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.338
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.338.1
अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शान्तिकरं शिवम् ।
निशम्य लभते बुद्धिं तां लब्ध्वा सुखमेधते ॥ १२.३३८.१ ॥
ദുഃഖം നശിപ്പിക്കുന്നതിനായി, ശാന്തിയും മംഗളവും നൽകുന്ന ഈ ദുഃഖരഹിതമായ ശാസ്ത്രം കേട്ട് മനുഷ്യൻ ബുദ്ധി നേടുന്നു; അത് നേടി അവൻ സുഖത്തിൽ വളരുന്നു.
12.338.2
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.३३८.२ ॥
ദുഃഖത്തിന്റെ ആയിരക്കണക്കിന് സ്ഥാനങ്ങളും ഭയത്തിന്റെ നൂറുകണക്കിന് സ്ഥാനങ്ങളും ദിനംതോറും മൂഢനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; പണ്ഡിതനിൽ അല്ല.
12.338.3
तस्मादनिष्टनाशार्थमितिहासं निबोध मे ।
तिष्ठते चेद्वशे बुद्धिर्लभते शोकनाशनम् ॥ १२.३३८.३ ॥
അതിനാൽ അനിഷ്ടം നശിപ്പിക്കുന്നതിനായി എന്നിൽനിന്ന് ഈ ഇതിഹാസം കേൾക്കുക. ബുദ്ധി വശത്തുനിൽക്കുന്നുവെങ്കിൽ ദുഃഖനാശം നേടുന്നു.
12.338.4
अनिष्टसंप्रयोगाच्च विप्रयोगात्प्रियस्य च ।
मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते स्वल्पबुद्ध्यः ॥ १२.३३८.४ ॥
അനിഷ്ടവുമായുള്ള സംയോഗത്താലും പ്രിയത്തിൽ നിന്നുള്ള വിയോഗത്താലും അല്പബുദ്ധികളായ മനുഷ്യർ മാനസികദുഃഖങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു.
12.338.5
द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास्तान्न चिन्तयेत् ।
न तानाद्रियमाणस्य स्नेहबन्धः प्रमुच्यते ॥ १२.३३८.५ ॥
കടന്നുപോയ വസ്തുക്കളിലെ ഗുണങ്ങളെ ചിന്തിക്കരുത്. അവയെ ആദരിക്കാത്തവന്റെ സ്നേഹബന്ധം വിടുതൽ നേടുന്നു.
12.338.6
दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्तते ।
अनिष्ट्वद्धितं पश्येत्तथा क्षिप्रं विरज्यते ॥ १२.३३८.६ ॥
ആസക്തി എവിടെ ഉയരുന്നുവോ അവിടെ ദോഷം കാണുന്നവനാകണം. ഹിതത്തെ അനിഷ്ടംപോലെ കണ്ടാൽ വേഗം വിരക്തനാകുന്നു.
12.338.7
नार्थो न धर्मो न यशो योऽतीतमनुशोचति ।
अप्यभावेन युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ॥ १२.३३८.७ ॥
കഴിഞ്ഞുപോയതിനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കുന്നവന് സമ്പത്തുമില്ല, ധർമ്മമില്ല, യശസ്സുമില്ല; അവൻ അഭാവത്തോടുതന്നെ ചേരുന്നു, അത് അവനെ വിട്ടുപോകുന്നുമില്ല.
12.338.8
गुणैर्भूतानि युज्यन्ते वियुज्यन्ते तथैव च ।
सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि युज्यते ॥ १२.३३८.८ ॥
ഗുണങ്ങളാൽ ജീവികൾ ചേരുന്നു, അതുപോലെ വേർപിരിയുന്നു; എല്ലാം ഇങ്ങനെതന്നെ — ഇത് ഒരാൾക്കുമാത്രം ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണമാകുന്നത് ഉചിതമല്ല.
12.338.9
मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति ।
दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ प्रपद्यते ॥ १२.३३८.९ ॥
മരിച്ചതോ നഷ്ടപ്പെട്ടതോ ആകട്ടെ — കഴിഞ്ഞുപോയതിനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കുന്നവൻ ദുഃഖത്താൽ ദുഃഖമാണ് നേടുന്നത്; അവൻ രണ്ട് അനർത്ഥങ്ങളിൽ എത്തുന്നു.
12.338.10
नाश्रु कुर्वन्ति ये बुद्ध्या दृष्ट्वा लोकेषु संततिम् ।
सम्यक्प्रपश्यतः सर्वं नाश्रुकर्मोपपद्यते ॥ १२.३३८.१० ॥
ലോകങ്ങളിലെ തുടർച്ചയെ ബുദ്ധിയാൽ കണ്ട് കണ്ണീർ പൊഴിക്കാത്തവർ — എല്ലാം ശരിയായി കാണുന്നവന് കണ്ണീർ പൊഴിക്കുന്നത് യോജിക്കുന്നില്ല.
12.338.11
दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते ।
यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुचिन्तयेत् ॥ १२.३३८.११ ॥
ശാരീരികമോ മാനസികമോ ആയ ദുഃഖത്തിന്റെ ആഘാതം വന്നുചേരുമ്പോൾ, അതിൽ പ്രയത്നം സാധ്യമല്ലാത്തതിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിക്കരുത്.
12.338.12
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ।
चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि प्रवर्धते ॥ १२.३३८.१२ ॥
ദുഃഖത്തിന്റെ ഔഷധം ഇതുതന്നെ — ഇതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതിരിക്കുക; ചിന്തിക്കപ്പെടുന്ന ദുഃഖം നീങ്ങുന്നില്ല, വീണ്ടും വർദ്ധിക്കുന്നു.
12.338.13
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः ।
एतद्विज्ञानमसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ॥ १२.३३८.१३ ॥
പ്രജ്ഞകൊണ്ട് മാനസിക ദുഃഖത്തെ നശിപ്പിക്കണം; ശാരീരിക ദുഃഖത്തെ ഔഷധങ്ങളാൽ. ഇത് വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തിയാണ്; കുട്ടികളോട് ഇത് സമമല്ല.
12.338.14
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसंचयः ।
आरोग्यं प्रियसंसर्गो गृध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ १२.३३८.१४ ॥
യൗവനം, രൂപം, ജീവിതം, ധനസഞ്ചയം, ആരോഗ്യം, പ്രിയസംസർഗം എന്നിവ അനിത്യമാണ്; പണ്ഡിതൻ അവയിൽ ആസക്തനാകില്ല.
12.338.15
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हति ।
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १२.३३८.१५ ॥
ജനപദദുഃഖത്തിൽ ഒരാൾ മാത്രം ശോകിക്കേണ്ടതില്ല. ഉപായം കണ്ടാൽ ശോകിക്കാതെ അതിനെ പ്രതിരോധിക്കണം.
12.338.16
सुखाद्बहुतरं दुःखं जीविते नात्र संशयः ।
स्निग्धत्वं चेन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ॥ १२.३३८.१६ ॥
ജീവിതത്തിൽ സുഖത്തേക്കാൾ ദുഃഖം വളരെ കൂടുതലാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ മോഹത്താൽ അപ്രിയമായ മരണം വരുന്നു.
12.338.17
परित्यजति यो दुःखं सुखं वाऽप्युभयं नरः ।
अभ्येति ब्रह्म सोत्यन्तं न तं शोचन्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.१७ ॥
ദുഃഖവും സുഖവും രണ്ടും ത്യജിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ പൂർണമായി ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; പണ്ഡിതന്മാർ അവനെക്കുറിച്ച് ശോകിക്കുന്നില്ല.
12.338.18
त्यजन्ते दुःखमर्था हि पालनेन च ते सुखाः ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते नाशमेषां न चिन्तयेत् ॥ १२.३३८.१८ ॥
സമ്പത്തുകൾ ദുഃഖം നൽകി വിട്ടുപോകുന്നു; അവയുടെ സംരക്ഷണത്താൽ അവ സുഖകരമാകുന്നു, ദുഃഖത്തോടെ മാത്രമേ നേടാനാകൂ. അവയുടെ നാശത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കരുത്.
12.338.19
अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिकीं नराः ।
अतृप्ता यान्ति विध्वंसं संतोषं यान्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.१९ ॥
മനുഷ്യർ സമ്പത്തിന്റെ പല അവസ്ഥകൾ നേടിയാലും അതൃപ്തരായി നാശത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; പണ്ഡിതന്മാർ സന്തോഷം നേടുന്നു.
12.338.20
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् ॥ १२.३३८.२० ॥
എല്ലാ സഞ്ചയങ്ങളും ക്ഷയത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു; എല്ലാ ഉയർച്ചകളും വീഴ്ചയിൽ; എല്ലാ സംയോഗങ്ങളും വിയോഗത്തിൽ; ജീവിതം മരണത്തിൽ തന്നെ അവസാനിക്കുന്നു.
12.338.21
अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम् ।
तस्मात्संतोषमेवेह धनं पश्यन्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.२१ ॥
ദാഹത്തിന് അവസാനമില്ല; എന്നാൽ തൃപ്തിയാണ് പരമമായ സുഖം. അതിനാൽ ഇവിടെ പണ്ഡിതന്മാർ സന്തോഷത്തെത്തന്നെ ധനമായി കാണുന്നു.
12.338.22
निमेषमात्रमपि हि वयो गच्छन्न तिष्ठति ।
स्वशरीरेष्वनित्येषु नित्यं किमनुचिन्तयेत् ॥ १२.३३८.२२ ॥
ഒരു കണ്ണിമ നേരമെങ്കിലും ആയുസ്സ് നിൽക്കുന്നില്ല; അത് കടന്നുപോകുന്നു. അനിത്യമായ സ്വന്തം ശരീരങ്ങളിൽ നിത്യമായതിനെ എന്തിന് ചിന്തിക്കണം?
12.338.23
भूतेषु भावं संचिन्त्य ये बुद्ध्वा मनसः परम् ।
न शोचन्ति गताध्वानः पश्यन्तः परमां गतिं ॥ १२.३३८.२३ ॥
ജീവികളുടെ സ്വഭാവം ചിന്തിച്ച്, മനസ്സിനപ്പുറമുള്ളതറിഞ്ഞ്, ദുഃഖിക്കാത്തവർ വഴി പൂർത്തിയാക്കി പരമ ഗതി കാണുന്നു.
12.338.24
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ।
व्याघ्रः पशुमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.३३८.२४ ॥
ആഗ്രഹങ്ങൾ സഞ്ചയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയും തൃപ്തനാകാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഇവനെ, കടുവ മൃഗത്തെ എന്നപോലെ മൃത്യു പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു.
12.338.25
तथाऽप्युपायं संपश्येद्दुःखस्य परिमोक्षणे ।
अशोचन्नारभेतैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् ॥ १२.३३८.२५ ॥
എങ്കിലും ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനത്തിനുള്ള ഉപായം കാണണം. ശോകിക്കാതെ പ്രയത്നം ആരംഭിക്കണം, സംയമത്തോടെ ഇരിക്കണം, ആപത്തിൽ വീഴരുത്.
12.338.26
शब्दे स्पर्शे च रूपे च गन्धेषु च रसेषु च ।
नोपभोगात्परं किंचिद्धनिनो वाऽधनस्य च ॥ १२.३३८.२६ ॥
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, ഗന്ധം, രസം എന്നിവയുടെ ആസ്വാദനത്തേക്കാൾ ഉയർന്നതായി ധനവാനോ ദരിദ്രനോ ഒന്നുമില്ല.
12.338.27
प्राक्संप्रयोगाद्भूतानां नास्ति दुःखं परायणम् ।
विप्रयोगात्तु सर्वस्य न शोचेत्प्रकृतिस्थितः ॥ १२.३३८.२७ ॥
ജീവികളുടെ സംയോഗത്തിനു മുമ്പ് ദുഃഖം അന്തിമ ആശ്രയമല്ല. എല്ലാവരുടെയും വിയോഗത്തിലും സ്വഭാവസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് ശോകിക്കരുത്.
12.338.28
धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा ।
चक्षुःश्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च विद्यया ॥ १२.३३८.२८ ॥
ധൈര്യത്താൽ ലിംഗവും ഉദരവും കാക്കണം; കണ്ണിനാൽ കൈകാലുകൾ കാക്കണം; മനസ്സിനാൽ കണ്ണും ചെവിയും, വിദ്യയാൽ മനസ്സും വാക്കും കാക്കണം.
12.338.29
प्रणयं प्रतिसंहृत्य सस्निग्धेष्वितरेषु च ।
विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पण्डितः ॥ १२.३३८.२९ ॥
സ്നേഹം പിൻവലിച്ച്, സ്നിഗ്ധരോടും മറ്റുള്ളവരോടും അഹങ്കാരമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കണം. അവനാണ് സുഖി, അവനാണ് പണ്ഡിതൻ.
12.338.30
अध्यात्मरतिरासीनो निरपेक्षो निरामिषः ।
आत्मनैव सहायेन यश्चरेत्स सुखी भवेत् ॥ १२.३३८.३० ॥
ആത്മാവിൽ രമിച്ച്, സ്ഥിരനായി, പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ, വിഷയഭോഗമോഹത്തിൽ നിന്ന് മുക്തനായി, ആത്മാവിനെത്തന്നെ തുണയാക്കി സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ സുഖിയായിരിക്കും.