มหาภารตะ · อัธยายะ 12.338
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.338.1
अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शान्तिकरं शिवम् ।
निशम्य लभते बुद्धिं तां लब्ध्वा सुखमेधते ॥ १२.३३८.१ ॥
เมื่อได้ฟังคำสอนอันปราศจากความโศก ให้ความสงบ และเป็นมงคลนี้ เพื่อขจัดความเศร้าโศก บุคคลย่อมได้รับปัญญา และเมื่อได้ปัญญาแล้ว ย่อมเจริญด้วยความสุข
12.338.2
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.३३८.२ ॥
ความเศร้าโศกนับพันแห่งและเหตุแห่งความกลัวนับร้อย ย่อมเข้าสู่คนโง่วันแล้ววันเล่า แต่ไม่เข้าสู่ผู้มีปัญญา
12.338.3
तस्मादनिष्टनाशार्थमितिहासं निबोध मे ।
तिष्ठते चेद्वशे बुद्धिर्लभते शोकनाशनम् ॥ १२.३३८.३ ॥
เพราะฉะนั้น เพื่อขจัดสิ่งที่ไม่พึงปรารถนา จงฟังประวัติเรื่องนี้จากเรา ถ้าปัญญายังอยู่ในอำนาจการควบคุม ย่อมได้รับการขจัดความเศร้าโศก
12.338.4
अनिष्टसंप्रयोगाच्च विप्रयोगात्प्रियस्य च ।
मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते स्वल्पबुद्ध्यः ॥ १२.३३८.४ ॥
เพราะการประสบกับสิ่งที่ไม่พึงปรารถนา และการพลัดพรากจากสิ่งที่รัก มนุษย์ผู้มีปัญญาน้อยย่อมถูกทุกข์ทางใจเข้าครอบงำ
12.338.5
द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास्तान्न चिन्तयेत् ।
न तानाद्रियमाणस्य स्नेहबन्धः प्रमुच्यते ॥ १२.३३८.५ ॥
เกี่ยวกับทรัพย์สินที่ล่วงไปแล้ว ไม่ควรครุ่นคิดถึงคุณของมัน เพราะผู้ที่ไม่ยึดถือมัน พันธนาการแห่งความรักย่อมคลายออก
12.338.6
दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्तते ।
अनिष्ट्वद्धितं पश्येत्तथा क्षिप्रं विरज्यते ॥ १२.३३८.६ ॥
ตรงที่ความยึดติดเกิดขึ้น ควรเห็นโทษที่นั่น และหากพิจารณาสิ่งที่เป็นประโยชน์ราวกับเป็นสิ่งไม่พึงปรารถนา ก็จะหน่ายได้รวดเร็ว
12.338.7
नार्थो न धर्मो न यशो योऽतीतमनुशोचति ।
अप्यभावेन युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ॥ १२.३३८.७ ॥
ผู้ที่โศกเศร้าถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว ไม่ได้ทั้งทรัพย์ ไม่ได้ทั้งธรรม ไม่ได้ทั้งยศ เขาเพียงประสบกับความขาดแคลน และสิ่งนั้นก็ไม่หันกลับจากเขา
12.338.8
गुणैर्भूतानि युज्यन्ते वियुज्यन्ते तथैव च ।
सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि युज्यते ॥ १२.३३८.८ ॥
สรรพสัตว์ย่อมประสบและพลัดพรากกันไปด้วยคุณของตน สิ่งทั้งปวงเป็นเช่นนั้น จึงไม่สมควรที่สิ่งนี้จะเป็นที่ตั้งของความโศกสำหรับคนเพียงคนเดียว
12.338.9
मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति ।
दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ प्रपद्यते ॥ १२.३३८.९ ॥
ไม่ว่าตายแล้วหรือหายไป ผู้ที่โศกเศร้าถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว ย่อมได้รับทุกข์ด้วยทุกข์ เขาย่อมตกอยู่ในความหายนะสองประการ
12.338.10
नाश्रु कुर्वन्ति ये बुद्ध्या दृष्ट्वा लोकेषु संततिम् ।
सम्यक्प्रपश्यतः सर्वं नाश्रुकर्मोपपद्यते ॥ १२.३३८.१० ॥
ผู้ที่เห็นความต่อเนื่องของสิ่งทั้งหลายในโลกด้วยปัญญา แล้วไม่หลั่งน้ำตา สำหรับผู้ที่เห็นทุกสิ่งอย่างถูกต้อง การหลั่งน้ำตาย่อมไม่สมควร
12.338.11
दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते ।
यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुचिन्तयेत् ॥ १२.३३८.११ ॥
เมื่อความทุกข์ทางกายหรือทางใจเกิดขึ้นกระทบ และไม่สามารถกระทำการแก้ไขได้ ก็ไม่ควรครุ่นคิดถึงมัน
12.338.12
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ।
चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि प्रवर्धते ॥ १२.३३८.१२ ॥
นี่คือยาแก้ทุกข์ คือการไม่ครุ่นคิดถึงมัน เพราะทุกข์ที่ถูกครุ่นคิดถึงย่อมไม่จางไป แต่กลับเพิ่มพูนขึ้นอีก
12.338.13
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः ।
एतद्विज्ञानमसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ॥ १२.३३८.१३ ॥
พึงขจัดทุกข์ทางใจด้วยปัญญา และขจัดทุกข์ทางกายด้วยยา นี่คือกำลังแห่งความรู้ ซึ่งเด็กทั้งหลายไม่อาจบรรลุได้
12.338.14
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसंचयः ।
आरोग्यं प्रियसंसर्गो गृध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ १२.३३८.१४ ॥
วัยหนุ่มสาว รูปโฉม ชีวิต การสะสมทรัพย์ สุขภาพ และการอยู่ร่วมกับผู้เป็นที่รัก ล้วนไม่เที่ยง ผู้มีปัญญาย่อมไม่ปรารถนาสิ่งเหล่านั้น
12.338.15
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हति ।
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १२.३३८.१५ ॥
บุคคลเพียงคนเดียวไม่ควรโศกเศร้าต่อทุกข์ของแคว้น หากเห็นทางแก้ไข ก็พึงแก้ไขโดยไม่โศกเศร้า
12.338.16
सुखाद्बहुतरं दुःखं जीविते नात्र संशयः ।
स्निग्धत्वं चेन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ॥ १२.३३८.१६ ॥
ในชีวิตนี้ ทุกข์มีมากกว่าสุขเป็นอันมาก ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้ หากยังยึดติดในอารมณ์ของอินทรีย์ ความตายที่ไม่น่ายินดีย่อมมาจากความหลง
12.338.17
परित्यजति यो दुःखं सुखं वाऽप्युभयं नरः ।
अभ्येति ब्रह्म सोत्यन्तं न तं शोचन्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.१७ ॥
ผู้ใดละทิ้งทั้งทุกข์และสุข ผู้นั้นย่อมบรรลุพรหมโดยสมบูรณ์ ผู้มีปัญญาย่อมไม่โศกเศร้าเพราะเขา
12.338.18
त्यजन्ते दुःखमर्था हि पालनेन च ते सुखाः ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते नाशमेषां न चिन्तयेत् ॥ १२.३३८.१८ ॥
ทรัพย์ย่อมละทิ้งความทุกข์ และเมื่อคุ้มครองรักษาก็กลายเป็นความสุข ทรัพย์ได้มาด้วยความทุกข์ ไม่ควรครุ่นคิดถึงความพินาศของมัน
12.338.19
अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिकीं नराः ।
अतृप्ता यान्ति विध्वंसं संतोषं यान्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.१९ ॥
มนุษย์เมื่อได้สภาวะแห่งทรัพย์สมบัติที่แตกต่างกันไปทีละอย่าง ย่อมไปสู่ความพินาศโดยไม่รู้จักพอ ส่วนผู้มีปัญญาย่อมบรรลุความสันโดษ
12.338.20
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् ॥ १२.३३८.२० ॥
การสะสมทั้งหมดมีความเสื่อมเป็นที่สุด ความรุ่งเรืองทั้งหมดมีการล้มเป็นที่สุด การประสานกันมีการพลัดพรากเป็นที่สุด และชีวิตมีความตายเป็นที่สุด
12.338.21
अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम् ।
तस्मात्संतोषमेवेह धनं पश्यन्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.२१ ॥
ความปรารถนาไม่มีที่สิ้นสุด แต่ความพอใจคือความสุขสูงสุด ฉะนั้นผู้มีปัญญาในโลกนี้จึงถือความสันโดษนั่นแหละเป็นทรัพย์
12.338.22
निमेषमात्रमपि हि वयो गच्छन्न तिष्ठति ।
स्वशरीरेष्वनित्येषु नित्यं किमनुचिन्तयेत् ॥ १२.३३८.२२ ॥
แม้เพียงชั่วกระพริบตาชีวิตก็ไม่หยุดอยู่ มันเคลื่อนไปเรื่อยๆ ในร่างกายของตนซึ่งไม่เที่ยงนี้ เหตุใดจึงควรคิดถึงสิ่งที่เที่ยงแท้อยู่เสมอเล่า
12.338.23
भूतेषु भावं संचिन्त्य ये बुद्ध्वा मनसः परम् ।
न शोचन्ति गताध्वानः पश्यन्तः परमां गतिं ॥ १२.३३८.२३ ॥
ผู้ที่พิจารณาสภาวะของสรรพสัตว์และรู้ว่ามีสิ่งใดอยู่เหนือจิต เมื่อเดินทางถึงที่สุดของทาง เขาย่อมไม่โศกเศร้า เพราะได้เห็นคติอันสูงสุด
12.338.24
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ।
व्याघ्रः पशुमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.३३८.२४ ॥
มฤตยูคว้าตัวบุรุษผู้กอบโกยกามทั้งหลายโดยไม่รู้จักพอ เหมือนเสือที่ตะครุบสัตว์เลี้ยงแล้วคาบพาไป
12.338.25
तथाऽप्युपायं संपश्येद्दुःखस्य परिमोक्षणे ।
अशोचन्नारभेतैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् ॥ १२.३३८.२५ ॥
กระนั้นก็ควรหาอุบายเพื่อพ้นจากทุกข์ โดยไม่โศกเศร้าก็ลงมือทำงาน ดำรงตนให้สำรวมระวัง และอย่าตกอยู่ในความวิบัติ
12.338.26
शब्दे स्पर्शे च रूपे च गन्धेषु च रसेषु च ।
नोपभोगात्परं किंचिद्धनिनो वाऽधनस्य च ॥ १२.३३८.२६ ॥
นอกจากการเสวยเสียง สัมผัส รูป กลิ่น และรส ไม่มีสิ่งใดที่สูงกว่า ไม่ว่าสำหรับผู้มั่งมีหรือผู้ยากจน
12.338.27
प्राक्संप्रयोगाद्भूतानां नास्ति दुःखं परायणम् ।
विप्रयोगात्तु सर्वस्य न शोचेत्प्रकृतिस्थितः ॥ १२.३३८.२७ ॥
ก่อนที่สรรพสัตว์จะมาประชุมกัน ทุกข์ไม่ใช่ที่พึ่งสุดท้ายของเขา แต่เมื่อทุกสิ่งต้องพลัดพราก ผู้ตั้งอยู่ในสภาวะตามธรรมชาติไม่ควรโศกเศร้า
12.338.28
धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा ।
चक्षुःश्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च विद्यया ॥ १२.३३८.२८ ॥
ให้รักษาอวัยวะเพศและท้องด้วยความมั่นคง รักษามือและเท้าด้วยการเห็น รักษาตาและหูด้วยใจ รักษาใจและวาจาด้วยความรู้
12.338.29
प्रणयं प्रतिसंहृत्य सस्निग्धेष्वितरेषु च ।
विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पण्डितः ॥ १२.३३८.२९ ॥
เมื่อถอนความรักใคร่ออกเสียแล้ว ทั้งต่อผู้ที่รักใคร่และผู้อื่น ก็ให้ดำเนินชีวิตโดยไม่ถือตัว ผู้นั้นย่อมมีความสุข และเป็นผู้มีปัญญา
12.338.30
अध्यात्मरतिरासीनो निरपेक्षो निरामिषः ।
आत्मनैव सहायेन यश्चरेत्स सुखी भवेत् ॥ १२.३३८.३० ॥
ผู้ที่ประทับอยู่ด้วยความยินดีในอาตมัน ไม่คาดหวัง และพ้นจากเหยื่อของโลก ผู้ที่เดินไปโดยมีอาตมันเพียงอย่างเดียวเป็นสหาย ผู้นั้นย่อมมีความสุข