మహాభారతం · అధ్యాయం 12.338
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.338.1
अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शान्तिकरं शिवम् ।
निशम्य लभते बुद्धिं तां लब्ध्वा सुखमेधते ॥ १२.३३८.१ ॥
శోకాన్ని నశింపజేయడానికి, శాంతిని కలిగించే ఈ శుభకరమైన, శోకరహితమైన శాస్త్రాన్ని విని మనిషి బుద్ధిని పొందుతాడు; దానిని పొంది సుఖంలో అభివృద్ధి చెందుతాడు.
12.338.2
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १२.३३८.२ ॥
శోకానికి వేలాది స్థానాలు, భయానికి వందలాది స్థానాలు రోజురోజుకూ మూఢునిలోకి ప్రవేశిస్తాయి; పండితునిలో కాదు.
12.338.3
तस्मादनिष्टनाशार्थमितिहासं निबोध मे ।
तिष्ठते चेद्वशे बुद्धिर्लभते शोकनाशनम् ॥ १२.३३८.३ ॥
కాబట్టి అనిష్టాన్ని నాశనం చేయడానికి, నా నుండి ఈ ఇతిహాసాన్ని వినుము. బుద్ధి వశంలో ఉంటే, శోక నాశాన్ని పొందుతాడు.
12.338.4
अनिष्टसंप्रयोगाच्च विप्रयोगात्प्रियस्य च ।
मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते स्वल्पबुद्ध्यः ॥ १२.३३८.४ ॥
అనిష్టంతో కలయిక వల్ల, ప్రియమైన దాని నుండి విడిపోవడం వల్ల, అల్పబుద్ధులైన మనుషులు మానసిక దుఃఖాలతో కూడుకుంటారు.
12.338.5
द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास्तान्न चिन्तयेत् ।
न तानाद्रियमाणस्य स्नेहबन्धः प्रमुच्यते ॥ १२.३३८.५ ॥
గడిచిపోయిన వస్తువుల్లోని గుణాలను ఆలోచించకూడదు. వాటిని ఆదరించనివాని స్నేహబంధం విడిపోతుంది.
12.338.6
दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्तते ।
अनिष्ट्वद्धितं पश्येत्तथा क्षिप्रं विरज्यते ॥ १२.३३८.६ ॥
రాగం ఎక్కడ ప్రవర్తిస్తుందో అక్కడ దోషాన్ని చూడాలి. హితమైనదాన్ని అనిష్టంలా చూస్తే, త్వరగా విరక్తుడవుతాడు.
12.338.7
नार्थो न धर्मो न यशो योऽतीतमनुशोचति ।
अप्यभावेन युज्येत तच्चास्य न निवर्तते ॥ १२.३३८.७ ॥
గతించిన దాని గురించి దుఃఖించేవానికి ధనమూ లేదు, ధర్మమూ లేదు, కీర్తీ లేదు; అతడు లేమితోనే కలిసిపోతాడు, అది అతనినుండి తొలగదు.
12.338.8
गुणैर्भूतानि युज्यन्ते वियुज्यन्ते तथैव च ।
सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि युज्यते ॥ १२.३३८.८ ॥
గుణాల వల్ల ప్రాణులు కలుస్తాయి, అలాగే విడిపోతాయి; సర్వమూ ఇలాగే — ఇది ఒక్కరికే దుఃఖహేతువు కావడం తగదు.
12.338.9
मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति ।
दुःखेन लभते दुःखं द्वावनर्थौ प्रपद्यते ॥ १२.३३८.९ ॥
మరణించినదైనా, నష్టమైనదైనా — గతించిన దాని గురించి దుఃఖించేవాడు దుఃఖం ద్వారా దుఃఖాన్నే పొందుతాడు; అతడు రెండు అనర్థాలను పొందుతాడు.
12.338.10
नाश्रु कुर्वन्ति ये बुद्ध्या दृष्ट्वा लोकेषु संततिम् ।
सम्यक्प्रपश्यतः सर्वं नाश्रुकर्मोपपद्यते ॥ १२.३३८.१० ॥
లోకాలలోని నిరంతరతను బుద్ధితో చూసి కన్నీరు కార్చనివారు — అన్నింటినీ సరిగ్గా చూసేవానికి కన్నీరు కార్చడం తగదు.
12.338.11
दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते ।
यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुचिन्तयेत् ॥ १२.३३८.११ ॥
శారీరక లేదా మానసిక దుఃఖపు దాడి వచ్చినప్పుడు, దానిలో ప్రయత్నం చేయడం సాధ్యం కాకపోతే, దాని గురించి ఆలోచించకూడదు.
12.338.12
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ।
चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चापि प्रवर्धते ॥ १२.३३८.१२ ॥
దుఃఖానికి ఔషధం ఇదే — దీని గురించి ఆలోచించకపోవడం; ఆలోచించబడిన దుఃఖం తొలగదు, ఇంకా పెరుగుతుంది.
12.338.13
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः ।
एतद्विज्ञानमसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ॥ १२.३३८.१३ ॥
ప్రజ్ఞతో మానసిక దుఃఖాన్ని నాశనం చేయాలి; శారీరక దుఃఖాన్ని ఔషధాలతో. ఇది జ్ఞాన సామర్థ్యం; పిల్లలతో ఇది సమానం కాదు.
12.338.14
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसंचयः ।
आरोग्यं प्रियसंसर्गो गृध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ १२.३३८.१४ ॥
యౌవనం, రూపం, జీవితం, ధన సంచయం, ఆరోగ్యం, ప్రియుల సహవాసం అనిత్యం; పండితుడు వాటిపై ఆసక్తి చూపడు.
12.338.15
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हति ।
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १२.३३८.१५ ॥
జనపద దుఃఖానికి ఒంటరిగా ఒకడు శోకించడం తగదు. మార్గం కనిపిస్తే, శోకించకుండా దానికి ప్రతీకారం చేయాలి.
12.338.16
सुखाद्बहुतरं दुःखं जीविते नात्र संशयः ।
स्निग्धत्वं चेन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ॥ १२.३३८.१६ ॥
జీవితంలో సుఖం కంటే దుఃఖం ఎక్కువ; ఇందులో సందేహం లేదు. ఇంద్రియ విషయాలపై ఆసక్తి ఉంటే, మోహం వల్ల అప్రియమైన మరణం వస్తుంది.
12.338.17
परित्यजति यो दुःखं सुखं वाऽप्युभयं नरः ।
अभ्येति ब्रह्म सोत्यन्तं न तं शोचन्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.१७ ॥
దుఃఖాన్ని, సుఖాన్ని రెండింటినీ విడిచిపెట్టే మనిషి పూర్తిగా బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు; పండితులు అతని కోసం శోకించరు.
12.338.18
त्यजन्ते दुःखमर्था हि पालनेन च ते सुखाः ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते नाशमेषां न चिन्तयेत् ॥ १२.३३८.१८ ॥
సంపదలు దుఃఖాన్ని ఇచ్చి విడిచిపోతాయి; వాటి రక్షణతో అవి సుఖప్రదమవుతాయి, దుఃఖంతోనే పొందబడతాయి. వాటి నాశనం గురించి ఆలోచించరాదు.
12.338.19
अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिकीं नराः ।
अतृप्ता यान्ति विध्वंसं संतोषं यान्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.१९ ॥
మనుషులు ధన స్థితులను ఒకదాని తర్వాత మరొకటి పొందినా అసంతృప్తితో వినాశాన్ని పొందుతారు; పండితులు సంతోషాన్ని పొందుతారు.
12.338.20
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् ॥ १२.३३८.२० ॥
అన్ని సంచయాలు క్షయంలో ముగుస్తాయి; అన్ని ఉన్నతులు పతనంలో ముగుస్తాయి; అన్ని సంయోగాలు వియోగంలో ముగుస్తాయి; జీవితం నిశ్చయంగా మరణంలో ముగుస్తుంది.
12.338.21
अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम् ।
तस्मात्संतोषमेवेह धनं पश्यन्ति पण्डिताः ॥ १२.३३८.२१ ॥
తృష్ణకు అంతం లేదు; కానీ తృప్తియే పరమ సుఖం. కాబట్టి ఇక్కడ పండితులు సంతోషాన్నే ధనంగా చూస్తారు.
12.338.22
निमेषमात्रमपि हि वयो गच्छन्न तिष्ठति ।
स्वशरीरेष्वनित्येषु नित्यं किमनुचिन्तयेत् ॥ १२.३३८.२२ ॥
ఒక్క కనురెప్పపాటు కూడా ఆయువు ఆగదు; అది గడచిపోతూనే ఉంటుంది. అనిత్యమైన తమ శరీరాలలో నిత్యమైనదాన్ని ఎందుకు ఆలోచించాలి?
12.338.23
भूतेषु भावं संचिन्त्य ये बुद्ध्वा मनसः परम् ।
न शोचन्ति गताध्वानः पश्यन्तः परमां गतिं ॥ १२.३३८.२३ ॥
ప్రాణుల స్వభావాన్ని ఆలోచించి, మనసుకు అతీతమైనదాన్ని తెలుసుకొని, దుఃఖించని వారు మార్గాన్ని పూర్తిచేసి పరమ గతిని చూస్తారు.
12.338.24
संचिन्वानकमेवैनं कामानामवितृप्तकम् ।
व्याघ्रः पशुमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति ॥ १२.३३८.२४ ॥
కోరికలను కూడబెట్టుకొంటూ తృప్తిచెందని ఇతన్ని, పులి ఒక పశువును పట్టుకొని పోయినట్లు, మృత్యువు పట్టి తీసుకువెళ్తుంది.
12.338.25
तथाऽप्युपायं संपश्येद्दुःखस्य परिमोक्षणे ।
अशोचन्नारभेतैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् ॥ १२.३३८.२५ ॥
అయినప్పటికీ దుఃఖం నుండి విముక్తికి ఉపాయాన్ని చూడాలి. శోకించకుండా ప్రయత్నాన్ని ప్రారంభించి, సంయమంతో ఉండి, ఆపదలో పడకుండా ఉండాలి.
12.338.26
शब्दे स्पर्शे च रूपे च गन्धेषु च रसेषु च ।
नोपभोगात्परं किंचिद्धनिनो वाऽधनस्य च ॥ १२.३३८.२६ ॥
శబ్దం, స్పర్శం, రూపం, గంధం, రసాలలో అనుభవించడానికి మించినది ధనవంతునికైనా, దరిద్రునికైనా మరేదీ లేదు.
12.338.27
प्राक्संप्रयोगाद्भूतानां नास्ति दुःखं परायणम् ।
विप्रयोगात्तु सर्वस्य न शोचेत्प्रकृतिस्थितः ॥ १२.३३८.२७ ॥
ప్రాణులకు కలయికకు ముందు దుఃఖం అంతిమ ఆశ్రయం కాదు. అందరి విడిపోవడంలోనూ సహజ స్థితిలో ఉండి శోకించకూడదు.
12.338.28
धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा ।
चक्षुःश्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च विद्यया ॥ १२.३३८.२८ ॥
ధైర్యంతో జననేంద్రియాన్ని, ఉదరాన్ని కాపాడాలి; చూపుతో చేతులను, కాళ్లను; మనస్సుతో కళ్లను, చెవులను; జ్ఞానంతో మనస్సును, వాక్కును కాపాడాలి.
12.338.29
प्रणयं प्रतिसंहृत्य सस्निग्धेष्वितरेषु च ।
विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पण्डितः ॥ १२.३३८.२९ ॥
ప్రేమను ఉపసంహరించుకుని, స్నేహితులతోనూ ఇతరులతోనూ గర్వం లేకుండా సంచరించాలి. అతడే సుఖి, అతడే పండితుడు.
12.338.30
अध्यात्मरतिरासीनो निरपेक्षो निरामिषः ।
आत्मनैव सहायेन यश्चरेत्स सुखी भवेत् ॥ १२.३३८.३० ॥
ఆత్మలో రమిస్తూ, స్థిరంగా, ఆశ లేకుండా, విషయాల ఆకర్షణ నుండి విముక్తుడై, ఆత్మనే తోడుగా చేసుకుని సంచరించేవాడు సుఖి అవుతాడు.