महाभारत · अध्याय 12.340
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.340.1
गिरिशृङ्गं समारुह्य सुतो व्यासस्य भारत ।
समे देशे विविक्ते स निःशलाक उपाविशत् ॥ १२.३४०.१ ॥
हे भारता, व्यासांचा पुत्र पर्वतशिखरावर चढून एका सपाट, एकांत जागी कोणत्याही अडथळ्याविना बसला.
12.340.2
धारयामास चात्मानं यथाशास्त्रं यथाविधि ।
पादप्रभृतिगात्रेषु क्रमेण क्रमयोगवित् ॥ १२.३४०.२ ॥
शास्त्र व विधीप्रमाणे त्याने आपले शरीर धारण केले; पायांपासून सुरुवात करून क्रमाने अवयव स्थिर केले; क्रमयोग जाणणारा तो.
12.340.3
ततः स प्राङ्भुखो विद्वानादित्ये नाचिरोदिते ।
पाणिपादं समाधाय विनीतवदुपाविशत् ॥ १२.३४०.३ ॥
नंतर तो विद्वान पूर्वाभिमुख होऊन, सूर्य नुकताच उगवला असता, हात-पाय स्थिर करून नम्रपणे बसला.
12.340.4
न तत्र पक्षिसंपातो न शब्दो नापि दर्शनम् ।
यत्र वैयासकिर्धीमान्योक्तुं समुपचक्रमे ॥ १२.३४०.४ ॥
तेथे पक्ष्यांचा संचार नव्हता, आवाज नव्हता, दृष्टीसही कोणी नव्हते; जिथे बुद्धिमान व्यासपुत्र उपदेश करू लागला.
12.340.5
स ददर्श तदाऽऽत्मानं सर्वसङ्गविनिःसृतम् ।
प्रजहास ततो हासं शुकः संप्रेक्ष्य तत्परम् ॥ १२.३४०.५ ॥
तेव्हा त्याने स्वतःला सर्व आसक्तींपासून मुक्त पाहिले; मग त्या परम स्थितीकडे पाहून शुक हसला.
12.340.6
स पुनर्योगमास्थाय मोक्षमार्गोपलब्धये ।
महायोगेश्वरो भूत्वा सोऽत्यक्रामद्विहायसम् ॥ १२.३४०.६ ॥
पुन्हा योगाचा आश्रय घेऊन, मोक्षमार्ग मिळवण्यासाठी, महायोगेश्वर होऊन तो आकाशात उडून गेला.
12.340.7
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा देवर्षि नारदं ततः ।
निवेदयामास च तं स्वं योगं परमर्षये ॥ १२.३४०.७ ॥
नंतर त्यांनी देवर्षी नारदांची प्रदक्षिणा केली आणि त्या परमर्षींना आपल्या योगाविषयी निवेदन केले.
12.340.8
दृष्टो मार्गः प्रवृत्तोस्मि स्वस्ति तेऽस्तु तपोधन ।
त्वत्प्रसादाद्गमिष्यामि गतिमिष्टां महाद्युते ॥ १२.३४०.८ ॥
मला मार्ग दिसला आहे, मी निघत आहे. हे तपोधना, तुमचे कल्याण असो. तुमच्या कृपेने मी इच्छित गती प्राप्त करीन, हे महातेजस्वी.
12.340.9
नारदेनाभ्यनुज्ञातः शुको द्वैपायनात्मजः ।
अभिवाद्य पुनर्योगमास्थायाकाशमाविशत् ॥ १२.३४०.९ ॥
नारदांची अनुज्ञा मिळाल्यावर द्वैपायनपुत्र शुक यांनी अभिवादन केले, पुन्हा योग धारण करून आकाशात प्रवेश केला.
12.340.10
कैलासपृष्ठादुत्पत्य स पपात दिवं तदा ।
अन्तरिक्षचरः श्रीमान्व्यासपुत्रः सुनिश्चितः ॥ १२.३४०.१० ॥
कैलास शिखरावरून उडी घेऊन ते तेव्हा स्वर्गाकडे उतरले. आकाशात संचार करणारे ते श्रीमान व्यासपुत्र दृढनिश्चयी होते.
12.340.11
तमुद्यन्तं द्विजश्रेष्ठं वैनतेयसमद्युतिम् ।
ददृशुः सर्वभूतानि मनोऽमारुतरंहसम् ॥ १२.३४०.११ ॥
वर जाणाऱ्या त्या द्विजश्रेष्ठाला, गरुडासारख्या तेजस्वी, मन आणि वाऱ्यासारख्या वेगवान अशांना सर्व भूतांनी पाहिले.
12.340.12
व्यवसायेन लोकांस्त्रीन्सर्वान्सोऽथ विचिन्तयन् ।
आस्थितो दिव्यमध्वानं पावकार्कसमप्रभः ॥ १२.३४०.१२ ॥
आपल्या संकल्पाने तिन्ही लोकांचे चिंतन करत, अग्नी आणि सूर्यासारख्या प्रभेने ते दिव्य मार्गावर आरूढ झाले.
12.340.13
तमेकमनसं यान्तमव्यग्रमकुतोभयम् ।
ददृशुः सर्वभूतानि जङ्गमानीतराणि च ॥ १२.३४०.१३ ॥
एकाग्र मनाने, अविचल, कोठूनही भय नसलेला जात असलेला त्याला चल आणि अचल सर्व प्राण्यांनी पाहिले.
12.340.14
यथाशक्ति यथान्यायं पूजयांचक्रिरे तदा ।
पुष्पवर्षेश्च दिव्यैस्तमलंचक्रुर्दिवौकसः ॥ १२.३४०.१४ ॥
तेव्हा त्यांनी यथाशक्ती आणि यथाविधी त्याची पूजा केली; स्वर्गवासी देवांनी दिव्य पुष्पवृष्टीने त्याला अलंकृत केले.
12.340.15
तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
ऋषयश्चैव संसिद्धाः परं विस्मयमागताः ॥ १२.३४०.१५ ॥
त्याला पाहून गंधर्व आणि अप्सरांचे सर्व समूह विस्मित झाले; सिद्ध ऋषीही अत्यंत विस्मयास प्राप्त झाले.
12.340.16
अन्तरिक्षगतः कोऽयं तपसा सिद्धिमागतः ।
अधः कायोर्ध्ववक्रश्च नेत्रैः समतिवाह्यते ॥ १२.३४०.१६ ॥
आकाशात जाणारा हा कोण? तपाने सिद्धी प्राप्त केलेला. शरीर खाली आणि मुख वर, डोळ्यांनीच तो पुढे नेला जात आहे.
12.340.17
ततः परमधर्मात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
भास्करं समुदीक्षन्स प्राङ्भुखो वाग्यतोऽगमत्।
शब्देनाकाशमखिलं पूरयन्निव सर्वशः ॥ १२.३४०.१७ ॥
नंतर परम धर्मात्मा, त्रिलोकात विख्यात असलेला तो, सूर्याकडे एकटक पाहत, वाणी संयमित ठेवून पूर्वाभिमुख चालला; जणू शब्दाने संपूर्ण आकाश सर्वत्र भरत होता.
12.340.18
तमापतन्तं सहसा दृष्ट्वा सर्वाप्सरोगणाः ।
संभ्रान्तमनसो राजन्नासन्परमविस्मिताः।
पञ्चचूडाप्रभृतयो भृशमुत्फुल्ललोचनाः ॥ १२.३४०.१८ ॥
तो अचानक येताना पाहून पञ्चचूडा इत्यादी अप्सरांचे सर्व समूह मनात घाबरले, हे राजा, अत्यंत विस्मित झाले; त्यांचे डोळे विस्फारले.
12.340.19
दैवतं कतमं ह्येतदुत्तमां गतिमास्थितम् ।
सुनिश्चितमिहायाति विमुक्तमिव निःस्पृहम् ॥ १२.३४०.१९ ॥
उत्तम गती प्राप्त झालेला, मुक्त आणि निःस्पृहासारखा, अत्यंत निश्चयाने येथे येत असलेला हा कोणता देव आहे?
12.340.20
ततः समभिचक्राम मलयं नाम पर्वतम् ।
उर्वशी पूर्वचित्तिश्च यं नित्यमुपसेवतः ॥ १२.३४०.२० ॥
नंतर तो मलय नावाच्या पर्वताकडे गेला; उर्वशी आणि पूर्वचित्ती तिची नित्य सेवा करीत होत्या.
12.340.21
तस्य ब्रह्मर्षिपुत्रस्य विस्मयं ययतुः परम् ।
अहो बुद्धिसमाधानं वेदाभ्यासरते द्विजे ॥ १२.३४०.२१ ॥
त्या ब्रह्मर्षिपुत्राविषयी त्या दोघींना मोठे आश्चर्य वाटले. अहो, वेदाभ्यासात रमलेल्या त्या द्विजाच्या बुद्धीची एकाग्रता किती अद्भुत!
12.340.22
अचिरेणैव कालेन नभश्चरति चन्द्रवत् ।
पितृशुश्रूषया बुद्धिं संप्राप्तोऽयमनुत्तमाम् ॥ १२.३४०.२२ ॥
थोड्याच काळात हा चंद्राप्रमाणे आकाशात संचार करेल. पित्याच्या सेवेने याने उत्तम बुद्धी प्राप्त केली आहे.
12.340.23
पितृभक्तो दृढतपाः पितुः सुदयितः सुतः ।
अनन्यमनसा तेन कथं पित्रा विसर्जितः ॥ १२.३४०.२३ ॥
पित्याचा भक्त, दृढ तपस्वी, पित्याला अत्यंत प्रिय पुत्र — अनन्य मनाने असलेल्या त्याला पित्याने कसे पाठवून दिले?
12.340.24
उर्वश्या वचनं श्रुत्वा शुकः परमधर्मवित् ।
उदैक्षत दिशः सर्वा वचने गतमानसः ॥ १२.३४०.२४ ॥
उर्वशीचे वचन ऐकून, परम धर्मज्ञ शुकाने सर्व दिशांकडे पाहिले; त्याचे मन त्या वचनातच गुंतले होते.
12.340.25
सोऽन्तरिक्षं महीं चैव सशैलवनकाननाम् ।
विलोकयामास तदा सरांसि सरितस्तथा ॥ १२.३४०.२५ ॥
तेव्हा त्याने आकाश, पर्वत, वने व उपवनांसह पृथ्वी, तसेच सरोवरे व नद्या पाहिल्या.
12.340.26
ततो द्वैपायनसुतं बहुमानात्समन्ततः ।
कृताञ्जलिपुटाः सर्वा निरीक्षन्ते स्म देवताः ॥ १२.३४०.२६ ॥
तेव्हा सर्व देव अत्यंत आदराने, हात जोडून, चोहोबाजूंनी द्वैपायनाच्या पुत्राकडे पाहत होते.
12.340.27
अब्रवीत्तास्तदा वाक्यं शुकः परमधर्मवित् ।
पिता यद्यनुगच्छेन्मां क्रोशमान शुकेति वै ॥ १२.३४०.२७ ॥
तेव्हा परमधर्मज्ञ शुक त्यांना म्हणाला: जर पिता माझ्या मागे येऊन 'शुक, शुक' अशी हाक मारू लागले—
12.340.28
तस्य प्रतिवचो देयं सर्वैरेव समाहितैः ।
एतन्मे स्नेहनः सर्वे वचनं कर्तुमर्हथ ॥ १२.३४०.२८ ॥
त्याला सर्वांनी एकाग्रतेने उत्तर द्यावे. हे स्नेहीजनहो, माझी ही विनंती तुम्ही सर्वांनी पूर्ण करणे योग्य आहे.
12.340.29
शुकस्य वचन श्रुत्वा दिशः सजलकाननाः ।
समुद्राः सरितः शैलाः प्रत्यूचुस्तं समन्ततः ॥ १२.३४०.२९ ॥
शुकाचे वचन ऐकून, पाणी व वनांसह दिशा, समुद्र, नद्या आणि पर्वत चोहोबाजूंनी त्याला उत्तर देऊ लागले.
12.340.30
यथा ज्ञापयसे विप्र बाढमेवं भविष्यति ।
ऋषेर्व्याहरतो वाक्यं प्रतिवक्ष्यामहे वयम् ॥ १२.३४०.३० ॥
हे विप्रा, तुम्ही सांगितल्याप्रमाणेच होईल. ऋषी बोलत असलेल्या वचनाला आम्ही उत्तर देऊ.