মহাভারত · অধ্যায় 12.362

12.362.1

धर्माः पितामहेनोक्ता मोक्षधर्माश्रिताः शुभाः ।
धर्ममाश्रमिणां श्रेष्ठं वक्तुमर्हति मे भवान् ॥ १२.३६२.१ ॥

পিতামহ মোক্ষধর্ম-আশ্রিত শুভ ধর্মসমূহ বলেছেন। আশ্রমীদের শ্রেষ্ঠ ধর্ম আপনি আমাকে বলুন।

सर्वत्र विहितो धर्मः सत्यः सत्यफलोदयः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफला क्रिया ॥ १२.३६२.२ ॥

ধর্ম সর্বত্র বিহিত; তা সত্য, এবং তার ফলও সত্য থেকেই উদ্ভূত হয়। বহুদ্বারযুক্ত ধর্মে এখানে কোনো ক্রিয়াই নিষ্ফল নয়।

यस्मिन्यस्मिंश्च विषये यो यो याति विनिश्चयम् ।
स तमेवाभिजानाति नान्यं भरतसत्तम ॥ १२.३६२.३ ॥

যে যে বিষয়ে যে যে সিদ্ধান্তে পৌঁছায়, সে সেটিই জানে, অন্য কিছু নয়, হে ভরতশ্রেষ্ঠ।

इमां च त्वं नरव्याघ्र श्रोतुमर्हसि मे कथाम् ।
पुरा शक्रस्य कथितां नारदेन महर्षिणा ॥ १२.३६२.४ ॥

হে নরশ্রেষ্ঠ, তুমি আমার এই কথা শোনো, যা পূর্বে মহর্ষি নারদ ইন্দ্রকে বলেছিলেন।

महर्षिर्नारदो राजन्सिद्धस्त्रैलोक्यसंमतः ।
पर्येति क्रमशो लोकान्वायुरव्याहतो यथा ॥ १२.३६२.५ ॥

হে রাজন, মহর্ষি নারদ সিদ্ধ, ত্রিলোকে সম্মানিত। অবাধ বায়ুর মতো তিনি ক্রমানুসারে লোকে লোকে বিচরণ করেন।

स कदाचिन्महेष्वास देवराजालयं गतः ।
सत्कृतश्च महेन्द्रेण प्रत्यासन्नगतोऽभवत् ॥ १२.३६२.६ ॥

হে মহাধনুর্ধর, তিনি একবার দেবরাজের আলয়ে গেলেন। মহেন্দ্র কর্তৃক সৎকৃত হয়ে তিনি তাঁর কাছাকাছি উপনীত হলেন।

तं कृतक्षणमासीनं पर्यपृच्छच्छत्तीपतिः ।
महर्षे किंचिदाश्चर्यमस्ति दृष्टं त्वयाऽनघ ॥ १२.३६२.७ ॥

বিশ্রাম নিয়ে বসে থাকা তাঁকে শত্তীপতি জিজ্ঞাসা করলেন, "হে মহর্ষি, হে নিষ্পাপ, আপনি কি কোনো আশ্চর্য কিছু দেখেছেন?"

दृष्टमेव हि विप्रर्षे त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
जातकौतूहलो नित्यं सिद्धश्चरसि साक्षिवत् ॥ १२.३६२.८ ॥

হে বিপ্রর্ষি, চরাচরসহ ত্রিলোক আমি তো দেখেইছি। সিদ্ধ হয়ে সর্বদা কৌতূহলী সাক্ষীর মতো আপনি বিচরণ করেন।

न ह्यस्त्यविदितं लोके देवर्षे तव किंचन ।
श्रुतं वाऽप्यनुभूतं वा दृष्टं वा कथयस्व मे ॥ १२.३६२.९ ॥

হে দেবর্ষি, জগতে আপনার অজানা কিছুই নেই। যা শুনেছেন, অনুভব করেছেন বা দেখেছেন, তা আমাকে বলুন।

तस्मै राजन्सुरेन्द्राय नारदो वदतांवरः ।
आसीनायोपपन्नाय प्रोक्तवान्विपुलां कथाम् ॥ १२.३६२.१० ॥

হে রাজন, বক্তাদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ নারদ উপবিষ্ট ও উপস্থিত সেই দেবরাজকে বিস্তৃত কথা বলেছিলেন।

यथा येन च कल्पेन स तस्मै द्विजसत्तमः ।
कथां कथितवान्पृष्टस्तथा त्वमपि मे शृणु ॥ १२.३६२.११ ॥

সেই দ্বিজশ্রেষ্ঠ জিজ্ঞাসিত হয়ে যেভাবে ও যে পদ্ধতিতে তাঁকে কথা বলেছিলেন, তেমনই আপনিও আমার কাছ থেকে শুনুন।