महाभारत · अध्याय 12.362

12.362.1

धर्माः पितामहेनोक्ता मोक्षधर्माश्रिताः शुभाः ।
धर्ममाश्रमिणां श्रेष्ठं वक्तुमर्हति मे भवान् ॥ १२.३६२.१ ॥

पितामहांनी मोक्षधर्मावर आधारित शुभ धर्म सांगितले आहेत. आश्रमींसाठी श्रेष्ठ धर्म आपण मला सांगावा.

सर्वत्र विहितो धर्मः सत्यः सत्यफलोदयः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफला क्रिया ॥ १२.३६२.२ ॥

धर्म सर्वत्र विहित आहे; तो सत्य आहे आणि त्याचे फळही सत्यातूनच उद्भवते. अनेक द्वारे असलेल्या धर्मात येथे कोणतीही क्रिया निष्फळ नाही.

यस्मिन्यस्मिंश्च विषये यो यो याति विनिश्चयम् ।
स तमेवाभिजानाति नान्यं भरतसत्तम ॥ १२.३६२.३ ॥

ज्या ज्या विषयात जो जो निश्चयाला येतो, तो तेच जाणतो, दुसरे नव्हे, हे भरतश्रेष्ठा.

इमां च त्वं नरव्याघ्र श्रोतुमर्हसि मे कथाम् ।
पुरा शक्रस्य कथितां नारदेन महर्षिणा ॥ १२.३६२.४ ॥

हे नरव्याघ्रा, तू माझी ही कथा ऐकावीस; पूर्वी महर्षी नारदांनी इंद्राला सांगितलेली ही कथा आहे.

महर्षिर्नारदो राजन्सिद्धस्त्रैलोक्यसंमतः ।
पर्येति क्रमशो लोकान्वायुरव्याहतो यथा ॥ १२.३६२.५ ॥

हे राजा, महर्षी नारद सिद्ध असून त्रैलोक्यात मान्य आहेत. अडथळ्याविना वाहणाऱ्या वाऱ्याप्रमाणे ते क्रमाने लोकांत संचार करतात.

स कदाचिन्महेष्वास देवराजालयं गतः ।
सत्कृतश्च महेन्द्रेण प्रत्यासन्नगतोऽभवत् ॥ १२.३६२.६ ॥

हे महाधनुर्धरा, ते एकदा देवराजाच्या आलयात गेले. महेंद्राने त्यांचा सत्कार केला आणि ते त्यांच्या जवळ जाऊन बसले.

तं कृतक्षणमासीनं पर्यपृच्छच्छत्तीपतिः ।
महर्षे किंचिदाश्चर्यमस्ति दृष्टं त्वयाऽनघ ॥ १२.३६२.७ ॥

विश्रांती घेऊन बसलेल्या त्यांना शत्तीपतीने विचारले, "हे महर्षी, हे निष्पाप, आपण काही आश्चर्य पाहिले आहे का?"

दृष्टमेव हि विप्रर्षे त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
जातकौतूहलो नित्यं सिद्धश्चरसि साक्षिवत् ॥ १२.३६२.८ ॥

हे विप्रर्षी, चराचरासह त्रिलोक मी आधीच पाहिले आहेत. सिद्ध होऊन सदैव कुतूहलाने साक्षीप्रमाणे आपण संचार करता.

न ह्यस्त्यविदितं लोके देवर्षे तव किंचन ।
श्रुतं वाऽप्यनुभूतं वा दृष्टं वा कथयस्व मे ॥ १२.३६२.९ ॥

हे देवर्षी, जगात आपल्याला अज्ञात असे काही नाही. जे ऐकले, अनुभवले किंवा पाहिले, ते मला सांगा.

तस्मै राजन्सुरेन्द्राय नारदो वदतांवरः ।
आसीनायोपपन्नाय प्रोक्तवान्विपुलां कथाम् ॥ १२.३६२.१० ॥

हे राजा, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ नारद बसलेल्या व आलेल्या त्या देवराजाला विस्तृत कथा सांगू लागले.

यथा येन च कल्पेन स तस्मै द्विजसत्तमः ।
कथां कथितवान्पृष्टस्तथा त्वमपि मे शृणु ॥ १२.३६२.११ ॥

त्या द्विजोत्तमाने विचारले असता ज्या प्रकारे व ज्या रीतीने त्याला कथा सांगितली, त्याचप्रमाणे तुम्हीही माझ्याकडून ऐका.