મહાભારત · અધ્યાય 12.362

12.362.1

धर्माः पितामहेनोक्ता मोक्षधर्माश्रिताः शुभाः ।
धर्ममाश्रमिणां श्रेष्ठं वक्तुमर्हति मे भवान् ॥ १२.३६२.१ ॥

પિતામહે મોક્ષધર્મ પર આધારિત શુભ ધર્મો કહ્યા છે. આશ્રમીઓ માટેનો શ્રેષ્ઠ ધર્મ આપ મને કહો.

सर्वत्र विहितो धर्मः सत्यः सत्यफलोदयः ।
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफला क्रिया ॥ १२.३६२.२ ॥

ધર્મ સર્વત્ર વિહિત છે; તે સત્ય છે અને તેનું ફળ પણ સત્યમાંથી ઉદ્ભવે છે. અનેક દ્વારવાળા ધર્મમાં અહીં કોઈ ક્રિયા નિષ્ફળ નથી.

यस्मिन्यस्मिंश्च विषये यो यो याति विनिश्चयम् ।
स तमेवाभिजानाति नान्यं भरतसत्तम ॥ १२.३६२.३ ॥

જે જે વિષયમાં જે જે નિશ્ચયે પહોંચે છે, તે તે જ જાણે છે, બીજું નહીં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.

इमां च त्वं नरव्याघ्र श्रोतुमर्हसि मे कथाम् ।
पुरा शक्रस्य कथितां नारदेन महर्षिणा ॥ १२.३६२.४ ॥

હે નરવ્યાઘ્ર, તમે મારી આ કથા સાંભળવી જોઈએ; પૂર્વે મહર્ષિ નારદે ઇન્દ્રને કહી હતી તે આ છે.

महर्षिर्नारदो राजन्सिद्धस्त्रैलोक्यसंमतः ।
पर्येति क्रमशो लोकान्वायुरव्याहतो यथा ॥ १२.३६२.५ ॥

હે રાજન, મહર્ષિ નારદ સિદ્ધ છે અને ત્રિલોકમાં માન્ય છે. અવિરત વાયુની જેમ તેઓ ક્રમશઃ લોકોમાં વિચરે છે.

स कदाचिन्महेष्वास देवराजालयं गतः ।
सत्कृतश्च महेन्द्रेण प्रत्यासन्नगतोऽभवत् ॥ १२.३६२.६ ॥

હે મહાધનુર્ધર, તેઓ એકવાર દેવરાજના આલયે ગયા. મહેન્દ્ર દ્વારા સત્કારાઈને તેઓ તેમની પાસે આવ્યા.

तं कृतक्षणमासीनं पर्यपृच्छच्छत्तीपतिः ।
महर्षे किंचिदाश्चर्यमस्ति दृष्टं त्वयाऽनघ ॥ १२.३६२.७ ॥

વિશ્રામ લઈને બેઠેલા તેમને શત્તીપતિએ પૂછ્યું, "હે મહર્ષિ, હે નિષ્પાપ, શું તમે કંઈ આશ્ચર્ય જોયું છે?"

दृष्टमेव हि विप्रर्षे त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
जातकौतूहलो नित्यं सिद्धश्चरसि साक्षिवत् ॥ १२.३६२.८ ॥

હે વિપ્રર્ષિ, ચરાચર સહિત ત્રણેય લોક મેં તો જોયા જ છે. સિદ્ધ થઈને સદા જિજ્ઞાસુ બની સાક્ષીની જેમ તમે વિચરો છો.

न ह्यस्त्यविदितं लोके देवर्षे तव किंचन ।
श्रुतं वाऽप्यनुभूतं वा दृष्टं वा कथयस्व मे ॥ १२.३६२.९ ॥

હે દેવર્ષિ, જગતમાં તમારાથી અજાણ્યું કંઈ નથી. જે સાંભળ્યું, અનુભવ્યું કે જોયું હોય તે મને કહો.

तस्मै राजन्सुरेन्द्राय नारदो वदतांवरः ।
आसीनायोपपन्नाय प्रोक्तवान्विपुलां कथाम् ॥ १२.३६२.१० ॥

હે રાજન, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ નારદે બેઠેલા અને આવેલા તે દેવરાજને વિસ્તૃત કથા કહી.

यथा येन च कल्पेन स तस्मै द्विजसत्तमः ।
कथां कथितवान्पृष्टस्तथा त्वमपि मे शृणु ॥ १२.३६२.११ ॥

તે દ્વિજશ્રેષ્ઠે પૂછાતાં જે રીતે અને જે વિધિથી તેને કથા કહી, તે જ રીતે તમે પણ મારી પાસેથી સાંભળો.