महाभारत · अध्याय 12.365
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.365.1
उपदेशं तु ते विप्र करिष्येऽहं यथाक्रमम् ।
गुरुणा मे यथाख्यातमर्थतत्त्वं तु मे शृणु ॥ १२.३६५.१ ॥
हे विप्रा, मी तुम्हाला यथाक्रम उपदेश करीन. माझ्या गुरूंनी सांगितल्याप्रमाणे अर्थतत्त्व माझ्याकडून ऐका.
12.365.2
यत्र पूर्वाभिसर्गे वै धर्मचक्रं प्रवर्तितम् ।
नैमिषे गोमतीतीरे तत्र नागह्रदो महान् ॥ १२.३६५.२ ॥
आदिसृष्टीच्या वेळी जेथे धर्मचक्र प्रवर्तित झाले, नैमिषात गोमती तीरी तेथेच तो महान नागह्रद आहे.
12.365.3
समग्रैस्रिदशैस्तत्र इष्टमासीद्द्विजर्षभ ।
यत्रेन्द्रातिक्रमं चक्रे माधाता राजसत्तमः ॥ १२.३६५.३ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, तेथे सर्व देवांनी यज्ञ केला होता; आणि तेथेच राजश्रेष्ठ मांधात्याने इंद्राचे उल्लंघन केले.
12.365.4
कृताधिवासो धर्मात्मा तत्र चक्षुःश्रवा महान् ।
पद्मनाभो महानागः पद्म इत्येव विश्रुतः ॥ १२.३६५.४ ॥
तेथे धर्मात्मा महान चक्षुःश्रवा वास्तव्य करून राहिले; पद्मनाभ नावाचा महानाग 'पद्म' नावानेच प्रसिद्ध आहे.
12.365.5
स वाचा कर्मणा चैव मनसा च द्विजर्षभः ।
प्रसादयति भूतानि त्रिविधे वर्त्मनि स्थितः ॥ १२.३६५.५ ॥
तो द्विजश्रेष्ठ वाणी, कर्म आणि मन या त्रिविध मार्गांत स्थिर राहून भूतांना प्रसन्न करतो.
12.365.6
साम्ना भेदेन दानेन दणडेनेति चतुर्विधम् ।
पिपमस्थं समस्थं च चक्षुर्ध्यानेन रक्षति ॥ १२.३६५.६ ॥
साम, भेद, दान आणि दंड असे चार प्रकार आहेत. भूमीवर आणि समतल ठिकाणी असलेल्यांचे तो ध्यानाने डोळ्याप्रमाणे रक्षण करतो.
12.365.7
तमतिक्रम्य विधिना प्रष्टुमर्हसि काङ्क्षित्तम् ।
स ते परमकं धर्मं न मिथ्या दर्शयिष्यरति ॥ १२.३६५.७ ॥
त्याच्याजवळ विधिपूर्वक जाऊन तुला हवा तो प्रश्न विचारावा. तो तुला परम धर्म खरेपणाने दाखवील.
12.365.8
स हि सर्वातिथिर्नाणो बुद्धिशास्त्रविशारदः ।
गुणैरनुपमैर्युक्तः समस्तैराभिकामिकैः ॥ १२.३६५.८ ॥
तो सर्वांचा अतिथी, मुनी, बुद्धी व शास्त्रात निपुण आहे. अनुपम व इष्ट अशा सर्व गुणांनी युक्त आहे.
12.365.9
प्रकृत्या नित्यसलिलो नित्यमध्ययने रतः ।
तपोदमाभ्यां संयुक्तो वृत्तेनानवरेण च ॥ १२.३६५.९ ॥
स्वभावाने तो सदा शुद्ध, सदा अध्ययनात रत आहे. तप व दम यांनी आणि अनुपम आचरणाने युक्त आहे.
12.365.10
यज्वा दानपतिः क्षान्तो वृत्ते च परमे स्थितः ।
सत्यवागनसूयुश्च शीलवान्नियतेन्द्रियः ॥ १२.३६५.१० ॥
तो यज्ञ करणारा, दानाचा स्वामी, क्षमाशील आणि परम आचरणात स्थिर आहे. सत्यवादी, असूयारहित, शीलवान व इंद्रियांचा निग्रह करणारा आहे.
12.365.11
शेषान्नभोक्ता वचनानुकूलो ।
हितार्जवोत्कृष्टकृताकृतज्ञः।
अवैरकृद्भूतहिते नियुक्तो ।
गङ्गाह्रदाम्भोभिजनोपपन्नः ॥ १२.३६५.११ ॥
उरलेले अन्न सेवन करणारा, वचनाला अनुकूल; हित व सरळपणात श्रेष्ठ, कृतज्ञ आणि केलेले-न केलेले जाणणारा; वैर न करणारा, प्राणिमात्रांच्या हितात नियुक्त; गंगेच्या डोहाच्या पाण्याने जन्मलेल्या कुलात उत्पन्न झालेला.