મહાભારત · અધ્યાય 12.369
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.369.1
अथ काले बहुतिथे पूर्णे प्राप्तो भुजङ्गमः ।
दत्ताभ्यनुज्ञः स्वं वेश्म कृतकर्मा विवस्वता ॥ १२.३६९.१ ॥
પછી ઘણા દિવસો વીત્યા પછી, વિવસ્વાનની અનુમતિ મેળવીને અને પોતાનું કાર્ય પૂરું કરીને તે સર્પ પોતાના નિવાસે પાછો ફર્યો.
12.369.2
तं भार्याऽप्युपचक्राम पादशौचादिभिर्गुणैः ।
उपपन्नां च तां साध्वीं पन्नगः पर्यपृच्छत ॥ १२.३६९.२ ॥
તેની પત્નીએ પણ પગ ધોવા વગેરે સેવાઓ અને ગુણોથી તેની સેવા કરી. તે સાધ્વીને સર્પે વિગતવાર પૂછ્યું.
12.369.3
अथ त्वमसि कल्याणि देवतातिथिपूजने ।
पूर्वमुक्तेन विधिना युक्ता कर्मसु वर्तसे ॥ १२.३६९.३ ॥
હે કલ્યાણી, દેવતાઓ અને અતિથિઓની પૂજામાં પહેલાં કહેલી વિધિ પ્રમાણે તું કર્મોમાં લાગેલી રહે છે.
12.369.4
न खल्वस्यकृतार्थेन स्त्रीबुद्ध्या मार्दवीकृता ।
मद्वियोगेन सुश्रोणि विमुक्ता धर्मसेतुना ॥ १२.३६९.४ ॥
હે સુંદર કમરવાળી, મારા વિયોગથી તું ધર્મસેતુથી મુક્ત થઈ છે; તેથી અધૂરા કાર્યવાળો માણસ સ્ત્રીબુદ્ધિથી કોમળ બનાવાયો નથી.
12.369.5
शिष्याणां गुरुशुश्रूषा विप्राणां वेदधारणम् ।
भृत्यानां स्वामिवचनं राज्ञो लोकानुपालनम् ॥ १२.३६९.५ ॥
શિષ્યોનો ધર્મ ગુરુસેવા છે, બ્રાહ્મણોનો ધર્મ વેદધારણ છે, સેવકોનો ધર્મ સ્વામીની આજ્ઞા પાળવી છે, અને રાજાનો ધર્મ લોકોનું રક્ષણ છે.
12.369.6
सर्वभूतपरित्राणं क्षत्रधर्म इहोच्यते ।
वैश्यानां यज्ञसंवृत्तिरातिथेयसमन्विता ॥ १२.३६९.६ ॥
સર્વ પ્રાણીઓનું રક્ષણ એ અહીં ક્ષત્રધર્મ કહેવાય છે; વૈશ્યોનો ધર્મ યજ્ઞાચરણ અને અતિથિસત્કારથી યુક્ત હોવો છે.
12.369.7
विप्रक्षत्रियवैश्यानां शुश्रूषा शूद्रकर्म तत् ।
गृहस्थधर्मो नागेन्द्र सर्वभूतहितैषिता ॥ १२.३६९.७ ॥
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્યોની સેવા એ શૂદ્રનું કર્મ છે. હે નાગેન્દ્ર, ગૃહસ્થધર્મ સર્વભૂતોના હિતની ઇચ્છા છે.
12.369.8
नियताहारता नित्यं व्रतचर्या यथाक्रमम् ।
धर्मो हि धर्मसंबन्धादिन्द्रियाणां विशेषतः ॥ १२.३६९.८ ॥
નિયમિત આહાર, નિત્ય વ્રતાચરણ ક્રમાનુસાર કરવું એ ધર્મ છે; ખાસ કરીને ઇન્દ્રિયો ધર્મ સાથે જોડાયેલી હોવાથી.
12.369.9
अहं कस्य कुतो वाऽपि कः को मे ह भवेदिति ।
प्रयोजनमतिर्नित्यमेवं मोक्षाश्रमे वसेत् ॥ १२.३६९.९ ॥
હું કોનો છું, ક્યાંથી આવ્યો છું, મારું કોણ છે અને કોણ થશે — એવા વિચાર સાથે, સદા પ્રયોજનમાં મન રાખીને, આ રીતે મોક્ષાશ્રમમાં વસવું.
12.369.10
पतिव्रतात्वं भार्यायाः परमो धर्म उच्यते ।
तवोपदेशान्नागेन्द्र तच्च तत्त्वेन वेद्मि वै ॥ १२.३६९.१० ॥
પતિવ્રતા હોવું એ પત્નીનો પરમ ધર્મ કહેવાય છે. હે નાગેન્દ્ર, તમારા ઉપદેશથી હું તે ખરેખર જાણું છું.
12.369.11
साऽहं धर्मं विजानन्ती धर्ननित्ये त्वयि स्थिते ।
सत्पथं कथमृत्सृज्य यास्यामि विपथं पथः ॥ १२.३६९.११ ॥
હું ધર્મ જાણું છું; તમે નિત્ય ધર્મમાં સ્થિર હોવ ત્યારે, સન્માર્ગ છોડીને હું કુમાર્ગે કેવી રીતે જાઉં?
12.369.12
देवतानां महाभाग धर्मचर्या न हीयते ।
अतिथीनां च सत्कारे नित्ययुक्ताऽस्म्यतन्द्रिता ॥ १२.३६९.१२ ॥
હે મહાભાગ, દેવતાઓની ધર્મચર્યા ઘટતી નથી; અતિથિઓના સત્કારમાં હું સદા લાગેલી અને આળસ વિનાની છું.
12.369.13
सप्ताष्टदिवसास्त्वद्य विप्रस्येहागतस्य वै ।
तच्च कार्यं न मे ख्याति दर्शनं तव काङ्क्षति ॥ १२.३६९.१३ ॥
અહીં આવેલા બ્રાહ્મણને આજે સાત-આઠ દિવસ થયા છે. તે કાર્ય મને જ્ઞાત નથી; તેઓ તમારું દર્શન ઇચ્છે છે.
12.369.14
गोमत्यास्त्वेष पुलिने त्वद्दर्शनसमुत्सुकः ।
आसीनो वर्तयन्ब्रह्म ब्राह्मणः संशितव्रतः ॥ १२.३६९.१४ ॥
ગોમતી નદીના કિનારે આ બ્રાહ્મણ તમારા દર્શન માટે ઉત્સુક થઈ, વેદપાઠ કરતા, દૃઢ વ્રતધારી બનીને બેઠા છે.
12.369.15
अहं त्वनेन नागेन्द्र सत्यपूर्वं समाहिता ।
प्रस्थाप्यो मत्सकाशं स संप्राप्तो भुजगोत्तमः ॥ १२.३६९.१५ ॥
હે નાગેન્દ્ર, હું સત્યપ્રતિજ્ઞાથી બદ્ધ છું. આને મારી પાસે મોકલવો જોઈએ; તે ઉત્તમ નાગ મારી પાસે આવી પહોંચ્યો છે.
12.369.16
एतच्छ्रुत्वा महाप्राज्ञ तत्र गन्तुं त्वमर्हसि ।
दातुमर्हसि वा तस्य दर्शनं दर्शनश्रवः ॥ १२.३६९.१६ ॥
આ સાંભળીને, હે મહાપ્રાજ્ઞ, તમારે ત્યાં જવું જોઈએ; અથવા તેમને તમારું દર્શન આપવું જોઈએ, હે દર્શનથી કીર્તિવંત.