महाभारत · अध्याय 12.369
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.369.1
अथ काले बहुतिथे पूर्णे प्राप्तो भुजङ्गमः ।
दत्ताभ्यनुज्ञः स्वं वेश्म कृतकर्मा विवस्वता ॥ १२.३६९.१ ॥
नंतर बरेच दिवस उलटल्यावर, विवस्वानाची अनुमती मिळवून आणि आपले कार्य पूर्ण करून तो सर्प आपल्या निवासस्थानी परत आला.
12.369.2
तं भार्याऽप्युपचक्राम पादशौचादिभिर्गुणैः ।
उपपन्नां च तां साध्वीं पन्नगः पर्यपृच्छत ॥ १२.३६९.२ ॥
त्याच्या पत्नीनेही पाय धुणे इत्यादी सेवांनी आणि गुणांनी त्याची सेवा केली. त्या साध्वीला सर्पाने सविस्तर विचारले.
12.369.3
अथ त्वमसि कल्याणि देवतातिथिपूजने ।
पूर्वमुक्तेन विधिना युक्ता कर्मसु वर्तसे ॥ १२.३६९.३ ॥
हे कल्याणी, देव आणि अतिथी यांच्या पूजनात पूर्वी सांगितलेल्या विधीनुसार तू कर्मांमध्ये गुंतलेली आहेस.
12.369.4
न खल्वस्यकृतार्थेन स्त्रीबुद्ध्या मार्दवीकृता ।
मद्वियोगेन सुश्रोणि विमुक्ता धर्मसेतुना ॥ १२.३६९.४ ॥
हे सुंदर कमरेच्या स्त्री, माझ्या वियोगाने तू धर्मसेतूपासून मुक्त झाली आहेस; म्हणून ज्याचे कार्य अपूर्ण आहे त्याला स्त्रीबुद्धीने मृदू केलेले नाही.
12.369.5
शिष्याणां गुरुशुश्रूषा विप्राणां वेदधारणम् ।
भृत्यानां स्वामिवचनं राज्ञो लोकानुपालनम् ॥ १२.३६९.५ ॥
शिष्यांचे कर्तव्य गुरुसेवा, ब्राह्मणांचे वेदधारण, सेवकांचे स्वामीच्या आज्ञेचे पालन, आणि राजाचे लोकरक्षण.
12.369.6
सर्वभूतपरित्राणं क्षत्रधर्म इहोच्यते ।
वैश्यानां यज्ञसंवृत्तिरातिथेयसमन्विता ॥ १२.३६९.६ ॥
सर्व प्राण्यांचे रक्षण हाच येथे क्षत्रधर्म सांगितला आहे; वैश्यांचा धर्म यज्ञाचरण आणि अतिथिसत्कार यांनी युक्त असणे हा आहे.
12.369.7
विप्रक्षत्रियवैश्यानां शुश्रूषा शूद्रकर्म तत् ।
गृहस्थधर्मो नागेन्द्र सर्वभूतहितैषिता ॥ १२.३६९.७ ॥
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य यांची सेवा हे शूद्राचे कर्म आहे. हे नागेंद्रा, गृहस्थधर्म म्हणजे सर्वभूतांच्या हिताची इच्छा.
12.369.8
नियताहारता नित्यं व्रतचर्या यथाक्रमम् ।
धर्मो हि धर्मसंबन्धादिन्द्रियाणां विशेषतः ॥ १२.३६९.८ ॥
नियमित आहार, नित्य व्रताचरण यथाक्रम करणे हाच धर्म; विशेषतः इंद्रिये धर्माशी संबंधित असल्यामुळे.
12.369.9
अहं कस्य कुतो वाऽपि कः को मे ह भवेदिति ।
प्रयोजनमतिर्नित्यमेवं मोक्षाश्रमे वसेत् ॥ १२.३६९.९ ॥
मी कोणाचा, कुठून आलो, माझे कोण, कोण होईल — असा विचार करत, सदैव ध्येयात मन ठेवून, असे मोक्षाश्रमात राहावे.
12.369.10
पतिव्रतात्वं भार्यायाः परमो धर्म उच्यते ।
तवोपदेशान्नागेन्द्र तच्च तत्त्वेन वेद्मि वै ॥ १२.३६९.१० ॥
पतिव्रतत्व हाच पत्नीचा परम धर्म असे म्हटले जाते. हे नागेंद्रा, तुमच्या उपदेशामुळे मी ते खरोखर जाणते.
12.369.11
साऽहं धर्मं विजानन्ती धर्ननित्ये त्वयि स्थिते ।
सत्पथं कथमृत्सृज्य यास्यामि विपथं पथः ॥ १२.३६९.११ ॥
मी धर्म जाणते; तुम्ही नित्य धर्मात स्थिर असताना, सन्मार्ग सोडून मी कुमार्गाने कशी जाऊ?
12.369.12
देवतानां महाभाग धर्मचर्या न हीयते ।
अतिथीनां च सत्कारे नित्ययुक्ताऽस्म्यतन्द्रिता ॥ १२.३६९.१२ ॥
हे महाभागा, देवतांची धर्मचर्या कमी होत नाही; अतिथींच्या सत्कारात मी सदैव तत्पर आणि अनलस आहे.
12.369.13
सप्ताष्टदिवसास्त्वद्य विप्रस्येहागतस्य वै ।
तच्च कार्यं न मे ख्याति दर्शनं तव काङ्क्षति ॥ १२.३६९.१३ ॥
येथे आलेल्या ब्राह्मणाला आज सात-आठ दिवस झाले आहेत. ते कार्य मला ठाऊक नाही; ते तुमचे दर्शन इच्छितात.
12.369.14
गोमत्यास्त्वेष पुलिने त्वद्दर्शनसमुत्सुकः ।
आसीनो वर्तयन्ब्रह्म ब्राह्मणः संशितव्रतः ॥ १२.३६९.१४ ॥
गोमती नदीच्या काठी हे ब्राह्मण तुमच्या दर्शनासाठी उत्सुक होऊन, वेदपठण करत, दृढव्रती असे बसले आहेत.
12.369.15
अहं त्वनेन नागेन्द्र सत्यपूर्वं समाहिता ।
प्रस्थाप्यो मत्सकाशं स संप्राप्तो भुजगोत्तमः ॥ १२.३६९.१५ ॥
हे नागेंद्रा, मी सत्यप्रतिज्ञेने बद्ध आहे. यास माझ्याकडे पाठवायचे आहे; तो उत्तम नाग माझ्याजवळ आला आहे.
12.369.16
एतच्छ्रुत्वा महाप्राज्ञ तत्र गन्तुं त्वमर्हसि ।
दातुमर्हसि वा तस्य दर्शनं दर्शनश्रवः ॥ १२.३६९.१६ ॥
हे ऐकून, हे महाप्राज्ञा, तुम्ही तिथे जाणे योग्य आहे; किंवा त्यांना तुमचे दर्शन द्यावे, हे दर्शनाने कीर्तिमान.