महाभारत · अध्याय 12.370
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.370.1
अथ ब्राह्मणरूपेण कं तं समनुपश्यसि ।
मानुषं केवलं विप्रं देवं वाऽथ शुचिस्मिते ॥ १२.३७०.१ ॥
मग ब्राह्मणरूपात तू कोणाला पाहतेस? तो केवळ मानव ब्राह्मण आहे, की देव आहे, हे शुचिस्मिते?
12.370.2
को हि मां मानुषः शक्तो द्रष्टुकामो यशस्विनि ।
संदर्शनरुचिर्वाक्यमाज्ञापूर्वं वदिष्यति ॥ १२.३७०.२ ॥
हे यशस्विनी, मला पाहण्याच्या इच्छेने, दर्शनाच्या आसक्तीने, आज्ञापूर्वक असे शब्द बोलण्यास कोणता मानव समर्थ आहे?
12.370.3
सुरासुरगणानां च देवर्षीनां च भामिनि ।
ननु नागा महावीर्याः सौरभेयास्तरस्विनः ॥ १२.३७०.३ ॥
हे भामिनी, सुर-असुरांच्या गणांमध्ये आणि देवर्षींमध्येही नाग हे महापराक्रमी, सुरभीचे वंशज आणि वेगवान असतात.
12.370.4
वन्दनीयाश्च वरदा वयमप्यनुयायिनः ।
मनुष्याणां विशेषेण नावेक्ष्या इति मे मतिः ॥ १२.३७०.४ ॥
आम्हीही वंदनीय, वरदाते आणि अनुयायी आहोत; मानवांनी विशेषतः आमची उपेक्षा करू नये, असे माझे मत आहे.
12.370.5
आर्जवेन विजानामि नासौ देवोऽनिलाशन ।
एकं तस्मिन्विजानामि भक्तिमानतिरोपण ॥ १२.३७०.५ ॥
सरळपणाने मला कळते, तो देव नाही, हे अनिलाशना. एक गोष्ट मी त्याच्यात जाणते, तो भक्तिमान आहे, हे अतिरोषणा.
12.370.6
स हि कार्यान्तराकाङ्क्षी जलेप्सुः स्तोकको यथा ।
वर्षं वर्षप्रियः पक्षी दर्शनं तव काङ्क्षते ॥ १२.३७०.६ ॥
तो निश्चितच दुसऱ्या कोणत्या तरी हेतूची इच्छा धरतो, पाण्याची इच्छा करणाऱ्या लहान पक्ष्यासारखा; पावसाचा प्रेमी पक्षी जसा, तसा तो तुझे दर्शन इच्छितो.
12.370.7
हित्वा त्वद्दर्शनं किंचिद्विघ्नं न प्रतिपालयेत् ।
तुल्योप्यभिजने जातो न कश्चित्पर्युपासते ॥ १२.३७०.७ ॥
तुझे दर्शन सोडून कोणत्याही विघ्नाची वाट पाहू नये. समान कुलात जन्मलेलेही कोणी सेवा करीत नाही.
12.370.8
तद्रोषं सहजं त्यक्त्वा त्वमेनं द्रष्टुमर्हसि ।
आशाच्छेदेन तस्याद्य नात्मानं दरधुमर्हसि ॥ १२.३७०.८ ॥
म्हणून सहज क्रोध सोडून तू याला पाहावेस. आज त्याची आशा तोडून स्वतःला रोखू नकोस.
12.370.9
आशया ह्यभिपन्नानामकृत्वाऽश्रुप्रमार्जनम् ।
राजा वा राजपुत्रो वा भ्रूणहत्यैव युज्यते ॥ १२.३७०.९ ॥
आशेने पीडित झालेल्यांचे अश्रू न पुसता, राजा असो वा राजपुत्र, ते भ्रूणहत्येसारखेच ठरते.
12.370.10
मौने ज्ञानफलावाप्तिर्दानेन च यशो महत् ।
वाग्मित्वं सत्यवाक्येन परत्र च महीयते ॥ १२.३७०.१० ॥
मौनाने ज्ञानफल मिळते; दानाने मोठे यश; सत्यवचनाने वक्तृत्व; परलोकातही तो गौरविला जातो.
12.370.11
भूप्रदानेन च गतिं लभत्याश्रमसंमिताम् ।
न्याय्यस्यार्धस्य संप्राप्तिं कृत्वा फलमुपाश्रुते ॥ १२.३७०.११ ॥
भूमिदानाने आश्रमाला योग्य गती मिळते; न्याय्य अर्धभाग मिळवून फळ उपभोगतो.
12.370.12
अभिप्रेतामसंश्लिष्टां कृत्वा चात्महितां क्रियाम् ।
न याति निरयं कश्चिदिति धर्मविदो विदुः ॥ १२.३७०.१२ ॥
इष्ट, मिसळ नसलेले आणि स्वतःला हितकारक कर्म जो करतो, तो नरकात जात नाही, असे धर्मज्ञ जाणतात.
12.370.13
अभिमानैर्न मानो मे जातिदोषेण वै महान् ।
रोषः संकल्पजः साध्वि दग्धो वागग्निना त्वया ॥ १२.३७०.१३ ॥
हे साध्वी, अभिमानाने माझा मान मोठा नाही; जातिदोषामुळे, संकल्पातून जन्मलेला महान क्रोध तुझ्या वाणीच्या अग्नीने जळून गेला.
12.370.14
न च रोषादहं साध्वि पश्येयमधिकं तमः ।
तस्य वक्तव्यतां याति विशेषेण भुजङ्गमाः ॥ १२.३७०.१४ ॥
हे साध्वी, क्रोधामुळे मी अधिक अंधार पाहणार नाही; हे सर्पांनो, त्याचा विशेष उच्चार होतो.
12.370.15
रोषस्य हि वशं गत्वा दशग्नीवः प्रतापवान् ।
तथा शक्रप्रतिस्पर्धी हतो रामेण संयुगे ॥ १२.३७०.१५ ॥
क्रोधाच्या वशी जाऊन, इंद्राचा प्रतिस्पर्धी प्रतापी दशग्रीव युद्धात रामाच्या हातून मारला गेला.
12.370.16
अन्तःपुरगतं वत्सं श्रुत्वा रामेण निर्हृतम् ।
धर्मणारोषसंविग्नाः कार्तवीर्यसुता हताः ॥ १२.३७०.१६ ॥
अंतःपुरात गेलेल्या वासराला (पुत्राला) रामाने हरण केले हे ऐकून, क्रोधाने व्याकूळ झालेले कार्तवीर्याचे पुत्र मारले गेले.
12.370.17
जामदग्न्येन रामेण सहस्रनयनोपमः ।
संयुगे निहतो रोषात्कार्तवीर्यो महाबलः ॥ १२.३७०.१७ ॥
जमदग्नीचा पुत्र रामाच्या हातून, सहस्रनयन (इंद्र) समान महाबली कार्तवीर्य युद्धात क्रोधाने मारला गेला.
12.370.18
तदेष तपसां शत्रुः श्रेयसां विनिपातकः ।
निगृहीतो मया रोषः श्रुत्वैवं वचनं तव ॥ १२.३७०.१८ ॥
म्हणून हा क्रोध तपस्येचा शत्रू आणि कल्याणाचा विनाशक आहे; तुझे असे वचन ऐकून मी तो क्रोध आवरला आहे.
12.370.19
आत्मानं च विशेषेण प्रशंसाम्यनपायिनि ।
यस्य मे त्वं विशालाक्षि भार्या गुणसमन्विता ॥ १२.३७०.१९ ॥
हे अनपायिनी, हे विशालाक्षी, गुणसंपन्न अशी तू माझी पत्नी आहेस, म्हणून मी विशेषतः स्वतःचीच प्रशंसा करतो.
12.370.20
एष तत्रैव गच्छामि यत्र तिष्ठत्यसौ द्विजः ।
सर्वथा चोक्तवान्वाक्यं स कृतार्थः प्रयास्यति ॥ १२.३७०.२० ॥
तो द्विज जिथे थांबला आहे तिथेच मी जातो. त्याने सर्व प्रकारे सांगितलेल्या वचनांनी तो कृतार्थ होऊन परत जाईल.