महाभारत · अध्याय 12.375

12.375.1

स चामन्त्र्योरगश्रेष्ठं ब्राह्मणः कृतनिश्चयः ।
दीक्षाकाङ्क्षी तदा राजंश्च्यवनं भार्गवं श्रितः ॥ १२.३७५.१ ॥

राजा, त्या ब्राह्मणाने श्रेष्ठ नागाचा निरोप घेऊन, दृढ निश्चयाने, दीक्षेची इच्छा धरून भृगुवंशीय च्यवनाचा आश्रय घेतला.

स तेन कृतसत्कारो धर्ममेवाधितस्थिवान् ।
तथैव च कथामेतां राजन्कथितवांस्तदा ॥ १२.३७५.२ ॥

त्याच्याकडून सत्कार मिळाल्यावर तो धर्मातच स्थिर राहिला; राजा, तेव्हा त्याने ही कथाही सांगितली.

भार्गवेणापि राजेन्द्र जनकस्य निवेशने ।
कथैषा कथिता पुण्या नारदाय महात्मने ॥ १२.३७५.३ ॥

हे राजेंद्रा, भार्गवानेही जनकाच्या निवासस्थानी महात्मा नारदाला ही पुण्यकथा सांगितली.

नारदेनापि राजेन्द्र देवेन्द्रस्य निवेशने ।
कथिता भरतश्रेष्ठ पृष्टेनाक्लिष्टकर्मणा ॥ १२.३७५.४ ॥

हे राजेंद्रा, नारदानेही देवेंद्राच्या निवासस्थानी, हे भरतश्रेष्ठा, अक्लिष्टकर्म्याने विचारल्यावर ही कथा सांगितली.

देवराजेन च पुरा कथितैषा कथा शुभा ।
समस्तेभ्यः प्रशस्तेभ्यो विप्रेभ्यो वसुधाधिप ॥ १२.३७५.५ ॥

देवराजानेही पूर्वी ही शुभ कथा सर्व प्रशंसनीय ब्राह्मणांना सांगितली होती, हे वसुधाधिपा.

यदा च मम रामेण युद्धमासीत्सुदारुणम् ।
वसुभिश्च तदा राजन्कथेयं कथिता मम ॥ १२.३७५.६ ॥

जेव्हा रामाशी माझे अत्यंत भयंकर युद्ध झाले, तेव्हा, हे राजा, वसूंनी मला ही कथा सांगितली.

पृच्छमानाय तत्त्वेन मया चैवोत्तमा तव ।
कथेयं कथिता पुण्या धर्म्या धर्मभृतांवर ॥ १२.३७५.७ ॥

सत्याने विचारणाऱ्या तुला मी ही उत्तम, पुण्यकारक आणि धर्मसंमत कथा सांगितली आहे, धर्मधारकांतील श्रेष्ठा.

तदेव परमो धर्मो यन्मां पृच्छसि भारत ।
आसीद्धीरो ह्यनाकाङ्क्षी धर्मार्थकरणे नृप ॥ १२.३७५.८ ॥

हे भारता, तू मला जे विचारत आहेस तोच परम धर्म आहे. हे नृपा, तो धीर आणि निरिच्छ होता, धर्म व अर्थाच्या कर्मात रत होता.

स च किल कृतनिश्चयो द्विजो ।
भुजगपतिप्रतिदशितात्मकृत्यः।
यमनियमसहो वनान्तरं ।
परिगणितोञ्छशिलाशनः प्रविष्टः ॥ १२.३७५.९ ॥

तो दृढनिश्चयी द्विज नागराजाला आपले आत्मकर्म दाखवून, यमनियम सहन करत वनात शिरला; मोजलेल्या उञ्छ व दगडांवर उपजीविका करत राहिला.