મહાભારત · અધ્યાય 12.41

12.41.1

ततो युधिष्ठिरो राजा ज्ञातीनां ये हता युधि ।
श्राद्धानि कारयामास तेषां पृथगुदारधीः ॥ १२.४१.१ ॥

ત્યારબાદ ઉદારબુદ્ધિ રાજા યુધિષ્ઠિરે યુદ્ધમાં મરાયેલા જ્ઞાતિજનો માટે અલગ અલગ શ્રાદ્ધકર્મો કરાવ્યાં.

धृतराष्ट्रो ददौ राजा पुत्राणामौर्ध्वदेहिकम् ।
सर्वकामगुणोपेतमन्नं गाश्च धनानि च।
रत्नानि च विचित्राणि महार्हाणि महायशाः ॥ १२.४१.२ ॥

મહાયશસ્વી રાજા ધૃતરાષ્ટ્રે પુત્રોના ઔર્ધ્વદૈહિક કર્મ માટે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરનાર અન્ન, ગાયો, ધન અને અદ્ભુત તથા બહુમૂલ્ય રત્નો આપ્યાં.

युधिष्ठिरस्तु द्रोणस्य कर्णस्य च महात्मनः ।
धृष्टद्युम्नाभिमन्युभ्यां हेडिम्बस्य च रक्षसः ॥ १२.४१.३ ॥

યુધિષ્ઠિરે મહાત્મા દ્રોણ અને કર્ણ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને અભિમન્યુ, તથા રાક્ષસ હૈડિંબ માટે પણ (શ્રાદ્ધ કરાવ્યાં).

विराटप्रभृतीनां च सुहृदामुपकारिणाम् ।
द्रुपदद्रौपदेयानां द्रौपद्या सहितो ददौ ॥ १२.४१.४ ॥

વિરાટ વગેરે ઉપકારી મિત્રો માટે, તથા દ્રુપદ અને દ્રૌપદીના પુત્રો માટે, દ્રૌપદી સાથે મળીને તેણે દાન આપ્યું.

ब्राह्मणानां सहस्राणि पृथगेकैकमुद्दिशन् ।
धनै रत्नैश्च गोभिश्च वस्त्रैश्च समतर्पयत् ॥ १२.४१.५ ॥

દરેકના નામે અલગ અલગ ઉદ્દેશ રાખીને હજારો બ્રાહ્મણોને ધન, રત્નો, ગાયો અને વસ્ત્રો આપીને સંપૂર્ણ તૃપ્ત કર્યા.

ये चान्ये पृथिवीपाला येषां नास्ति सुहृज्जनः ।
उद्दिश्योद्दिश्य तेषां च चक्रे राजौर्ध्वदेहिकम् ॥ १२.४१.६ ॥

જેમને મિત્ર કે સ્વજન ન હતા એવા બીજા રાજાઓ માટે પણ રાજાએ એક એક નામ લઈને ઔર્ધ્વદૈહિક કર્મ કર્યું.

सभाः प्रपाश्च विविधास्तटाकानि च पाण्डवः ।
सुहृदां कारयामास सर्वेषामौर्ध्वदेहिकम् ॥ १२.४१.७ ॥

પાંડવે (યુધિષ્ઠિરે) મૃત મિત્રો માટે સભાગૃહો, પરબો અને અનેક પ્રકારનાં તળાવો બંધાવ્યાં; તે સૌનાં ઔર્ધ્વદૈહિક (અંત્યેષ્ટિ) કર્મો કરાવ્યાં.

स तेषामनृणो भूत्वा गत्वा लोकेष्ववाच्यताम् ।
कृतकृत्योऽभवद्राजा प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.४१.८ ॥

તેમના ઋણથી મુક્ત થઈ, લોકોમાં નિંદાથી રહિત થઈ, રાજા કૃતકૃત્ય બન્યો અને ધર્મથી પ્રજાનું પાલન કરવા લાગ્યો.

धृतराष्ट्रं यथापूर्वं गान्धारीं विदुरं तथा ।
सर्वांश्च कौरवान्मान्यान्भृत्यांश्च समपूजयत् ॥ १२.४१.९ ॥

પૂર્વની જેમ ધૃતરાષ્ટ્ર, ગાંધારી અને વિદુરનો, તેમ જ સર્વ માનનીય કૌરવો અને સેવકોનો તેણે સારો સત્કાર કર્યો.

याश्च तत्र स्त्रियः काश्चिद्धतवीरा हतात्मजाः ।
सर्वास्ताः कौरवो राजा संपूज्यापालायद्धृणी ॥ १२.४१.१० ॥

ત્યાંની જે સ્ત્રીઓ વીર પતિ અને પુત્રો ગુમાવી ચૂકી હતી, તે સર્વનો કૌરવ રાજાએ સત્કાર કરી દયાભાવે પાલન કર્યું.

दीनान्धकृपणानां च गृहाच्छादनभोजनैः ।
आनृशंस्यपरो राजा चकारानुग्रहं प्रभुः ॥ १२.४१.११ ॥

દીન, અંધ અને ગરીબોને ઘર, વસ્ત્ર અને ભોજન આપીને, કરુણામાં તત્પર પ્રભુ રાજાએ અનુગ્રહ કર્યો.

स विजित्य महीं कृत्स्नामानृण्यं प्राप्य वैरिषु ।
निःसपत्नः सुखी राजा विजहार युधिष्ठिरः ॥ १२.४१.१२ ॥

સમગ્ર પૃથ્વી જીતીને, શત્રુઓ વચ્ચે ઋણમુક્ત થઈ, પ્રતિસ્પર્ધી વિનાનો અને સુખી થઈને રાજા યુધિષ્ઠિર વિહાર કરવા લાગ્યા.