महाभारत · अध्याय 12.41

12.41.1

ततो युधिष्ठिरो राजा ज्ञातीनां ये हता युधि ।
श्राद्धानि कारयामास तेषां पृथगुदारधीः ॥ १२.४१.१ ॥

नंतर उदारबुद्धी राजा युधिष्ठिराने युद्धात मारल्या गेलेल्या ज्ञातींसाठी स्वतंत्रपणे श्राद्धकर्मे करवली.

धृतराष्ट्रो ददौ राजा पुत्राणामौर्ध्वदेहिकम् ।
सर्वकामगुणोपेतमन्नं गाश्च धनानि च।
रत्नानि च विचित्राणि महार्हाणि महायशाः ॥ १२.४१.२ ॥

महायशस्वी राजा धृतराष्ट्राने पुत्रांच्या और्ध्वदैहिक कर्मासाठी सर्व इच्छा पूर्ण करणारे अन्न, गायी, धन आणि अद्भुत, मौल्यवान रत्ने दिली.

युधिष्ठिरस्तु द्रोणस्य कर्णस्य च महात्मनः ।
धृष्टद्युम्नाभिमन्युभ्यां हेडिम्बस्य च रक्षसः ॥ १२.४१.३ ॥

युधिष्ठिराने महात्मा द्रोण आणि कर्ण, धृष्टद्युम्न आणि अभिमन्यू, तसेच राक्षस हिडिंबाच्या पुत्रासाठीही (श्राद्धे करवली).

विराटप्रभृतीनां च सुहृदामुपकारिणाम् ।
द्रुपदद्रौपदेयानां द्रौपद्या सहितो ददौ ॥ १२.४१.४ ॥

विराट आदी उपकारी सुहृदांसाठी आणि द्रुपद व द्रौपदीच्या पुत्रांसाठी द्रौपदीसह त्याने दान दिले.

ब्राह्मणानां सहस्राणि पृथगेकैकमुद्दिशन् ।
धनै रत्नैश्च गोभिश्च वस्त्रैश्च समतर्पयत् ॥ १२.४१.५ ॥

प्रत्येकाच्या नावाने वेगवेगळे उद्दिष्ट ठेवून हजारो ब्राह्मणांना धन, रत्ने, गायी व वस्त्रे देऊन पूर्णपणे तृप्त केले.

ये चान्ये पृथिवीपाला येषां नास्ति सुहृज्जनः ।
उद्दिश्योद्दिश्य तेषां च चक्रे राजौर्ध्वदेहिकम् ॥ १२.४१.६ ॥

ज्यांना मित्र किंवा नातेवाईक नव्हते अशा इतर राजांसाठीही राजाने एकेकाचे नाव घेऊन और्ध्वदैहिक कर्मे केली.

सभाः प्रपाश्च विविधास्तटाकानि च पाण्डवः ।
सुहृदां कारयामास सर्वेषामौर्ध्वदेहिकम् ॥ १२.४१.७ ॥

पांडवाने (युधिष्ठिराने) मृत सुहृदांसाठी सभागृहे, पाणपोया आणि विविध तळी बांधविली; त्या सर्वांचे और्ध्वदैहिक (अंत्यसंस्कार) करविले.

स तेषामनृणो भूत्वा गत्वा लोकेष्ववाच्यताम् ।
कृतकृत्योऽभवद्राजा प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.४१.८ ॥

त्यांच्या ऋणातून मुक्त होऊन, लोकांत निंदेपासून दूर राहून राजा कृतकृत्य झाला आणि धर्माने प्रजेचे पालन करू लागला.

धृतराष्ट्रं यथापूर्वं गान्धारीं विदुरं तथा ।
सर्वांश्च कौरवान्मान्यान्भृत्यांश्च समपूजयत् ॥ १२.४१.९ ॥

पूर्वीप्रमाणेच धृतराष्ट्र, गांधारी, विदुर यांना आणि सर्व आदरणीय कौरव व सेवकांना त्याने चांगला सन्मान दिला.

याश्च तत्र स्त्रियः काश्चिद्धतवीरा हतात्मजाः ।
सर्वास्ताः कौरवो राजा संपूज्यापालायद्धृणी ॥ १२.४१.१० ॥

तेथील जी स्त्रिया वीर पतींना व पुत्रांना गमावून बसलेल्या होत्या, त्या सर्वांचा कौरव राजाने सन्मान करून दयेने पालन केला.

दीनान्धकृपणानां च गृहाच्छादनभोजनैः ।
आनृशंस्यपरो राजा चकारानुग्रहं प्रभुः ॥ १२.४१.११ ॥

दीन, आंधळे व गरीब यांना घर, वस्त्र व भोजन देऊन, दयाळू प्रभू राजाने अनुग्रह केला.

स विजित्य महीं कृत्स्नामानृण्यं प्राप्य वैरिषु ।
निःसपत्नः सुखी राजा विजहार युधिष्ठिरः ॥ १२.४१.१२ ॥

संपूर्ण पृथ्वी जिंकून, शत्रूंमध्ये ऋणमुक्त होऊन, निष्कंटक व सुखी होऊन राजा युधिष्ठिर विहार करू लागला.