Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 12.42

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

12.42.1

अभिषिक्तो महाप्राज्ञो राज्यं प्राप्य युधिष्ठिरः ।
दाशार्हं पुण्डरीकाक्षमुवाच प्राञ्जलिः शुचिः ॥ १२.४२.१ ॥

राज्य प्राप्त कर अभिषिक्त हुए महाप्रज्ञ युधिष्ठिर ने पवित्र होकर, हाथ जोड़कर दाशार्ह कमलनयन (कृष्ण) से कहा।

12.42.2

तव कृष्ण प्रसादेन नयेन न बलेन च ।
बुद्ध्या च यदुशार्दूल तथा विक्रमणेन च ॥ १२.४२.२ ॥

हे कृष्ण, तुम्हारी कृपा से, नीति से नहीं, बल से नहीं, बुद्धि से, और हे यदुशार्दूल, पराक्रम से भी (यह राज्य मिला है)।

12.42.3

पुनः प्राप्तमिदं राज्यं पितृपैतामहं मया ।
नमस्ते पुण्डरीकाक्ष पुनः पुनररिंदम ॥ १२.४२.३ ॥

मुझे फिर से यह पितृ-पितामहों का राज्य मिला है। हे कमलनयन, तुम्हें नमस्कार, बार-बार नमस्कार, हे शत्रुदमन।

12.42.4

त्वामेकमाहुः पुरुषं त्वामाहुः सात्वतां पतिम् ।
नामभिस्त्वां बहुविधैः स्तुवन्ति प्रयता द्विजाः ॥ १२.४२.४ ॥

तुम्हें एकमात्र पुरुष कहते हैं, तुम्हें सात्वतों का स्वामी कहते हैं। अनेक प्रकार के नामों से संयमी द्विज तुम्हारी स्तुति करते हैं।

12.42.5

विश्वकर्मन्नमस्तेऽस्तु विश्वात्मन्विश्वसंभव ।
विष्णो जिष्णो हरे कृष्ण वैकुण्ठ पुरुषोत्तम ॥ १२.४२.५ ॥

हे विश्वकर्मा, तुम्हें नमस्कार हो। हे विश्वात्मा, हे विश्व के उद्भव, हे विष्णु, हे जिष्णु, हे हरि, हे कृष्ण, हे वैकुण्ठ, हे पुरुषोत्तम।

12.42.6

अदित्याः सप्तधा त्वं तु पुराणो गर्भतां गतः ।
पृश्निगर्भस्त्वमेवैकस्त्रियुगं त्वां वदन्त्यपि ॥ १२.४२.६ ॥

अदिति के सात रूपों में तुम ही पुराण पुरुष गर्भ-भाव को प्राप्त हुए हो। पृश्निगर्भ भी तुम्हीं एक हो, और तुम्हें त्रियुग भी कहते हैं।

12.42.7

शुचिश्रवा हृषीकेशो घृतार्चिर्हंस उच्यते ।
त्रिचक्षुः शंभुरेकस्त्वं विभुर्दामोदरोऽपि च ॥ १२.४२.७ ॥

शुचिश्रवा, हृषीकेश, घृतार्चि और हंस कहे जाते हो। त्रिचक्षु, शंभु, एकमात्र तुम ही विभु और दामोदर भी हो।

12.42.8

वराहोऽग्निर्बृहद्भानुर्वृषभस्तार्क्ष्यलक्षणः ।
अनीकसाहः पुरुषः शिपिविष्ट उरुक्रमः ॥ १२.४२.८ ॥

वराह, अग्नि, बृहद्भानु, वृषभ और गरुड़-लक्षण हो। सेनाओं को जीतने वाले पुरुष, शिपिविष्ट, उरुक्रम हो।

12.42.9

वरिष्ठ उग्रसेनानीः सत्यो वाजसनिर्गुहः ।
अच्युतश्च्यावनोऽरीणां संस्कृतो विकृतिर्वृषः ॥ १२.४२.९ ॥

वरिष्ठ, उग्रसेनानी, सत्य, वाजसनि, गुह हो। अच्युत, शत्रुओं को कंपाने वाले, संस्कृत, विकृति और वृष हो।

12.42.10

कृष्णधर्मस्त्वमेवादिर्वृषदर्भो वृषाकपिः ।
सिन्धुर्विधूर्मिस्त्रिककुप् त्रिधामा त्रिवृदच्युतः ॥ १२.४२.१० ॥

कृष्णधर्म तुम ही आदि हो, वृषदर्भ और वृषाकपि हो। सिन्धु, विधूर्मि, त्रिककुप्, त्रिधामा, त्रिवृत् और अच्युत हो।

12.42.11

सम्राड् विराट् स्वराट् चैव स्वराड्भूतमयो भवः ।
विभूर्भूरतिभूः कृष्णः कृष्णवर्त्मा त्वमेव च ॥ १२.४२.११ ॥

सम्राट, विराट और स्वराट हो, स्वराट भी; भूतमय, भव हो। विभु, भू, अतिभू, कृष्ण और कृष्णवर्त्मा भी तुम ही हो।

12.42.12

स्विष्टकृद्भिषजावर्तः कपिलस्त्वं च वामनः ।
यज्ञो ध्रुवः पतङ्गश्च जयत्सेनस्त्वमुच्यसे ॥ १२.४२.१२ ॥

स्विष्टकृत्, भिषज, आवर्त, कपिल तुम हो, और वामन भी। यज्ञ, ध्रुव, पतंग तुम हो, और जयत्सेन भी तुम कहे जाते हो।

12.42.13

शिखण्डी नहुषो बभ्रुर्दिविस्पृक् त्वं पुनर्वसुः ।
सुबभ्रू रुक्मयज्ञश्च सुषेणो दुन्दुभिस्तथा ॥ १२.४२.१३ ॥

शिखण्डी, नहुष, बभ्रु, दिविस्पृक् तुम हो, और पुनर्वसु; सुबभ्रु, रुक्मयज्ञ, सुषेण तथा दुन्दुभि भी।

12.42.14

गभस्तिनेमिः श्रीपझः पुष्करः शुष्मधारणः ।
ऋभुर्विभुः सर्वसूक्ष्मस्त्व धरित्री च पठ्यसे ॥ १२.४२.१४ ॥

गभस्तिनेमि, श्रीपक्ष, पुष्कर, शुष्मधारण; ऋभु, विभु, सर्वसूक्ष्म तुम हो, और धरित्री भी तुम्हीं कहे जाते हो।

12.42.15

अम्भोनिधिस्त्वं ब्रह्मा त्वं पवित्रं धाम धामवित् ।
हिरण्यगर्भः पुरुषः स्वधा स्वाहा च केशवः ॥ १२.४२.१५ ॥

अम्भोनिधि तुम हो, ब्रह्मा तुम हो; पवित्र धाम तुम हो, धाम के ज्ञाता तुम हो; हिरण्यगर्भ, पुरुष, स्वधा, स्वाहा और केशव भी तुम हो।

12.42.16

योनिस्त्वमस्य प्रलयश्च कृष्ण ।
त्वमेवेदं सृजसि विश्वमग्रे।
विश्वं चेदं त्वद्वशे विश्वयोने ।
नमोस्तु ते शार्ङ्गचक्रासिपाणे ॥ १२.४२.१६ ॥

तुम इसका उद्गम हो और प्रलय भी, हे कृष्ण। आदि में तुम्हीं इस विश्व को रचते हो। यह विश्व तुम्हारे वश में है, हे विश्व के गर्भ। तुम्हें नमस्कार हो, हे शार्ङ्ग, चक्र और असि धारण करने वाले।

12.42.17

एवं स्तुतो धर्मराजेन कृष्णः ।
सभामध्ये प्रीतिमान्पुष्कराक्षः।
तमभ्यनन्दद्भारतं पुष्कलाभि ।
र्वाग्भिर्ज्येष्ठं पाण्डवं यादवाग्र्यः ॥ १२.४२.१७ ॥

धर्मराज द्वारा इस प्रकार स्तुत किए जाने पर सभा के मध्य कमलनयन कृष्ण प्रसन्न हुए। यादवों में श्रेष्ठ उन्होंने ज्येष्ठ पाण्डव, भारत (युधिष्ठिर), का अनेक सुन्दर वाणियों से अभिनन्दन किया।

12.42.18

एतन्नामशतं विष्णोर्धर्मराजेन कीर्तितम् ।
यः पठेच्छृणुयाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १२.४२.१८ ॥

विष्णु के इन सौ नामों का कीर्तन धर्मराज ने किया। जो इसे पढ़ता है या सुनता है, वह सब पापों से मुक्त हो जाता है।