મહાભારત · અધ્યાય 12.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.45.1
किमिदं परमाश्चर्यं ध्यायस्यमितविक्रम ।
कच्चिल्लोकत्रयस्यास्य स्वस्ति लोकपरायण ॥ १२.४५.१ ॥
હે અમિત પરાક્રમી, આપ આ પરમ આશ્ચર્યરૂપ શું ધ્યાન કરો છો? શું આ ત્રણે લોકનું કલ્યાણ થશે, હે લોકપરાયણ?
12.45.2
इन्द्रियाणि मनश्चैव बुद्धौ संवेशितानि ते ।
चतुर्थं ध्यानमार्गं त्वमालम्ब्य पुरुषर्षभ।
अपक्रान्तो यतो जीवस्तेन मे विस्मितं मनः ॥ १२.४५.२ ॥
આપે ઇન્દ્રિયો અને મનને બુદ્ધિમાં સ્થિર કર્યાં છે. હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, આપ ચોથા ધ્યાનમાર્ગનો આશ્રય લઈ રહ્યા છો. જેમાંથી જીવ નીકળી ગયો છે, તેથી મારું મન વિસ્મિત છે.
12.45.3
निगृहीतो हि वायुस्ते पञ्चकर्मा शरीरगः ।
इन्द्रियाणि च सर्वाणि मनसि स्थापितानि ते ॥ १२.४५.३ ॥
આપના શરીરમાં રહેલો પાંચ કર્મવાળો વાયુ ખરેખર નિગ્રહિત થયો છે. આપની સર્વ ઇન્દ્રિયો મનમાં સ્થાપિત થઈ છે.
12.45.4
वाक्च सत्वं च गोविन्द बुद्धौ संवेशितानि ते ।
सर्वे चैव गुणा देवाः क्षेत्रज्ञे ते निवेशिताः ॥ १२.४५.४ ॥
હે ગોવિંદ, આપની વાણી અને સત્ત્વ બુદ્ધિમાં સ્થાપિત થયાં છે. આપના સર્વ ગુણો અને દેવતાઓ ક્ષેત્રજ્ઞમાં (આત્મામાં) સ્થાપિત થયા છે.
12.45.5
नेङ्गन्ति तव रोमाणि स्थिरा बुद्धिस्तथा मनः ।
काष्ठकुड्यशिलाभूतो निरीहश्चासि माधव ॥ १२.४५.५ ॥
આપના રોમ હલતાં નથી; આપની બુદ્ધિ અને મન સ્થિર છે. હે માધવ, આપ લાકડું, દીવાલ કે પથ્થર જેવા નિશ્ચેષ્ટ બન્યા છો.
12.45.6
यथा दीपो निवातस्थो निरिङ्गो ज्वलतेऽच्युत ।
तथाऽसि भगवन्देन निश्चलो योगनिश्चयात् ॥ १२.४५.६ ॥
પવન વિનાની જગ્યાએ મૂકેલો દીવો જેમ અચળ રીતે બળે છે, તેમ હે અચ્યુત, હે ભગવાન, આપ યોગના નિશ્ચયથી નિશ્ચળ છો.
12.45.7
यदि श्रोतुमिहार्हामि न रहस्यं च ते यदि ।
छिन्धि मे संशयं देव प्रपन्नायाभियाचते ॥ १२.४५.७ ॥
જો હું અહીં સાંભળવા યોગ્ય હોઉં અને આ જો તમારું રહસ્ય ન હોય, તો હે દેવ, શરણે આવેલા અને યાચના કરતા મારો સંશય છેદો.
12.45.8
त्वं हि कर्ता विकर्ता च त्वं क्षरश्चाक्षरश्च ह ।
अनादिनिधनो ह्याद्यस्त्वमेकः पुरुषोत्तम ॥ १२.४५.८ ॥
તમે જ સર્જક અને સંહારક છો; તમે જ ક્ષર અને અક્ષર છો. આદિ-અંતરહિત, આદિપુરુષ તમે એકલા છો, હે પુરુષોત્તમ.
12.45.9
त्वं प्रपन्नाय भक्ताय शिरसा प्रणताय च ।
ध्यानस्यास्य यथातत्त्वं ब्रूहि धर्मभृतां वर ॥ १२.४५.९ ॥
શરણે આવેલા, ભક્ત અને મસ્તક નમાવનારા મને, હે ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, આ ધ્યાનનું યથાર્થ તત્ત્વ કહો.
12.45.10
ततः स्वगोचरे न्यस्य मनोबुद्धीन्द्रियाणि च ।
स्मितपूर्वमुवाचेदं भगवान्वासवानुजः ॥ १२.४५.१० ॥
પછી મન, બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયોને પોતપોતાના વિષયમાં સ્થિર કરીને, સ્મિત સાથે ઇન્દ્રના અનુજ ભગવાને આ કહ્યું.
12.45.11
शरतल्पगतो भीष्मः शाम्यन्निव हुताशनः ।
मां ध्याति पुरुषव्याघ्रस्ततो मे तद्गतं मनः ॥ १२.४५.११ ॥
બાણની શય્યા પર પડેલા, શાંત થતી અગ્નિ જેવા ભીષ્મ, તે પુરુષવ્યાઘ્ર મારું જ ધ્યાન કરે છે; તેથી મારું મન તેમની તરફ ગયું.
12.45.12
यस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः ।
न सहेद्देवराजोऽपि तमस्मि मनसा गतः ॥ १२.४५.१२ ॥
જેના ધનુષ્યની દોરીનો ઘોષ વજ્રની ગર્જના જેવો હતો, જેને દેવરાજ ઇન્દ્ર પણ સહન ન કરી શકે, તેની તરફ હું મનથી ગયો છું.
12.45.13
येनाभिजित्य तरसा समस्तं राजमण्डलम् ।
ऊढास्तिस्रः पुरा कन्यास्तमस्मि मनसा गतः ॥ १२.४५.१३ ॥
પૂર્વે બળથી સમસ્ત રાજમંડળને જીતીને જેણે ત્રણ કન્યાઓ હરી હતી, તેની પાસે હું મનથી ગયો છું.
12.45.14
त्रयोविंशतिरात्रं यो योधयामास भार्गवम् ।
न च रामेण निस्तीर्णस्तमस्मि मनसा गतः ॥ १२.४५.१४ ॥
ત્રેવીસ રાત ભાર્ગવ (પરશુરામ) સાથે યુદ્ધ કરનાર અને રામથી પરાજિત ન થયેલ, તેની પાસે હું મનથી ગયો છું.
12.45.15
यं गङ्गा गर्भविधिना धारयामास भारतम् ।
वसिष्ठशिष्यं तं तात गतोऽस्मि मनसा नृप ॥ १२.४५.१५ ॥
ગંગાએ ગર્ભવિધિથી ધારણ કરેલા, વસિષ્ઠના શિષ્ય એવા ભારત પાસે — હે તાત, હે નૃપ — હું મનથી ગયો છું.
12.45.16
दिव्यास्त्राणि महातेजा यो धारयति बुद्धिमान् ।
साङ्गांश्च चतुरो वेदांस्तमस्मि मनसा गतः ॥ १२.४५.१६ ॥
મહાતેજસ્વી અને બુદ્ધિમાન, જે દિવ્ય અસ્ત્રો અને અંગો સહિત ચાર વેદ ધારણ કરે છે — તેની પાસે હું મનથી ગયો છું.
12.45.17
रामस्य दयितं शिष्यं जामदग्न्यस्य पाण्डव ।
आधारं सर्व्रविद्यानां तमस्मि मनसा गतः ॥ १२.४५.१७ ॥
હે પાંડવ, જમદગ્નિના પુત્ર (પરશુરામ) રામના પ્રિય શિષ્ય, સર્વ વિદ્યાઓના આધાર એવા તેની પાસે હું મનથી ગયો છું.
12.45.18
एकीकृत्येन्द्रियग्रामं मनः संयम्य मेधया ।
शरणं मामुपागच्छत्ततो मे तद्गतं मनः ॥ १२.४५.१८ ॥
ઇન્દ્રિયસમૂહને એકત્ર કરી, બુદ્ધિથી મનને સંયમિત કરીને જે મારી શરણે આવે છે — ત્યારે મારું મન તેની તરફ જાય છે.
12.45.19
स हि भूतं भविष्यच्च भवच्च भरतर्षभ ।
वेत्ति धर्मविदां श्रेष्ठस्तमस्मि मनसा गतः ॥ १२.४५.१९ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન જાણે છે. ધર્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેમની પાસે હું મનથી ગયો છું.
12.45.20
तस्मिन्हि पुरुषव्याघ्रे शान्ते भीष्मे महात्मनि ।
भविष्यति मही पार्थ नष्टचन्द्रेव शर्वरी ॥ १२.४५.२० ॥
હે પાર્થ, એ પુરુષવ્યાઘ્ર મહાત્મા ભીષ્મ શાંત થશે ત્યારે આ પૃથ્વી ચંદ્ર વિનાની રાત્રિ જેવી થશે.
12.45.21
तद्युधिष्ठिर गाङ्गेयं भीष्मं भीमपराक्रमम् ।
अभिगम्योपसंगृह्य पृच्छ यत्ते मनोगतम् ॥ १२.४५.२१ ॥
તેથી હે યુધિષ્ઠિર, ભયંકર પરાક્રમી ગાંગેય ભીષ્મ પાસે જઈ, તેમના ચરણ પકડીને, તારા મનમાં જે હોય તે પૂછ.
12.45.22
चातुर्विद्यं चातुर्होत्रं चातुराश्रम्यमेव च ।
राजधर्मांश्चि निखिलान्पृच्छैनं पृथिवीपते ॥ १२.४५.२२ ॥
ચાર વિદ્યાઓ, ચાર હોત્ર કર્મો, ચાર આશ્રમો અને સંપૂર્ણ રાજધર્મો, હે પૃથ્વીપતિ, એમને જ પૂછ.
12.45.23
तस्मिन्नस्तमिते भीष्मे कौरवाणां धुंरधरे ।
ज्ञानान्यल्पीभविष्यन्ति तस्मात्त्वां चोदयाम्यहम् ॥ १२.४५.२३ ॥
કૌરવોના ધુરંધર ભીષ્મ અસ્ત પામશે ત્યારે જ્ઞાન ઓછું થઈ જશે. તેથી હું તને પ્રેરું છું.
12.45.24
तच्छ्रुत्वा वासुदेवस्य तथ्यं वचनमुत्तमम् ।
साश्रुकण्ठः स धर्मज्ञो जनार्दनमुवाच ह ॥ १२.४५.२४ ॥
વાસુદેવનું એ સત્ય અને ઉત્તમ વચન સાંભળીને, આંસુભર્યા કંઠે ધર્મજ્ઞ યુધિષ્ઠિરે જનાર્દનને કહ્યું.
12.45.25
यद्भवानाह भीष्मस्य प्रभावं प्रति माधव ।
तथा तन्नात्र संदेहो विद्यते मम माधव ॥ १२.४५.२५ ॥
હે માધવ, ભીષ્મના પ્રભાવ વિશે તમે જે કહ્યું તે તેમજ છે; તેમાં મને કોઈ શંકા નથી, હે માધવ.
12.45.26
महाभाग्यं च भीष्मस्य प्रभावश्च महाद्युते ।
श्रुतं मया कथयतां ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ १२.४५.२६ ॥
હે મહાતેજસ્વી, ભીષ્મનું મહાભાગ્ય અને તેમનો પ્રભાવ એ કહેનારા મહાત્મા બ્રાહ્મણો પાસેથી મેં સાંભળ્યું છે.
12.45.27
भवांश्च कर्ता लोकानां यद्ब्रवीत्यरिसूदन ।
तथा तद्रनभिध्येयं वाक्यं यादवनन्दन ॥ १२.४५.२७ ॥
હે અરિસૂદન, તમે જ લોકોના કર્તા છો; તમે જે કહો છો તે તેમજ છે. હે યાદવનંદન, એ વચન યુદ્ધમાં પણ ધ્યાન કરવા યોગ્ય છે.
12.45.28
यदि त्वनुग्रहवती बुद्धिस्ते मयि माधव ।
त्वामग्रतः पुरस्कृत्य भीष्मं यास्यामहे वयम् ॥ १२.४५.२८ ॥
હે માધવ, મારા પ્રત્યે તમારી બુદ્ધિ કૃપાળુ હોય તો, તમને આગળ રાખીને આપણે ભીષ્મ પાસે જઈશું.
12.45.29
आवृत्ते भगवत्यर्के स हि लोकान्गमिष्यति ।
त्वद्दर्शनं महाबाहो तस्मादर्हति कौरवः ॥ १२.४५.२९ ॥
ભગવાન સૂર્ય પાછા ફરતાં તેઓ ચોક્કસ લોકોમાં જશે; તેથી, હે મહાબાહો, તે કૌરવ તમારા દર્શનના યોગ્ય છે.
12.45.30
तव ह्याद्यस्य देवस्य क्षरस्यैवाक्षरस्य च ।
दर्शनं त्वस्य लाभः स्यात्त्वं हि ब्रह्ममयो निधिः ॥ १२.४५.३० ॥
તમે જ આદિદેવ છો; ક્ષર અને અક્ષર પણ તમે જ છો. તમારું દર્શન એ જ તેમને લાભ થશે, કારણ કે તમે બ્રહ્મમય નિધિ છો.
12.45.31
श्रुत्वैवं धर्मराजस्य वचनं मधुसूदनः ।
पार्श्वस्थं सात्यकिं प्राह रथो मे युज्यतामिति ॥ १२.४५.३१ ॥
ધર્મરાજના એ વચનો સાંભળીને મધુસૂદને પાસે ઊભેલા સાત્યકિને કહ્યું, "મારો રથ જોડવામાં આવે."
12.45.32
सात्यकिस्त्वाशु निष्क्रम्य केशवस्य समीपतः ।
दारुकं प्राह कृष्णस्य युज्यतां रथ इत्युत ॥ १२.४५.३२ ॥
સાત્યકિ તરત કેશવની પાસેથી નીકળીને દારુકને બોલ્યા, "કૃષ્ણનો રથ જોડવામાં આવે."
12.45.33
स सात्यकेराशु वचो निशम्य ।
रथोत्तमं काञ्चनभूषिताङ्गम्।
मसारगल्वर्कमयैर्विभङ्गै ।
र्विभूषितं हेमनिबद्धचक्रम् ॥ १२.४५.३३ ॥
સાત્યકિનું વચન સાંભળીને તેણે સોનાથી શણગારેલા શરીરવાળો, મસારગલ્વ-અર્કમય ભાગોથી વિભૂષિત, સોનાથી બાંધેલા ચક્રોવાળો ઉત્તમ રથ તૈયાર કર્યો.
12.45.34
दिवाकरांशुप्रभमाशुगामिनं ।
विचित्रनानामणिभूषितान्तरम्।
नवोदितं सूर्यमिव प्रतापिनं ।
विचित्रतार्क्ष्यध्वजिनं पताकिनम् ॥ १२.४५.३४ ॥
સૂર્યકિરણ જેવો પ્રકાશિત, વેગથી ચાલનારો, જેનો અંદરનો ભાગ વિવિધ મણિઓથી શણગારેલો, નવા ઊગેલા સૂર્ય જેવો પ્રતાપી, વિચિત્ર ગરુડધ્વજ અને પતાકાઓવાળો રથ.
12.45.35
सुग्रीवशैब्यप्रप्नुखैर्वराश्वै ।
र्मनोजवैः काञ्चनभूषिताङ्गैः।
संयुक्तमावेदयदच्युताय ।
कृताञ्जलिर्दारुको राजसिंह ॥ १२.४५.३५ ॥
સુગ્રીવ, શૈબ્ય વગેરે શ્રેષ્ઠ, મનની ગતિ જેવા, સોનાથી શણગારેલા દેહવાળા ઘોડાઓથી જોડાયેલો રથ દારુકે હાથ જોડીને અચ્યુતને જણાવ્યો, હે રાજસિંહ.