ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.46.1
शरतल्पे शयानस्तु भरतानां पितामहः ।
कथमुत्सृष्टवान्देहं कं च योगमधारयत् ॥ १२.४६.१ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਪਏ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਯੋਗ ਧਾਰਿਆ?
12.46.2
शृणुष्वावहितो राजञ्शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
भीष्मस्य कुरुशार्दूल देहोत्सर्गं महात्मनः ॥ १२.४६.२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ — ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ।
12.46.3
प्रवृत्तमात्रे त्वयनमुत्तरेण दिवाकरे ।
शुक्लपक्षस्य चाष्टभ्यां माघमासस्य पार्थिव ॥ १२.४६.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੂਰਜ ਉੱਤਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਹੁਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵੇਲੇ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ।
12.46.4
प्राजापत्ये च नक्षत्रे मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ।
समावेशयदात्मानमात्मत्येव समाहितः ॥ १२.४६.४ ॥
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
12.46.5
विकीर्णांशुरिवादित्यो भीष्मः शरशतैश्चितः ।
शुशुभे परया लक्ष्म्या वृतो ब्राह्मणसत्तमैः ॥ १२.४६.५ ॥
ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਖਿੰਡੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਭੀਸ਼ਮ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕੇ।
12.46.6
व्यासेन देवश्रवसा नारदेन सुरर्षिणा ।
देवस्थानेन वात्स्येन तथाऽश्मकसुमन्तुना ॥ १२.४६.६ ॥
ਵਿਆਸ, ਦੇਵਸ਼ਰਵਾ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਦੇਵਸਥਾਨ, ਵਾਤਸਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਮਕ ਤੇ ਸੁਮੰਤੂ ਸਮੇਤ।
12.46.7
तथा जैमिनिना चैव पैलेन च महात्मना ।
शाण्डिल्यदेवलाभ्यां च मैत्रेयेण च धीमता ॥ १२.४६.७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੈਮਿਨਿ, ਪੈਲ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ, ਦੇਵਲ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮੈਤ੍ਰੇਯ (ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ)।
12.46.8
असितेन वसिष्ठेन कौशिकेन महात्मना ।
हारितलोमशाभ्यां च तथाऽऽत्रेयेण धीमता ॥ १२.४६.८ ॥
ਅਸਿਤ, ਵਸਿਸ਼ਠ, ਮਹਾਤਮਾ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਹਾਰਿਤ ਅਤੇ ਲੋਮਸ਼, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਆਤ੍ਰੇਯ (ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ)।
12.46.9
बृहस्पतिश्च शुक्रश्च च्यवनश्च महामुनिः ।
सनत्कुमारः कपिलो चाल्मीकिस्तुम्बुरुः कुरुः ॥ १२.४६.९ ॥
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ, ਮਹਾਮੁਨੀ ਚਯਵਨ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਕਪਿਲ, ਵਾਲਮੀਕਿ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਕੁਰੂ (ਵੀ)।
12.46.10
मौद्गल्यो भार्गवो रामस्तृणबिन्दुर्महामुनिः ।
पिप्पलादोऽथ वायुश्च सवर्तः पुलहः कचः ॥ १२.४६.१० ॥
ਮੌਦ੍ਗਲ੍ਯ, ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ, ਮਹਾਮੁਨੀ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੂ, ਪਿੱਪਲਾਦ, ਵਾਯੂ, ਸਵਰਤ, ਪੁਲਹ ਅਤੇ ਕਚ (ਵੀ)।
12.46.11
काश्यपश्च पुलस्त्यश्च क्रतुर्दक्षः पराशरः ।
मरीचिरङ्गिराः काश्यो गौतमो गालवो मुनिः ॥ १२.४६.११ ॥
ਕਾਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਕ੍ਰਤੁ, ਦਕਸ਼, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਮਰੀਚਿ, ਅੰਗਿਰਾ, ਕਾਸ਼੍ਯ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਗਾਲਵ (ਵੀ)।
12.46.12
धौम्यो विभाण्डो माण्डव्योधौम्रः कृष्णानुभौतिकः ।
उलूकः परमो विप्रो मार्कण्डेयो महामुनिः।
भास्करिः पूरणः कृष्णः सूतः परमधार्मिकः ॥ १२.४६.१२ ॥
ਧੌਮ੍ਯ, ਵਿਭਾਂਡ, ਮਾਂਡਵ੍ਯ, ਧੌਮ੍ਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਨੁਭੌਤਿਕ, ਪਰਮ ਵਿਪ੍ਰ ਉਲੂਕ, ਮਹਾਮੁਨੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਭਾਸਕਰਿ, ਪੂਰਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸੂਤ (ਵੀ)।
12.46.13
एतैश्चान्यैर्मुनिगणैर्महाभागैर्महात्मभिः ।
श्रद्धादमशमोपेतैर्वृतश्चन्द्र इव ग्रहैः ॥ १२.४६.१३ ॥
ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਨੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਰਧਾ, ਦਮ ਅਤੇ ਸ਼ਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਹਾਭਾਗ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.46.14
भीष्मस्तु पुरुषव्याघ्रः कर्मणा मनसा गिरा ।
शरतल्पगतः कृष्णं प्रदध्यौ प्राञ्जलिः शुचिः ॥ १२.४६.१४ ॥
ਪਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਘਰ ਭੀਸ਼ਮ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਯਾ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ, ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
12.46.15
स्वरेण हृष्टपुष्टेन तुष्टाव मधुसूदनम् ।
योगेश्वरं पझनाभं विष्णुं जिष्णुं जगत्पतिम्।
अनादिनिधनं विष्णुमात्मयोनिं सनातनम् ॥ १२.४६.१५ ॥
ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੁਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਕੀਤੀ—ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਪਦਮਨਾਭ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਿਸ਼ਨੂ, ਜਗਤਪਤੀ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਆਤਮਯੋਨੀ, ਸਨਾਤਨ।
12.46.16
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा वाग्विदां प्रवरः प्रभुः ।
भीष्मः परमधर्मात्मा वासुदेवमथास्तुवत् ॥ १२.४६.१६ ॥
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਬਾਣੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪ੍ਰਭੂ ਭੀਸ਼ਮ, ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਫਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
12.46.17
आरिराधयिषुः कृष्णं वाचं जिगदिषामि याम् ।
तया व्याससमासिन्या प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥ १२.४६.१७ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੋ ਬਾਣੀ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤੀ ਉਸੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।
12.46.18
शुचिं शुचिपदं हंसं तत्परं परमेष्ठिनम् ।
युक्त्वा सर्वात्मनाऽऽत्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम् ॥ १२.४६.१८ ॥
ਸ਼ੁੱਧ, ਸ਼ੁੱਧ ਠਿਕਾਣੇ ਵਾਲੇ, ਹੰਸ, ਉਸ ਪਰਮ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੂੰ—ਸਰਬਾਤਮਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਉਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ—ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
12.46.19
अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः ।
एकोऽयं वेद भगवान्धाता नारायणो हरिः ॥ १२.४६.१९ ॥
ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅਨੰਤ ਉਸ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਕੱਲੇ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਧਾਤਾ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.46.20
नारायणादृषिगणास्तथा सिद्धमहोरगाः ।
देवा देवर्षयश्चैव यं विदुर्दुःखभेषजम् ॥ १२.४६.२० ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀ-ਗਣ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਦੁੱਖ ਦੀ ਔਸ਼ਧੀ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
12.46.21
देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
यं न जानन्ति को ह्येष कुतो वा भगवानिति ॥ १२.४६.२१ ॥
ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਪੰਨਗ ਜਿਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ — ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਕੌਣ ਹੈ?
12.46.22
यमाहुर्जगतः कोशं यस्मिंश्च निहिताः प्रजाः ।
यस्मिँल्लोकाः स्फुरन्त्येते जाले शकुनयो यथा ॥ १२.४६.२२ ॥
ਜਿਸਨੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
12.46.23
यस्मिन्विश्वानि भूतानि तिष्ठन्ति च विशन्ति च ।
गुणभूतानि भूतेशे सूत्रे मणिगणा इव ॥ १२.४६.२३ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਟਿਕਦੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭੂਤੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਂਗ।
12.46.24
यं च विश्वस्य कर्तारं जगतस्तस्थुषां पतिम् ।
वदन्ति जगतोऽध्यक्षमध्यात्मपरिचिन्तकाः ॥ १२.४६.२४ ॥
ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਜਗਤ ਦਾ ਪਤੀ, ਜਗਤ ਦਾ ਅਧਿਅਕਸ਼ ਕਹਿ ਕੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਕ ਜਿਸਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
12.46.25
यस्मिन्नित्ये तते तन्तौ दृढे स्रगिव तिष्ठति ।
सदसद्ग्रथितं विश्वं विश्वाङ्गे विश्वकर्मणि ॥ १२.४६.२५ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ, ਫੈਲੇ ਹੋਏ, ਪੱਕੇ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਨਾਲ ਪਰੋਇਆ ਵਿਸ਼ਵ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਹੀ ਜਿਸਦਾ ਅੰਗ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਹੈ।
12.46.26
हरिं सहस्रशिरसं सहस्रचरणेक्षणम् ।
सहस्रबाहुमकुटं सहस्रवदनोज्ज्वलम् ॥ १२.४६.२६ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੁਕਟਧਾਰੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਰਿ।
12.46.27
प्राहुर्नारायणं देवं यं विश्वस्य परायणम् ।
अणीयसामणीयांसं स्थविष्ठं च स्थवीयसाम्।
गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसामपि ॥ १२.४६.२७ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੂਖਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸੂਖਮ, ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ, ਭਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ, ਕਲਿਆਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
12.46.28
चं वाकेष्वनुवाकेषु निषत्सूपनिषत्सु च ।
गृणन्ति सत्यकर्माणं सत्यं सत्येषु सामसु ॥ १२.४६.२८ ॥
ਵਾਕਾਂ, ਅਨੁਵਾਕਾਂ, ਨਿਸ਼ਦਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੱਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ, ਸਾਮਾਂ ਵਿੱਚ।
12.46.29
चतुर्भिश्चतुरात्मानं सत्वस्थं सात्वतां पतिम् ।
यं दिव्यैर्देवमर्चन्ति गुह्यैः परमनामभिः ॥ १२.४६.२९ ॥
ਚਾਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ; ਦਿਵ੍ਯ, ਗੁਹ੍ਯ ਅਤੇ ਪਰਮ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਦੇਵ।
12.46.30
यस्मिन्नित्यं तपस्तप्तं यदङ्गेष्वनुतिष्ठति ।
सर्वात्मा सर्ववित्सर्वः सर्वज्ञः सर्वभावनः ॥ १२.४६.३० ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਤਪ ਤਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਰਵਾਤਮਾ, ਸਰਵਵਿੱਤ, ਸਰਵ, ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸਰਵਭਾਵਨ ਹੈ।
12.46.31
यं देवं देवकी देवी वसुदेवादजीजनत् ।
भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै दीप्तमग्निमिवारणिः ॥ १२.४६.३१ ॥
ਦੇਵੀ ਦੇਵਕੀ ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਜਿਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਰਣੀ ਦਹਿਕਦੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ।
12.46.32
यमनन्यो व्यपेताशीरात्मानं वीतकल्मषम् ।
इष्ट्वानन्त्याय गोविन्दं पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.४६.३२ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਨਨ੍ਯ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਨੰਤ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.46.33
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं हरिं नारायणं विभुम् ।
अतिवाय्विन्द्रकर्माणमतिसूर्याग्नितेजसम्।
अतिबुद्धीन्द्रियात्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम् ॥ १२.४६.३३ ॥
ਜੋ ਅਤਰਕ, ਅਵਿਗਿਆਤ, ਹਰੀ, ਨਾਰਾਇਣ, ਵਿਭੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਵਾਯੂ ਤੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਤੇਜ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ — ਉਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
12.46.34
पुराणे पुरुषं प्रोक्तं ब्रह्मप्रोक्तं युगादिषु ।
क्षये संकर्षणं प्रोक्तं तमुपास्यमुपास्महे ॥ १२.४६.३४ ॥
ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪੁਰਖ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ; ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਿਸ ਦਾ ਕਥਨ ਕੀਤਾ; ਪ੍ਰਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਉਪਾਸਯ ਦੀ ਅਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
12.46.35
यमेकं बहुधात्मानं प्रादुर्भूतमधोक्षजम् ।
नान्यभक्ताः क्रियावन्तो यजन्ते सर्वकामदम् ॥ १२.४६.३५ ॥
ਜੋ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਧੋਕਸ਼ਜ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਭਗਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਸਰਬ-ਕਾਮਨਾ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
12.46.36
ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम् ।
अनादिमध्यपर्यन्तं न देवा नर्षयो विदुः ॥ १२.४६.३६ ॥
ਰਿਤ, ਏਕਾਕਸ਼ਰ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਦਿ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ ਹੈ — ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
12.46.37
यं सुरासुरगन्धर्वाः सिद्धा ऋषिमहोरगाः ।
प्रयता नित्यमर्चन्ति परमं सुखभेषजम् ॥ १२.४६.३७ ॥
ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਗ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਸੁਖ ਦੀ ਦਵਾਈ ਹੈ।
12.46.38
अनादिनिधनं देवमात्मयोनिं सनातनम् ।
अप्रेक्ष्यमनभिज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.४६.३८ ॥
ਜੋ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਦੇਵ, ਸਵੈਭੂ, ਸਨਾਤਨ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਜਾਣ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਨਾਰਾਇਣ।
12.46.39
हिरण्यवर्णं यं गर्भमदितिर्दैत्यनाशनम् ।
एकं द्वादशधा जज्ञे तस्मै सूर्यात्मने नमः ॥ १२.४६.३९ ॥
ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਦੈਂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਉਸ ਸੂਰਜ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.40
शुक्ले देवान्पितॄन्कृष्णे तर्पयत्यमृतेन यः ।
यश्च राजा द्विजातीनां तस्मै सोमात्मने नमः ॥ १२.४६.४० ॥
ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਉਸ ਸੋਮ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.41
हुताशनमुखैर्देवैर्धार्यते सकलं जगत् ।
हविः प्रथमभोक्ता यस्तस्मै होत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.४१ ॥
ਅਗਨੀ-ਮੁਖੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਵਿ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭੋਗੀ ਜੋ ਹੈ, ਉਸ ਹੋਤ੍ਰ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.42
महतस्तमसः पारे पुरुषं ह्यतितेजसम् ।
यं ज्ञात्वा मृत्युमत्येति तस्मै ज्ञेयात्मने नमः ॥ १२.४६.४२ ॥
ਮਹਤ ਅਤੇ ਤਮਸ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਅਤਿਤੇਜ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਜਾਣਨਯੋਗ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.43
यं बृहन्तं बृहत्युक्थे यमग्नौ यं महाध्वरे ।
यं विप्रसङ्घा गायन्ति तस्मै वेदात्मने नमः ॥ १२.४६.४३ ॥
ਬ੍ਰਿਹਤ ਉਕਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬ੍ਰਿਹਤ ਹੈ, ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਹਾ ਯਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਪ੍ਰ ਸੰਘ ਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵੇਦਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.44
पादाङ्गं संधिपर्वाणं स्वरव्यञ्जनभूषितम् ।
यमाहुरक्षरं विप्रास्तस्मै वागात्मने नमः ॥ १२.४६.४४ ॥
ਪੈਰ ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਸੰਧੀਆਂ ਜਿਸਦੇ ਪਰਵ ਹਨ, ਸਵਰ-ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਪ੍ਰ ਅਕਸ਼ਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਾਕ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.45
यज्ञाङ्गो यो वराहो वै भूत्वा गामुज्जहारह ।
लोकत्रयहितार्थाय तस्मै वीर्यात्मने नमः ॥ १२.४६.४५ ॥
ਯਗ ਅੰਗ ਜੋ ਹੈ, ਵਰਾਹ ਬਣ ਕੇ ਜਿਸਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਤੀ ਚੁੱਕੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਉਸ ਵੀਰਯਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.46
ऋग्यजुःसामधामानं दशार्धहविराकृतिम् ।
यं सप्ततन्तुं तन्वन्ति तस्मै यज्ञात्मने नमः ॥ १२.४६.४६ ॥
ਰਿਕ, ਯਜੁ, ਸਾਮ ਜਿਸਦਾ ਧਾਮ ਹੈ, ਦਸਾਰਧ ਹਵੀ ਜਿਸਦਾ ਆਕਾਰ ਹੈ, ਸੱਤ ਤੰਤਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਯਗਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.47
चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च ।
हूयते च पुनर्द्वाभ्यां तस्मै होमात्मने नमः ॥ १२.४६.४७ ॥
ਚਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਚਾਰ ਨਾਲ, ਦੋ ਅਤੇ ਪੰਜ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਦੋ ਨਾਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਹੋਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.48
यः सुपर्णो यजुर्नाम च्छन्दोगात्रस्त्रिवृच्छिराः ।
रथन्तरबृहत्पक्षस्तस्मै स्तोत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.४८ ॥
ਜੋ ਸੁਪਰਣ ਹੈ, ਯਜੁ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਛੰਦ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ, ਰਥੰਤਰ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਤ ਜਿਸਦੇ ਖੰਭ ਹਨ, ਉਸ ਸਤੋਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.49
यः सहस्रसवे सत्रे जज्ञे विश्वसृजामृषिः ।
हिरण्यपक्षः शकुनिस्तस्मै तार्क्ष्यात्मने नमः ॥ १२.४६.४९ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਯੱਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੰਛੀ, ਤਾਰਕਸ਼ਯ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.50
यश्चिनोति सतां सेतुमृतेनामृतयोनिना ।
धर्मार्थव्यवहाराङ्गैस्तस्मै सत्यात्मने नमः ॥ १२.४६.५० ॥
ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਰਿਤ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਸਜਨਾਂ ਲਈ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸੱਚ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.51
यं पृथग्धर्मचरणाः पृथग्धर्मफलैषिणः ।
पृथग्धर्मैः समर्चन्ति तस्मै धर्मात्मने नमः ॥ १२.४६.५१ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਜਿਸਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.52
यतः सर्वे प्रसूयन्ते ह्यनङ्गात्माङ्गदेहिनः ।
उन्मादः सर्वभूतानां तस्मै कामात्मने नमः ॥ १२.४६.५२ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਜਨਮਦੇ ਹਨ — ਅਨੰਗ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਹਧਾਰੀ — ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਨਮਾਦ ਹੈ, ਉਸ ਕਾਮਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.53
यं तं व्यक्तस्थमव्यक्तं विचिन्वन्ति महर्षयः ।
क्षेत्रे क्षेत्रज्ञमासीनं तस्मै क्षेत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.५३ ॥
ਵਿਅਕਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਅਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਾਂ-ਰਿਸ਼ੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰਗਿਆ ਬਣ ਕੇ ਬੈਠੇ ਉਸ ਖੇਤਰ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.54
यं दृगात्मानमात्मस्थं वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
प्राहुः सप्तदशंसाङ्ख्यास्तस्मै साङ्ख्यात्मने नमः ॥ १२.४६.५४ ॥
ਸਾਂਖਯ ਜਿਸਨੂੰ ਸੋਲਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਤਾਰਵਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਾਂਖਯ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.55
यं विनिद्रा जितश्वासाः संतुष्टाः संयतेन्द्रियाः ।
ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मेन नमः ॥ १२.४६.५५ ॥
ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਜਿਸਨੂੰ ਜੋਤਿ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਯੋਗਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.56
अपुण्यपुण्योपरमे यं पुनर्भवनिर्भयाः ।
शान्ताः संन्यासिनो यान्ति तस्मै मोक्षात्मने नमः ॥ १२.४६.५६ ॥
ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਮੋਕਸ਼ਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.57
यस्याग्रिरास्यं द्यौर्मूर्धा खं नाभिश्चरणौ क्षितिः ।
सूर्यश्चक्षुर्दिशः श्रोत्रं तस्मै लोकात्मने नमः ॥ १२.४६.५७ ॥
ਅਗਨੀ ਜਿਸਦਾ ਮੂੰਹ, ਦਿਆਉ ਸਿਰ, ਆਕਾਸ਼ ਨਾਭੀ, ਧਰਤੀ ਚਰਨ, ਸੂਰਜ ਅੱਖ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕੰਨ — ਉਸ ਲੋਕਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.58
युगेष्वावर्तते योंऽशैर्मासर्त्वयनहायनैः ।
सर्गप्रलययोः कर्ता तस्मै कालात्मने नमः ॥ १२.४६.५८ ॥
ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ, ਅਯਨ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਕਰਤਾ — ਉਸ ਕਾਲਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.59
योऽसौ युगसहस्रान्ते प्रदीप्तार्चिर्विभावसुः ।
संभक्षयति भूतानि तस्मै घोरात्मने नमः ॥ १२.४६.५९ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਦਹਿਕਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋ ਵਿਭਾਵਸੂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਘੋਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.60
संभक्ष्य सर्वभूतानि कृत्वा चैकार्णवं जगत् ।
बालः स्वपिति यश्चैकस्तस्मै मायात्मने नमः ॥ १२.४६.६० ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਕੇ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਜੋ ਬਾਲਕ ਵਾਂਗ ਇਕੱਲਾ ਸੌਂਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਮਾਇਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.61
सहस्रशिरसे तस्मै पुरुषायामितात्मने ।
चतुःसमुद्रपयसि योगनिद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.६१ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ, ਅਪਾਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.62
अजस्य नाभावध्येकं यस्मिन्विश्वं प्रतिष्ठितम् ।
पुष्करं पुष्कराक्षस्य तस्मै पझात्मने नमः ॥ १२.४६.६२ ॥
ਅਜ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕਮਲਨੈਣ ਦੇ ਪਦਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.63
यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाङ्गसंधिषु ।
कुक्षौ समुद्राश्चत्वारस्तस्मै तोयात्मने नमः ॥ १२.४६.६३ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ, ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਂ, ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ, ਉਸ ਜਲਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.64
यस्मात्सर्गाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
यस्मिंश्चैव प्रलीयन्ते तस्मै हेत्वात्मने नमः ॥ १२.४६.६४ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਰਗ ਪ੍ਰਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਸਰਗ ਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਹੇਤੂ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.65
यो निषण्णो भवेद्रात्रौ दिवा भवति विष्ठितः ।
इष्टानिष्टस्य च द्रष्टा तस्मै द्रष्ट्रात्मने नमः ॥ १२.४६.६५ ॥
ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ਼ਟ-ਅਨਿਸ਼ਟ ਦਾ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਹੈ, ਉਸ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.66
अकार्यः सर्वकार्येषु धर्मकार्यार्थमुद्यतः ।
वैकुण्ठस्य हि तद्रूपं तस्मै कार्यात्मने नमः ॥ १२.४६.६६ ॥
ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਰਜ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਧਰਮ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਉੱਦਮੀ; ਇਹੀ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਉਸ ਕਾਰਜ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.67
ब्रह्म वक्तं भुजौ क्षत्रं कृत्स्नमूरूदरं विशः ।
पादौ यस्याश्रिताः शूद्रास्तस्मैवर्णात्मने नमः ॥ १२.४६.६७ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਸਦਾ ਮੁਖ, ਖੱਤਰੀ ਜਿਸਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਵੈਸ਼ ਜਿਸਦੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਤੇ ਢਿੱਡ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਜਿਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਰਣਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.68
अन्नपानेन्धनमयो रसप्राणविवर्धनः ।
यो धारयति भूतानि तस्मै प्राणात्मने नमः ॥ १२.४६.६८ ॥
ਅੰਨ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਬਾਲਣ ਦਾ ਰੂਪ, ਰਸ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਾਣਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.69
प्राणानां धारणार्थाय योऽन्नं भुङ्क्ते चतुर्विधम् ।
अन्तर्भूतः पचत्यग्निस्तस्मै पाकात्मने नमः ॥ १२.४६.६९ ॥
ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਲਈ ਜੋ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਵਸਦੀ ਅਗਨੀ ਬਣ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਾਕਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.70
विषये वर्तमानानां यं तं वैषयिकैर्गुणैः ।
प्राहुर्विषयगोप्तारं तस्मै गोप्त्रात्मने नमः ॥ १२.४६.७० ॥
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਈ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਰੱਖਿਅਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.71
अप्रमेयशरीराय सर्वतो बुद्धिचक्षुषे ।
अपारपरिमाणाय तस्मै दिव्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७१ ॥
ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਬੁੱਧੀ ਰੂਪੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਪਾਰ ਪਰਿਮਾਣ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦਿਵਿਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.72
परः कालात्परो यज्ञात्परः सदसतश्च यः ।
अनादिरादिर्विश्वस्य तस्मै विश्वात्मने नमः ॥ १२.४६.७२ ॥
ਜੋ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਯੱਗ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਅਨਾਦਿ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਦਿ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.73
वैद्युतो जाठरश्चैव पावकः शुचिरेव च ।
दहनः सर्वभक्षाणां तस्मै वह्न्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७३ ॥
ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ, ਜਠਰਾਗਨੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਵਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੈ, ਸਭ ਭੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵਹ੍ਨਯਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.74
रसातलगतः श्रीमार्ननन्तो भगवान्प्रभुः ।
जगद्धारयते योऽसौ तस्मै शेषात्मने नमः ॥ १२.४६.७४ ॥
ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਨੰਤ, ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸ਼ੇਸ਼ਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.75
ज्वलनार्केन्दुताराणां ज्योतिषां दिव्यमूर्तिनाम् ।
यस्तेजयति तेजांसि तस्मै तेजात्मने नमः ॥ १२.४६.७५ ॥
ਅਗਨੀ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਜੋਤੀਆਂ ਦਾ ਤੇਜ ਜੋ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੇਜਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.76
आत्मज्ञानमिदं ज्ञानं ज्ञात्वा पञ्चस्ववस्थितम् ।
यं ज्ञानेनाधिगच्छन्ति तस्मै ज्ञानात्मने नमः ॥ १२.४६.७६ ॥
ਇਹ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਹੈ; ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗਿਆਨ। ਇਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਗਿਆਨਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.77
साङ्ख्यैर्योगैर्विनिश्चित्य साध्यैश्च परमर्षिभिः ।
यस्य तु ज्ञायते तत्वं तस्मै गुह्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७७ ॥
ਸਾਂਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਧਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਿਸਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਗੁਹਯਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.78
जटिने दण्डिने नित्यं लम्बोदरशरीरिणे ।
कमण्डलुनिषङ्गाय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ॥ १२.४६.७८ ॥
ਜਟਾਧਾਰੀ, ਦੰਡਧਾਰੀ, ਸਦਾ ਲੰਬੇ ਢਿੱਡ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਕਮੰਡਲ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.79
शूलिने त्रिदशेशाय त्र्यम्बकाय महात्मने ।
भस्मदिग्धोर्ध्वलिङ्गाय तस्मा रुद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.७९ ॥
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਭਸਮ ਲਿਪਤ ਊਰਧ੍ਵਲਿੰਗ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.80
चन्द्रार्धकृतशीर्षाय व्यालयज्ञोपवीतिने ।
पिनाकशूलहस्ताय तस्मै उग्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८० ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਹੈ, ਸੱਪ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨੇਊ ਹੈ, ਪਿਨਾਕ ਤੇ ਸ਼ੂਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਸ ਉਗ੍ਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.81
यो जातो वसुदेवेन देवक्यां यदुनन्दनः ।
शङ्खचक्रगदापाणिर्वासुदेवात्मने नमः ॥ १२.४६.८१ ॥
ਵਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਯਦੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਸ਼ੰਖ ਚੱਕਰ ਗਦਾ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.82
शिरःकपालमालाय व्याघ्रचर्मनिवासिने ।
भस्मदिग्धशरीराय तस्मै रुद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८२ ॥
ਖੋਪਰੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਬਾਘ ਦੀ ਖੱਲ ਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ, ਭਸਮ ਲਿਪਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.83
यो मोहयति भूतानि सर्वपाशानुबन्धनैः ।
सर्वस्य रक्षणार्थाय तस्मै मोहात्मने नमः ॥ १२.४६.८३ ॥
ਸਾਰੇ ਪਾਸਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਰ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਸ ਮੋਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.84
चैतन्यं सर्वतो नित्यं सर्वप्राणिहृदि स्थितम् ।
सर्वातीततरं सूक्ष्मं तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः ॥ १२.४६.८४ ॥
ਹਰ ਥਾਂ, ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਚੈਤੰਨਯ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਸੂਖਮ, ਉਸ ਸੂਖਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.85
पञ्चभूतात्मभूताय भूतादिनिधनाय च ।
अक्रोधद्रोहमोहाय तस्मै शान्तात्मने नमः ॥ १२.४६.८५ ॥
ਜੋ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅੰਤ ਹੈ, ਕ੍ਰੋਧ, ਦ੍ਰੋਹ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਾਂਤਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.86
यस्मिन्सर्वं यतः सर्वं यः सर्वं सर्वतश्च यः ।
यश्च सर्वमयो देवस्तस्मै सर्वात्मने नमः ॥ १२.४६.८६ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਸਰਬਮਯ ਦੇਵ ਹੈ, ਉਸ ਸਰਬਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.87
यः शेते क्षीरपर्यङ्के दिव्यनागविभूषिते ।
फणासहस्ररचिते तस्मै निद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८७ ॥
ਜੋ ਖੀਰ ਸਾਗਰ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ, ਦਿਵ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਫਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਲੰਘ 'ਤੇ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਿੰਦਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.88
विश्वे च मरुतश्चैव रुद्रादित्याश्विनावपि ।
वसवः सिद्धसाध्याश्च तस्मै देवात्मने नमः ॥ १२.४६.८८ ॥
ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਰੁਤ, ਰੁਦਰ, ਆਦਿਤਯ, ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ, ਵਸੂ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਾਧਯ ਵੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਉਸ ਦੇਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.89
अव्यक्तं बुद्ध्यहंकारो मनोबुद्धीन्द्रियाणि च ।
तन्मात्राणि विशेषाश्च तस्मै तत्वात्मने नमः ॥ १२.४६.८९ ॥
ਅਵਿਅਕਤ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਤਨਮਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਉਸ ਤੱਤਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.90
भूतं भव्यं भविष्यच्च भूतादिप्रभवाव्ययः ।
योऽग्रजः सर्वभूतानां तस्मै भूतात्मने नमः ॥ १२.४६.९० ॥
ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਤ; ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੂਲ; ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅਗ੍ਰਜ; ਉਸ ਭੂਤਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.91
यं हि सूक्ष्मं विचिन्वन्ति परं सूक्ष्मविदो जनाः ।
सूक्ष्मात्सूक्ष्मं च यद्ब्रह्म तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः ॥ १२.४६.९१ ॥
ਸੂਖਮ ਗਿਆਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਪਰਮ ਸੂਖਮ ਜਾਣ ਕੇ ਖੋਜਦੇ ਹਨ, ਸੂਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਸੂਖਮ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਸ ਸੂਖਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.92
मत्स्यो भूत्वा विरिञ्चाय येन वेदाः समाहृताः ।
रसातलगतः शीघ्रं तस्मै मत्स्यात्मने नमः ॥ १२.४६.९२ ॥
ਮੱਛ ਬਣ ਕੇ ਵਿਰਿੰਚੀ ਲਈ ਜਿਸਨੇ ਵੇਦ ਲਿਆਂਦੇ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਮੱਛਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.93
मन्दराद्रिर्धृतो येन प्राप्ते ह्यमृतमन्थने ।
अतिकर्कशदेहाय तस्मै कूर्मात्मने नमः ॥ १२.४६.९३ ॥
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਥਨ ਵੇਲੇ ਜਿਸਨੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਧਾਰਿਆ, ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕੂਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.94
वाराहं रूपमास्थाय महीं सवनपर्वताम् ।
उद्धरत्येकदंष्ट्रेण तस्मै क्रोडात्मने नमः ॥ १२.४६.९४ ॥
ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਸਹਿਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਾੜ੍ਹ ਨਾਲ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕ੍ਰੋੜਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.95
नारसिंहवपुः कृत्वा सर्वलोकभयंकरम् ।
हिरण्यकशिपुं जघ्ने तस्मै सिंहात्मने नमः ॥ १२.४६.९५ ॥
ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸਿੰਘਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.96
पिङ्गेक्षणसटं यस्य रूपं दंष्ट्रानखैर्युतम् ।
दानवेन्द्रान्तकरणं तस्मै दृप्तात्मने नमः ॥ १२.४६.९६ ॥
ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰ ਤੇ ਕੇਸਰ, ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ, ਦਾਨਵੇਂਦਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦ੍ਰਿਪਤਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.97
यं न देवा न गन्धर्वा न दैत्या न च दानवाः ।
तत्वतो हि विजानन्ति तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः
वामनं रूपमास्थाय बलिं संयम्य मायया ।
त्रैलोक्यं क्रान्तवान्यस्तु तस्मै क्रान्तात्मने नमः ॥ १२.४६.९७ ॥
ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਦੈਂਤ ਜਾਂ ਦਾਨਵ ਤੱਤਵ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਸ ਸੂਖਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਲੀ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਲੰਘੇ, ਉਸ ਕ੍ਰਾਂਤਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.98
जमदग्निसुतो भूत्वा रामः शस्त्रभृतां वरः ।
महीं निःक्षत्रियां चक्रे तस्मै रामात्मने नमः ॥ १२.४६.९८ ॥
ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੱਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਰਾਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.99
त्रिःसप्तकृत्वो यश्चैको धर्मे व्युत्क्रान्तिगौरवात् ।
जघान क्षत्रियान्सङ्ख्ये तस्मै क्रोधात्मने नमः ॥ १२.४६.९९ ॥
ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਭਾਰ ਕਰਕੇ ਇਕੱਲੇ ਇੱਕੀ ਵਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕ੍ਰੋਧਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.100
विभज्य पञ्चधाऽऽत्मानं वायुर्भूत्वा शरीरगः ।
यश्चेष्टयति भूतानि तस्मै वाय्वात्मने नमः ॥ १२.४६.१०० ॥
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਵਾਯੂ ਹੋ ਕੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਾਯੂਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.101
रामो दशिरथिर्भूत्वा पुलस्त्यकुलनन्दनम् ।
जघान रावणं सङ्ख्ये तस्मै क्षत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.१०१ ॥
ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਹੋ ਕੇ, ਪੁਲਸਤਯ ਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਕਸ਼ਤ੍ਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.102
यो हली मुसली श्रीमान्नीलाम्बरधरः स्थितः ।
रामाय रौहिणेयाय तस्मै भोगात्मने नमः ॥ १२.४६.१०२ ॥
ਹਲ ਤੇ ਮੂਸਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਖੜੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰੌਹਿਣੇਯ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਭੋਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.103
शङ्खिने चक्रिणे नित्यं शार्ङ्गिणे पीतवाससे ।
वनमालाधरायैव तस्मै कृष्णात्मने नमः ॥ १२.४६.१०३ ॥
ਸਦਾ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਵਨਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.104
वसुदेवसुतः श्रीमान्क्रीडितो नन्दगोकुले ।
कंसस्य निधनार्थाय तस्मै क्रीडात्मने नमः ॥ १२.४६.१०४ ॥
ਵਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੰਦ ਦੇ ਗੋਕੁਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ, ਕੰਸ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ; ਖੇਡ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.105
वासुदेवत्वमागम्य यदोर्वंशसमुद्भवः ।
भूभारहरणं चक्रे तस्मै कृष्णात्मने नमः ॥ १२.४६.१०५ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.106
सारथ्यमर्जुनस्याजौ कुर्वन्गीतामृतं ददौ ।
लोकत्रयोपकाराय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ॥ १२.४६.१०६ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਬਣ ਕੇ ਗੀਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੱਤਾ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ; ਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.107
दानवांस्तु वशे कृत्वा पुनर्बुद्धत्वमागतः ।
सर्गस्य रक्षणार्थाय तस्मै बुद्धात्मने नमः ॥ १२.४६.१०७ ॥
ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬੁੱਧਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ; ਬੁੱਧ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.108
हनिष्यति कलौ प्राप्ते म्लेच्छांस्तुरगवाहनः ।
धर्मसंस्थापको यस्तु तस्मै कल्क्यात्मने नमः ॥ १२.४६.१०८ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮਲੇੱਛਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਕੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.109
तारान्वये कालनेमिं हत्वा दानवपुङ्गवम् ।
ददौ राज्यं महेन्द्राय तस्मै साङ्ख्यात्मने नमः ॥ १२.४६.१०९ ॥
ਤਾਰਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਹੇਂਦਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਾਂਖਯ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.110
यः सर्वप्राणिनां देहे साक्षिभूतो ह्यवस्थितः ।
अक्षरः क्षरमाणानां तस्मै साक्ष्यात्मने नमः ॥ १२.४६.११० ॥
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸਾਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਨਾਸ਼ਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਉਸ ਸਾਖੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.111
नमोस्तु ते महादेव नमस्ते भक्तवत्सल ।
सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु प्रसीद परमेश्वर ॥ १२.४६.१११ ॥
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਭਗਤਵਤਸਲ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣ੍ਯ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।
12.46.112
अव्यक्तव्यक्तरूपेण व्याप्तं सर्वं त्वया विभो ।
नारायणं सहस्राक्षं सर्वलोकमहेश्वरम् ॥ १२.४६.११२ ॥
ਹੇ ਵਿਭੂ, ਅਵਿਅਕਤ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼, ਸਰਬਲੋਕ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈਂ।
12.46.113
हिरण्यनाभ यज्ञाङ्गममृतं विश्वतोमुखम् ।
सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममङ्गलम् ॥ १२.४६.११३ ॥
ਹੇ ਹਿਰਣਯਨਾਭ, ਯਗ੍ਯਾਂਗ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਤੋਮੁਖ! ਜੋ ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਮੰਗਲ ਨਹੀਂ।
12.46.114
येषां हृदिस्थो देवेशो मङ्गलायतनं हरिः ।
मङ्गल भगवान्विष्णुर्मङ्गलं मधुसूदनः ॥ १२.४६.११४ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਮੰਗਲ ਦਾ ਧਾਮ ਹਰੀ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਮੰਗਲ ਹੈ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ; ਮੰਗਲ ਹੈ ਮਧੁਸੂਦਨ।
12.46.115
मङ्गलं पुण्डरीकाक्षो मङ्गलं गरुडध्वजः ।
विश्वकर्मन्नमस्तेऽस्तु विश्वात्मन्विश्वसंभव ॥ १२.४६.११५ ॥
ਮੰਗਲ ਹੈ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ, ਮੰਗਲ ਹੈ ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਨ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਸੰਭਵ।
12.46.116
अपवर्गस्थभूतानां पञ्चानां परमास्थित ।
नमस्ते त्रिषु लोकेषु वमस्ते परतस्त्रिषु ॥ १२.४६.११६ ॥
ਅਪਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਆਸਰੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.117
नमस्ते दिक्षु सर्वासु त्वं हि सर्वपरायणम् ।
नमस्ते भगवन्विष्णो त्येकानां प्रभवाव्यय ॥ १२.४६.११७ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਇੱਕ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇ ਅਵਿਆਏ ਮੂਲ।
12.46.118
त्वं हि कर्ता हृषीकेशः संहर्ता चापराजितः ।
तेन पश्यामि ते दिव्यान्भावान्हि त्रिषुवर्त्मसु ॥ १२.४६.११८ ॥
ਤੂੰ ਹੀ ਕਰਤਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਅਪਰਾਜਿਤ। ਇਸ ਲਈ ਤਿੰਨੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦਿਵ ਭਾਵ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
12.46.119
तच्च पश्यामि तत्वेन यत्ते रूपं सनातनम् ।
दिवं ते शिरसा व्याप्तं पद्भ्यां देवी वसुंधरा।
विक्रमेण त्रयो लोकाः पुरुषोऽसि सनातनः ॥ १२.४६.११९ ॥
ਤੇਰਾ ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਰੂਪ ਮੈਂ ਤਤਵ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ: ਸਵਰਗ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ; ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ, ਤੂੰ ਸਨਾਤਨ ਪੁਰਖ ਹੈਂ।
12.46.120
दिशो भुजा रविश्चक्षुर्वीर्ये शुक्रः प्रतिष्ठितः ।
सप्तमार्गा निरुद्धास्ते वायोरमिततेजसः ॥ १२.४६.१२० ॥
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਸ਼ੁਕਰ ਤੇਰੇ ਪਰਾਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਹੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਸੱਤ ਮਾਰਗ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕੇ ਗਏ ਹਨ।
12.46.121
व्यक्ताव्यक्तस्वरूपेण व्याप्तं सर्वं त्वया विभो ।
अव्यक्तं ब्राह्मणं रूपं व्यक्तमेतच्चराचरम् ॥ १२.४६.१२१ ॥
ਹੇ ਵਿਭੋ, ਵਿਅਕਤ ਅਤੇ ਅਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਅਵਿਅਕਤ ਤੇਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਹੈ; ਵਿਅਕਤ ਇਹ ਚਰਾਚਰ ਸੰਸਾਰ ਹੈ।
12.46.122
अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् ।
ये नमस्यन्ति गोविन्दं न तेषां विद्यते भयम् ॥ १२.४६.१२२ ॥
ਅਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਅਚੁਤ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਜੋ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.46.123
एकोऽपि कृष्णस्य कृतः प्रणामो ।
दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः।
दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म ।
कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय ॥ १२.४६.१२३ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁਨਰਜਨਮ ਲਈ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ।
12.46.124
कृष्णव्रताः कृष्णमनुस्मरन्तो ।
रात्रौ च कृष्णं पुनरुत्थिता ये।
ते कृष्णदेहाः प्रविशन्ति कृष्ण ।
माज्यं यथा मन्त्रहुतं हुताशे ॥ १२.४६.१२४ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਵ੍ਰਤੀ, ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨ ਵਾਲੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ ਮੁੜ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ — ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਹੋਮਿਆ ਘੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.46.125
नमो नरकसंत्रासरक्षामण्डलकारिणे ।
संसारनिम्नगावर्ततरिकाष्ठाय विष्णवे ॥ १२.४६.१२५ ॥
ਨਰਕ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ-ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਿੱਚ ਬੇੜੀ ਵਾਂਗ ਸਥਿਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.126
नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च ।
जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः ॥ १२.४६.१२६ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ, ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.127
प्राणकान्तारपाथेयं संसारोच्छेदभेषजम् ।
दुःखशोकपरित्राणं हरिरित्यक्षरद्वयम् ॥ १२.४६.१२७ ॥
ਪ੍ਰਾਣ ਰੂਪੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਪਾਥੇਯ, ਸੰਸਾਰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ, ਦੁੱਖ-ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ — 'ਹਰਿ' ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰ।
12.46.128
नारायणपरं ब्रह्म नारायणपरं तपः ।
नारायणपरं सत्यं नारायणपरं परम् ॥ १२.४६.१२८ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਪਰਮ ਸੱਚ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਪਰਮ ਹੈ।
12.46.129
यथा विष्णुमयं सत्यं यथा विष्णुमयं हविः ।
तथा विष्णुमयं सर्वं पाप्मा ने नश्यतां तथा ॥ १२.४६.१२९ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂਮਯ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹਵਿ ਵਿਸ਼ਨੂਮਯ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਨੂਮਯ ਹੈ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇ।
12.46.130
तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः ।
प्रणामं येऽपि कुर्वन्ति तेषामपि नमोनमः ॥ १२.४६.१३० ॥
ਉਸ ਯਜ੍ਞਵਰਾਹ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਜੋ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
12.46.131
त्वां प्रपन्नाय भक्ताय गतिमिष्टां जिगीषवे ।
यच्छ्रेयः पुण्डरीकाक्ष तद्ध्यायस्व सुरोत्तम ॥ १२.४६.१३१ ॥
ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਭਗਤ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਛਤ ਗਤੀ ਦੇਹ; ਜੋ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ ਉਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰ, ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼, ਹੇ ਸੁਰੋਤਮ।
12.46.132
इति विद्यातपोयोनिरयोनिर्विष्णुरीडितः ।
वाग्यज्ञेनार्चितो देवः प्रीयतां मे जनार्दनः ॥ १२.४६.१३२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਤਪ ਦੇ ਮੂਲ, ਅਯੋਨੀ, ਸਤੁਤ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਵਾਕ-ਯੱਗ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।
12.46.133
एतावदुक्त्वा वचनं भीष्मस्तद्रतमानसः ।
नम इत्येव कृष्णाय प्रणाममकरोत्तदा ॥ १२.४६.१३३ ॥
ਏਨਾ ਆਖ ਕੇ, ਮਨ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ 'ਨਮਃ' ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
12.46.134
तस्मिन्नुपरते वाक्ये ततस्ते ब्रह्मवादिनः ।
भीष्मं वाग्भिर्वाष्पगलास्तमानर्चुर्महाद्युतिम् ॥ १२.४६.१३४ ॥
ਉਹ ਗੱਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਭਰੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਮਹਾਤੇਜਸ੍ਵੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਣ ਲੱਗੇ।
12.46.135
तेऽस्तुवन्तश्च विप्रेन्द्राः केशवं पुरुषोत्तमम् ।
भीष्मं च शनकैः सर्वे प्रशशंसुः पुनः पुनः ॥ १२.४६.१३५ ॥
ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
12.46.136
अधिगम्य तु योगेन भक्तिं भीष्मस्य माधवः ।
त्रैलोक्यदर्शनं ज्ञानं दिव्यं दत्त्वा ययौ हरिः ॥ १२.४६.१३६ ॥
ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਾਧਵ ਹਰੀ ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਦਿਵ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।
12.46.137
विदित्वा भक्तियोगं तं भीष्मस्य पुरुषोत्तमः ।
सहसोत्थाय तं हृष्टो यानमेवान्वपद्यत ॥ १२.४६.१३७ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਭਗਤੀ-ਯੋਗ ਜਾਣ ਕੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ, ਅਚਾਨਕ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਏ।
12.46.138
केशवः सात्यकिश्चैव रथेनकेन जग्मतुः ।
अपरेण महात्मानौ युधिष्ठिरधनञ्जयौ ॥ १२.४६.१३८ ॥
ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸਾਤਯਕੀ ਇੱਕ ਰਥ ਵਿੱਚ ਗਏ; ਦੂਜੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਗਏ।
12.46.139
भीमसेनो यमौ चोभौ रथमेकं समास्थिताः ।
कृपो युयुत्सुः सूतश्च सञ्जयश्चापरं रथम् ॥ १२.४६.१३९ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਜੁੜਵੇਂ ਇੱਕ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ; ਕ੍ਰਿਪ, ਯੁਯੁਤਸੂ, ਸੂਤ ਅਤੇ ਸੰਜਯ ਦੂਜੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ।
12.46.140
ते रथैर्नगराकारैः प्रयाताः पुरुषर्षभाः ।
नेमिघोषेण महता कम्पयन्ते वसुंधराम् ॥ १२.४६.१४० ॥
ਨਗਰਾਂ ਵਰਗੇ ਰਥਾਂ ਤੇ ਤੁਰੇ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬਾ ਰਹੇ ਸਨ।
12.46.141
ततो गिरः पुरुषवरस्तवेरितां ।
द्विजेरिताः पथिषु मनाक् स शुश्रुवे।
कृताञ्जलिं प्रणतमथापरं जनं ।
स केशिहा मुदितमनास्थनन्दत ॥ १२.४६.१४१ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰੇ ਤੇਰੇ ਸਤੁਤੀ-ਬਚਨ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸੁਣੇ; ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੇਸ਼ਿਹੰਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ।
12.46.142
इति स्मरन्पठति च शार्ङ्गधन्वनः ।
शृणोतु वा यदुकुलनन्दनस्तवम्।
स चक्रभृत्प्रतिहतसर्वाकिल्विषो ।
जनार्दनं प्रविशति देहसंक्षये ॥ १२.४६.१४२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਮਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਧਨਵਾ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਯਦੁਕੁਲਨੰਦਨ ਦੀ ਉਸਤਤੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
12.46.143
यं योगिनः प्राणवियोगकाले ।
यत्नेन चित्ते विनिवेशयन्ति।
स तं पुरस्ताद्धरिमीक्षमाणः ।
प्राणाञ्जहौ प्राप्तफलो हि भीष्मः ॥ १२.४६.१४३ ॥
ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਿਯੋਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
12.46.144
स्ववराजः समाप्तोऽयं विष्णोरद्भुतकर्मणः ।
गाङ्गेयेन पुरा गीतो महापातकनाशनः ॥ १२.४६.१४४ ॥
ਅਦਭੁਤ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਇਹ ਸਤੋਤਰਰਾਜ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ; ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਂਗੇਯ ਨੇ ਗਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
12.46.145
इमं नरः स्तवराजं मुमुक्षुः ।
पठञ्शुचिः कलुषितकल्मषापहम्।
अतीत्य लोकान्मलिनः समामता ।
न्पदं स गच्छत्यमृतं महात्मनः ॥ १२.४६.१४५ ॥
ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਸਤੋਤਰਰਾਜ ਪੜ੍ਹੇ, ਤਾਂ ਮਲੀਨ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।