มหาภารตะ · อัธยายะ 12.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.46.1
शरतल्पे शयानस्तु भरतानां पितामहः ।
कथमुत्सृष्टवान्देहं कं च योगमधारयत् ॥ १२.४६.१ ॥
ภีษมะ ผู้เป็นปู่ของชาวภรตะ นอนอยู่บนเตียงศร จะละสังขารอย่างไร และตั้งมั่นในโยคะใด
12.46.2
शृणुष्वावहितो राजञ्शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
भीष्मस्य कुरुशार्दूल देहोत्सर्गं महात्मनः ॥ १२.४६.२ ॥
ขอท่านจงฟังด้วยความตั้งใจ ข้าแต่พระราชา เมื่อได้ชำระตนให้บริสุทธิ์และสงบจิตแล้ว การละสังขารของภีษมะผู้มีจิตใหญ่ ผู้เป็นเสือในหมู่กุรุ
12.46.3
प्रवृत्तमात्रे त्वयनमुत्तरेण दिवाकरे ।
शुक्लपक्षस्य चाष्टभ्यां माघमासस्य पार्थिव ॥ १२.४६.३ ॥
เมื่อพระอาทิตย์เพิ่งเริ่มเคลื่อนไปทางเหนือ ในวันที่แปดของปักษ์ข้างขึ้นแห่งเดือนมาฆะ ข้าแต่พระราชา
12.46.4
प्राजापत्ये च नक्षत्रे मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ।
समावेशयदात्मानमात्मत्येव समाहितः ॥ १२.४६.४ ॥
ในฤกษ์ประชาบดี เมื่อพระอาทิตย์ขึ้นถึงกลางฟ้า ภีษมะตั้งจิตมั่น รวมตนไว้ในตนเองเท่านั้น
12.46.5
विकीर्णांशुरिवादित्यो भीष्मः शरशतैश्चितः ।
शुशुभे परया लक्ष्म्या वृतो ब्राह्मणसत्तमैः ॥ १२.४६.५ ॥
ภีษมะถูกปักด้วยศรนับร้อย ส่องแสงดุจพระอาทิตย์ที่รัศมีแผ่กระจาย ล้อมรอบด้วยพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด พร้อมด้วยความรุ่งเรืองอันยิ่งใหญ่
12.46.6
व्यासेन देवश्रवसा नारदेन सुरर्षिणा ।
देवस्थानेन वात्स्येन तथाऽश्मकसुमन्तुना ॥ १२.४६.६ ॥
พร้อมด้วยพระวยาสะ เทวศรวัส ฤๅษีนารทผู้เป็นเทวฤๅษี เทวสถาน วาตสยะ และยังมีอัศมกะกับสุมันตุ
12.46.7
तथा जैमिनिना चैव पैलेन च महात्मना ।
शाण्डिल्यदेवलाभ्यां च मैत्रेयेण च धीमता ॥ १२.४६.७ ॥
เช่นเดียวกัน ไชมินิ และไปละผู้มีจิตใหญ่ ศาณฑิลยะกับเทวละ และไมเตรยะผู้มีปัญญา (ก็กล่าวถึงเรื่องนี้ด้วย)
12.46.8
असितेन वसिष्ठेन कौशिकेन महात्मना ।
हारितलोमशाभ्यां च तथाऽऽत्रेयेण धीमता ॥ १२.४६.८ ॥
อสิตะกับวสิษฐะ เการศิกะผู้มีจิตใหญ่ หาริตะกับโลมศะ และอาตเรยะผู้มีปัญญา (ก็กล่าวถึงเรื่องนี้ด้วย)
12.46.9
बृहस्पतिश्च शुक्रश्च च्यवनश्च महामुनिः ।
सनत्कुमारः कपिलो चाल्मीकिस्तुम्बुरुः कुरुः ॥ १२.४६.९ ॥
พฤหัสปติและศุกระ มหาฤๅษีจยวนะ สนัตกุมาร กปิละ วาลมีกิ ตุมพุรุ และกุรุ
12.46.10
मौद्गल्यो भार्गवो रामस्तृणबिन्दुर्महामुनिः ।
पिप्पलादोऽथ वायुश्च सवर्तः पुलहः कचः ॥ १२.४६.१० ॥
เมาทคัลยะ ภารควะรามะ มหาฤๅษีตฤณพินทุ ปิปปลาทะ วายุ สวรรตะ ปุลหะ และกจะ
12.46.11
काश्यपश्च पुलस्त्यश्च क्रतुर्दक्षः पराशरः ।
मरीचिरङ्गिराः काश्यो गौतमो गालवो मुनिः ॥ १२.४६.११ ॥
กาศยปะกับปุลัสตยะ กระตุ ทักษะ ปราศระ มริจิ อังคิรัส กาศยะ เคาตมะ และฤๅษีคาลวะ
12.46.12
धौम्यो विभाण्डो माण्डव्योधौम्रः कृष्णानुभौतिकः ।
उलूकः परमो विप्रो मार्कण्डेयो महामुनिः।
भास्करिः पूरणः कृष्णः सूतः परमधार्मिकः ॥ १२.४६.१२ ॥
ธัามยะ วิภาณฑะ มาณฑวยะ ธัามระ กฤษณะและอานุภาวติกะ พราหมณ์ผู้ยอดเยี่ยมอุลูกะ มหาฤๅษีมารกัณเฑยะ ภาสการี ปูรณะ กฤษณะ และสูตะผู้เคร่งธรรมที่สุด
12.46.13
एतैश्चान्यैर्मुनिगणैर्महाभागैर्महात्मभिः ।
श्रद्धादमशमोपेतैर्वृतश्चन्द्र इव ग्रहैः ॥ १२.४६.१३ ॥
ล้อมรอบด้วยฤๅษีเหล่านี้และหมู่ฤๅษีอื่น ๆ ผู้มีโชคยิ่งและมีจิตใหญ่ ผู้ประกอบด้วยศรัทธา การข่มใจ และความสงบ เขาเปรียบเหมือนพระจันทร์ที่มีดาวล้อมรอบ
12.46.14
भीष्मस्तु पुरुषव्याघ्रः कर्मणा मनसा गिरा ।
शरतल्पगतः कृष्णं प्रदध्यौ प्राञ्जलिः शुचिः ॥ १२.४६.१४ ॥
ส่วนภีษมะ เสือในหมู่มนุษย์ ผู้นอนอยู่บนเตียงศร บริสุทธิ์ทั้งในการกระทำ ใจ และคำพูด ประนมมือ ภาวนาถึงพระกฤษณะ
12.46.15
स्वरेण हृष्टपुष्टेन तुष्टाव मधुसूदनम् ।
योगेश्वरं पझनाभं विष्णुं जिष्णुं जगत्पतिम्।
अनादिनिधनं विष्णुमात्मयोनिं सनातनम् ॥ १२.४६.१५ ॥
ด้วยเสียงอันปีติและเข้มแข็ง เขาสรรเสริญพระมธุสูทนะ เจ้าแห่งโยคะ ผู้มีดอกบัวผุดจากสะดือ พระวิษณุผู้ชนะ เจ้าแห่งโลก ผู้ไม่มีเบื้องต้นและเบื้องปลาย พระวิษณุผู้เกิดเองและนิรันดร
12.46.16
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा वाग्विदां प्रवरः प्रभुः ।
भीष्मः परमधर्मात्मा वासुदेवमथास्तुवत् ॥ १२.४६.१६ ॥
ภีษมะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้รู้ถ้อยคำ เจ้าผู้ทรงอำนาจ ผู้มีธรรมอันยิ่งในสภาวะ ประนมมือด้วยความเคารพ แล้วจึงสรรเสริญพระวาสุเทพ
12.46.17
आरिराधयिषुः कृष्णं वाचं जिगदिषामि याम् ।
तया व्याससमासिन्या प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥ १२.४६.१७ ॥
ปรารถนาจะให้พระกฤษณะพอพระทัย ขอพระปุรุโษตตมะจงโปรดปรานถ้อยคำที่ข้าจะเอ่ย ถ้อยคำอันรวบรวมไว้ดุจที่พระวยาสะได้ทรงไว้
12.46.18
शुचिं शुचिपदं हंसं तत्परं परमेष्ठिनम् ।
युक्त्वा सर्वात्मनाऽऽत्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम् ॥ १२.४६.१८ ॥
พระผู้บริสุทธิ์ มีที่อยู่อันบริสุทธิ์ ผู้เป็นหงส์ ผู้เป็นสิ่งสูงสุดเหนือสิ่งทั้งปวง ข้าพเจ้าประสานตนกับพระองค์ด้วยทั้งชีวิต และขอพึ่งพระปชาบดีองค์นั้น
12.46.19
अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः ।
एकोऽयं वेद भगवान्धाता नारायणो हरिः ॥ १२.४६.१९ ॥
พรหมันสูงสุดไม่มีเบื้องต้นและเบื้องปลาย เทวดาและฤๅษีทั้งหลายไม่รู้ มีเพียงองค์เดียวที่รู้คือพระภควัน ผู้ทรงสร้าง พระนารายณ์ พระหริ
12.46.20
नारायणादृषिगणास्तथा सिद्धमहोरगाः ।
देवा देवर्षयश्चैव यं विदुर्दुःखभेषजम् ॥ १२.४६.२० ॥
จากพระนารายณ์ หมู่ฤๅษีเกิดขึ้น และเช่นเดียวกัน สิทธาและนาคาใหญ่ทั้งหลาย เทวดาและเทวฤๅษีรู้จักพระองค์ ผู้เป็นยาแก้ทุกข์
12.46.21
देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
यं न जानन्ति को ह्येष कुतो वा भगवानिति ॥ १२.४६.२१ ॥
เหล่าเทพ ทานพ คนธรรพ์ ยักษ์ รากษส และนาคทั้งหลาย ไม่รู้จักพระองค์ ท่านผู้นี้เป็นผู้ใด และมาจากไหน พระผู้เป็นเจ้าผู้ประเสริฐนี้
12.46.22
यमाहुर्जगतः कोशं यस्मिंश्च निहिताः प्रजाः ।
यस्मिँल्लोकाः स्फुरन्त्येते जाले शकुनयो यथा ॥ १२.४६.२२ ॥
พระองค์ถูกเรียกว่าคลังแห่งโลก ซึ่งสรรพสัตว์ทั้งปวงถูกประดิษฐานอยู่ในพระองค์ และโลกเหล่านี้สว่างไสวอยู่ในพระองค์ ดังนกที่ติดอยู่ในข่าย
12.46.23
यस्मिन्विश्वानि भूतानि तिष्ठन्ति च विशन्ति च ।
गुणभूतानि भूतेशे सूत्रे मणिगणा इव ॥ १२.४६.२३ ॥
ในพระองค์ สรรพภูตทั้งปวงดำรงอยู่และเข้าไปรวมอยู่ เป็นคุณลักษณะในเจ้าแห่งภูตทั้งหลาย ดังกลุ่มอัญมณีบนด้ายเส้นเดียว
12.46.24
यं च विश्वस्य कर्तारं जगतस्तस्थुषां पतिम् ।
वदन्ति जगतोऽध्यक्षमध्यात्मपरिचिन्तकाः ॥ १२.४६.२४ ॥
ผู้ที่ไตร่ตรองถึงอาตมันเรียกพระองค์ว่าผู้สร้างจักรวาล เป็นเจ้าแห่งโลกที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว เป็นผู้ควบคุมดูแลโลก
12.46.25
यस्मिन्नित्ये तते तन्तौ दृढे स्रगिव तिष्ठति ।
सदसद्ग्रथितं विश्वं विश्वाङ्गे विश्वकर्मणि ॥ १२.४६.२५ ॥
ในพระองค์ผู้เป็นนิรันดร์ ผู้แผ่ขยายไปตามด้ายที่มั่นคง จักรวาลที่ถักร้อยด้วยสิ่งที่มีอยู่และไม่มีอยู่ตั้งอยู่เหมือนพวงมาลัย พระองค์ผู้มีจักรวาลเป็นพระกาย ผู้สร้างสรรพสิ่ง
12.46.26
हरिं सहस्रशिरसं सहस्रचरणेक्षणम् ।
सहस्रबाहुमकुटं सहस्रवदनोज्ज्वलम् ॥ १२.४६.२६ ॥
พระหริ ผู้มีพันเศียร พันบาท พันตา พันพระกร ทรงมงกุฎ รุ่งโรจน์ด้วยพันพักตร์
12.46.27
प्राहुर्नारायणं देवं यं विश्वस्य परायणम् ।
अणीयसामणीयांसं स्थविष्ठं च स्थवीयसाम्।
गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसामपि ॥ १२.४६.२७ ॥
ผู้คนเรียกพระเจ้านารายณะ ผู้เป็นที่พึ่งสูงสุดของจักรวาล พระองค์เล็กกว่าสิ่งที่เล็กที่สุด ใหญ่ที่สุดในสิ่งที่ใหญ่ หนักที่สุดในสิ่งที่หนัก และประเสริฐที่สุดแม้ในสิ่งที่ดีงาม
12.46.28
चं वाकेष्वनुवाकेषु निषत्सूपनिषत्सु च ।
गृणन्ति सत्यकर्माणं सत्यं सत्येषु सामसु ॥ १२.४६.२८ ॥
ในบทสวด ในหมวดต่าง ๆ ในสมัยและในอุปนิษัททั้งหลาย ผู้คนสรรเสริญพระองค์ผู้มีกรรมอันจริงแท้ เป็นความจริงในบรรดาสิ่งที่จริง ในบทสามเวท
12.46.29
चतुर्भिश्चतुरात्मानं सत्वस्थं सात्वतां पतिम् ।
यं दिव्यैर्देवमर्चन्ति गुह्यैः परमनामभिः ॥ १२.४६.२९ ॥
พระเจ้าแห่งสาตวตะ ผู้มีสี่อาตมัน ดำรงอยู่ในความดี ซึ่งผู้คนบูชาด้วยพระนามอันศักดิ์สิทธิ์ ลี้ลับ และสูงสุด
12.46.30
यस्मिन्नित्यं तपस्तप्तं यदङ्गेष्वनुतिष्ठति ।
सर्वात्मा सर्ववित्सर्वः सर्वज्ञः सर्वभावनः ॥ १२.४६.३० ॥
ในพระองค์ตบะอันเคร่งครัดถูกปฏิบัติอยู่เป็นนิตย์ และถูกปฏิบัติในอวัยวะของพระองค์ พระองค์เป็นอาตมันของสรรพสิ่ง ผู้รู้ทุกสิ่ง ทั้งหมด ผู้รอบรู้ และเป็นที่มาของภาวะทั้งปวง
12.46.31
यं देवं देवकी देवी वसुदेवादजीजनत् ।
भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै दीप्तमग्निमिवारणिः ॥ १२.४६.३१ ॥
พระเจ้าผู้ที่พระเทวีเทวกีให้กำเนิดจากวสุเทพ ดังไม้ไฟให้กำเนิดเปลวไฟที่ลุกโชน เพื่อคุ้มครองแผ่นดินและพรหมัน
12.46.32
यमनन्यो व्यपेताशीरात्मानं वीतकल्मषम् ।
इष्ट्वानन्त्याय गोविन्दं पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.४६.३२ ॥
พระองค์ที่ผู้ไม่แยกจิตตั้งมั่น ปราศจากความปรารถนาและมลทิน บูชาในพระโควินทะผู้ไม่มีที่สิ้นสุด และเห็นอาตมันในอาตมัน
12.46.33
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं हरिं नारायणं विभुम् ।
अतिवाय्विन्द्रकर्माणमतिसूर्याग्नितेजसम्।
अतिबुद्धीन्द्रियात्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम् ॥ १२.४६.३३ ॥
ข้าพเจ้าขอพึ่งพระปชาบดีองค์นั้น ผู้เกินกว่าการใคร่ครวญและไม่อาจรู้ได้ พระหริ พระนารายณ์ ผู้แผ่ไปทั่ว มีการกระทำเหนือวายุและพระอินทร์ มีเตชะเหนือพระอาทิตย์และพระอัคนี มีอาตมันเหนือปัญญาและอินทรีย์
12.46.34
पुराणे पुरुषं प्रोक्तं ब्रह्मप्रोक्तं युगादिषु ।
क्षये संकर्षणं प्रोक्तं तमुपास्यमुपास्महे ॥ १२.४६.३४ ॥
ในปุราณะท่านกล่าวถึงปุรุษะ ซึ่งพระพรหมประกาศไว้ตั้งแต่เริ่มยุคทั้งหลาย และในคราวสิ้นกัปป์ท่านถูกเรียกว่าสังกรษณะ พระองค์ผู้ควรแก่การบูชา เราบูชาพระองค์
12.46.35
यमेकं बहुधात्मानं प्रादुर्भूतमधोक्षजम् ।
नान्यभक्ताः क्रियावन्तो यजन्ते सर्वकामदम् ॥ १२.४६.३५ ॥
พระองค์ผู้เป็นหนึ่งเดียวแต่ได้ปรากฏพระองค์เองในหลายรูปแบบ คืออโธกษชะ ผู้ประทานทุกความปรารถนา ถูกบูชาโดยผู้ที่ประกอบพิธีกรรม และผู้ที่ไม่ได้ศรัทธาในผู้อื่น
12.46.36
ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम् ।
अनादिमध्यपर्यन्तं न देवा नर्षयो विदुः ॥ १२.४६.३६ ॥
ฤตะ อักษรเดียวคือพรหมัน ซึ่งอยู่เหนือสิ่งที่มีอยู่และไม่มีอยู่ ไม่มีจุดเริ่มต้น ตรงกลาง หรือจุดสิ้นสุด สิ่งนี้เทพและฤๅษีทั้งหลายก็ไม่รู้
12.46.37
यं सुरासुरगन्धर्वाः सिद्धा ऋषिमहोरगाः ।
प्रयता नित्यमर्चन्ति परमं सुखभेषजम् ॥ १२.४६.३७ ॥
พระองค์ที่เหล่าเทพ อสูร คนธรรพ์ สิทธะ ฤๅษี และนาคผู้ยิ่งใหญ่ บูชาเป็นนิตย์ด้วยความสำรวม เป็นยาขนานเอกแห่งความสุขสูงสุด
12.46.38
अनादिनिधनं देवमात्मयोनिं सनातनम् ।
अप्रेक्ष्यमनभिज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.४६.३८ ॥
แด่เทพผู้ไม่มีจุดเริ่มต้นหรือจุดสิ้นสุด เกิดจากตนเอง เป็นนิรันดร์ ไม่อาจเห็นหรือรู้ได้ คือพระหริ พระนารายณ์ ผู้เป็นเจ้า
12.46.39
हिरण्यवर्णं यं गर्भमदितिर्दैत्यनाशनम् ।
एकं द्वादशधा जज्ञे तस्मै सूर्यात्मने नमः ॥ १२.४६.३९ ॥
แด่พระองค์ผู้เป็นครรภ์สีทอง ผู้ทำลายไดตยะ ผู้ซึ่งแม้เป็นหนึ่งเดียวแต่ได้กำเนิดสิบสององค์จากพระนางอทิติ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มีอาตมันเป็นพระอาทิตย์
12.46.40
शुक्ले देवान्पितॄन्कृष्णे तर्पयत्यमृतेन यः ।
यश्च राजा द्विजातीनां तस्मै सोमात्मने नमः ॥ १२.४६.४० ॥
พระองค์ผู้หล่อเลี้ยงเทพทั้งหลายในปักษ์ขาวและบรรพบุรุษในปักษ์ดำด้วยอมฤต และทรงเป็นราชาของผู้เกิดสองครั้ง ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มีจันทร์เป็นอาตมัน
12.46.41
हुताशनमुखैर्देवैर्धार्यते सकलं जगत् ।
हविः प्रथमभोक्ता यस्तस्मै होत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.४१ ॥
โลกทั้งสิ้นย่อมถูกทรงไว้โดยเทวดาผู้มีไฟเป็นพระโอษฐ์ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้เป็นผู้กินเครื่องบูชาเป็นองค์แรก ผู้มีอาตมันเป็นโหตฤ
12.46.42
महतस्तमसः पारे पुरुषं ह्यतितेजसम् ।
यं ज्ञात्वा मृत्युमत्येति तस्मै ज्ञेयात्मने नमः ॥ १२.४६.४२ ॥
เหนือมหัตตัตตวะและความมืด พระบุรุษผู้มีรัศมียิ่งนัก ผู้ที่รู้จักแล้วย่อมข้ามพ้นความตาย ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีอาตมันเป็นสิ่งที่พึงรู้
12.46.43
यं बृहन्तं बृहत्युक्थे यमग्नौ यं महाध्वरे ।
यं विप्रसङ्घा गायन्ति तस्मै वेदात्मने नमः ॥ १२.४६.४३ ॥
พระองค์ผู้ถูกเรียกว่ายิ่งใหญ่ในบทสวดอันยิ่งใหญ่ ในไฟ ในยัญอันยิ่งใหญ่ ผู้ที่หมู่วิปราชญ์ขับร้องสรรเสริญ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีเวทเป็นอาตมัน
12.46.44
पादाङ्गं संधिपर्वाणं स्वरव्यञ्जनभूषितम् ।
यमाहुरक्षरं विप्रास्तस्मै वागात्मने नमः ॥ १२.४६.४४ ॥
พระองค์ผู้มีเท้าเป็นอวัยวะ มีข้อต่อเป็นสนธิ ประดับด้วยสระและพยัญชนะ ผู้ที่วิปราชญ์เรียกว่าอักษรอักษัย ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีวาจาเป็นอาตมัน
12.46.45
यज्ञाङ्गो यो वराहो वै भूत्वा गामुज्जहारह ।
लोकत्रयहितार्थाय तस्मै वीर्यात्मने नमः ॥ १२.४६.४५ ॥
พระองค์ผู้มียัญเป็นอวัยวะ ผู้ได้กลายเป็นหมูป่าวราหะและยกแผ่นดินขึ้นเพื่อประโยชน์ของโลกทั้งสามได้จริง ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีอำนาจเป็นอาตมัน
12.46.46
ऋग्यजुःसामधामानं दशार्धहविराकृतिम् ।
यं सप्ततन्तुं तन्वन्ति तस्मै यज्ञात्मने नमः ॥ १२.४६.४६ ॥
พระองค์ผู้มีฤค ยชุส และสามเวทเป็นที่อาศัย มีรูปเป็นเครื่องบูชาสิบครึ่ง ผู้ที่เขาทั้งหลายทอดด้วยด้ายเจ็ดเส้น ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มียัญเป็นอาตมัน
12.46.47
चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च ।
हूयते च पुनर्द्वाभ्यां तस्मै होमात्मने नमः ॥ १२.४६.४७ ॥
เครื่องบูชาถูกหยอดลงไปทีละสี่ ทีละสี่ ทีละสอง ทีละห้า และอีกทีละสอง ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีการบูชาด้วยการหยอดเป็นอาตมัน
12.46.48
यः सुपर्णो यजुर्नाम च्छन्दोगात्रस्त्रिवृच्छिराः ।
रथन्तरबृहत्पक्षस्तस्मै स्तोत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.४८ ॥
พระองค์ผู้เป็นนกสุบรรณ มีชื่อว่ายชุส มีร่างกายเป็นฉันท์ มีศีรษะเป็นตริวฤต มีปีกเป็นรถันตระและพฤหัต ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีการสรรเสริญเป็นอาตมัน
12.46.49
यः सहस्रसवे सत्रे जज्ञे विश्वसृजामृषिः ।
हिरण्यपक्षः शकुनिस्तस्मै तार्क्ष्यात्मने नमः ॥ १२.४६.४९ ॥
ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้เกิดเป็นฤๅษีท่ามกลางผู้สร้างโลกทั้งหลาย ในสัตรแห่งการถวายพันครั้ง เป็นนกมีปีกทอง ผู้มีตารกษ์เป็นสาระ
12.46.50
यश्चिनोति सतां सेतुमृतेनामृतयोनिना ।
धर्मार्थव्यवहाराङ्गैस्तस्मै सत्यात्मने नमः ॥ १२.४६.५० ॥
พระองค์ผู้สร้างสะพานให้แก่ผู้ดี ด้วยสัตย์และต้นกำเนิดแห่งอมฤต ผ่านองค์ประกอบแห่งธรรม ทรัพย์ และการปฏิบัติ ขอนอบน้อมแด่สภาวะของพระองค์ ซึ่งคือสัตย์
12.46.51
यं पृथग्धर्मचरणाः पृथग्धर्मफलैषिणः ।
पृथग्धर्मैः समर्चन्ति तस्मै धर्मात्मने नमः ॥ १२.४६.५१ ॥
พระองค์ที่ผู้ประพฤติธรรมต่างกันและแสวงหาผลแห่งธรรมต่างกันบูชาด้วยพิธีกรรมต่างกัน ขอนอบน้อมแด่สภาวะของพระองค์ ซึ่งคือธรรม
12.46.52
यतः सर्वे प्रसूयन्ते ह्यनङ्गात्माङ्गदेहिनः ।
उन्मादः सर्वभूतानां तस्मै कामात्मने नमः ॥ १२.४६.५२ ॥
จากพระองค์ที่สรรพสัตว์ทั้งปวงเกิดขึ้น ร่างมีอวัยวะที่เกิดจากอาตมันของผู้ไร้กาย และความคลุ้มคลั่งในสรรพสัตว์ทั้งปวงมาจากพระองค์ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีกามเป็นสภาวะ
12.46.53
यं तं व्यक्तस्थमव्यक्तं विचिन्वन्ति महर्षयः ।
क्षेत्रे क्षेत्रज्ञमासीनं तस्मै क्षेत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.५३ ॥
พระองค์ที่มหาฤๅษีแสวงหาในฐานะอัพยักตะที่สถิตอยู่ในวยักตะ ผู้ทรงประทับอยู่ในเขตเป็นผู้รู้เขต ขอนอบน้อมแด่สภาวะของพระองค์ ซึ่งคือเขต
12.46.54
यं दृगात्मानमात्मस्थं वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
प्राहुः सप्तदशंसाङ्ख्यास्तस्मै साङ्ख्यात्मने नमः ॥ १२.४६.५४ ॥
พระองค์ที่สางขยาจารย์เรียกว่าอาตมันผู้เห็น สถิตอยู่ในอาตมัน ถูกห่อหุ้มด้วยคุณสิบหกประการ และประการที่สิบเจ็ด ขอนอบน้อมแด่สภาวะของพระองค์ ซึ่งคือสางขยา
12.46.55
यं विनिद्रा जितश्वासाः संतुष्टाः संयतेन्द्रियाः ।
ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मेन नमः ॥ १२.४६.५५ ॥
พระองค์ที่ยอคินผู้ไม่หลับ ผู้ชนะลมหายใจ ผู้พอใจ ผู้สำรวมอินทรีย์ เห็นเป็นแสงขณะฝึกโยคะ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีโยคะเป็นอาตมัน
12.46.56
अपुण्यपुण्योपरमे यं पुनर्भवनिर्भयाः ।
शान्ताः संन्यासिनो यान्ति तस्मै मोक्षात्मने नमः ॥ १२.४६.५६ ॥
เมื่อบุญและบาปสิ้นสุดลง พระองค์ที่ผู้สงบ ผู้สละโลก ไม่กลัวการเกิดใหม่ ย่อมบรรลุ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีโมกษะเป็นอาตมัน
12.46.57
यस्याग्रिरास्यं द्यौर्मूर्धा खं नाभिश्चरणौ क्षितिः ।
सूर्यश्चक्षुर्दिशः श्रोत्रं तस्मै लोकात्मने नमः ॥ १२.४६.५७ ॥
พระองค์ผู้มีไฟเป็นพระโอษฐ์ มีสวรรค์เป็นพระเศียร มีอากาศเป็นพระนาภี มีแผ่นดินเป็นพระบาท มีดวงอาทิตย์เป็นพระเนตร และมีทิศทั้งหลายเป็นพระโสต ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีโลกทั้งหลายเป็นอาตมัน
12.46.58
युगेष्वावर्तते योंऽशैर्मासर्त्वयनहायनैः ।
सर्गप्रलययोः कर्ता तस्मै कालात्मने नमः ॥ १२.४६.५८ ॥
พระองค์ผู้หมุนเวียนไปในยุคทั้งหลายด้วยส่วนต่าง ๆ คือเดือน ฤดู อยนะ และปี ผู้เป็นผู้กระทำการสร้างและการทำลาย ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีกาลเป็นอาตมัน
12.46.59
योऽसौ युगसहस्रान्ते प्रदीप्तार्चिर्विभावसुः ।
संभक्षयति भूतानि तस्मै घोरात्मने नमः ॥ १२.४६.५९ ॥
พระองค์ผู้นั้น เมื่อสิ้นสุดพันยุค ไฟวิภาวสุผู้มีเปลวไฟลุกโชน กลืนกินสรรพสัตว์ทั้งปวง ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีอาตมันอันน่ากลัว
12.46.60
संभक्ष्य सर्वभूतानि कृत्वा चैकार्णवं जगत् ।
बालः स्वपिति यश्चैकस्तस्मै मायात्मने नमः ॥ १२.४६.६० ॥
พระองค์ผู้ทรงกลืนสรรพสัตว์ทั้งปวงแล้วทำให้โลกเป็นมหาสมุทรผืนเดียว ทรงบรรทมอยู่องค์เดียวเหมือนทารก ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้มีมายาเป็นอาตมัน
12.46.61
सहस्रशिरसे तस्मै पुरुषायामितात्मने ।
चतुःसमुद्रपयसि योगनिद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.६१ ॥
ข้าพเจ้าขอนอบน้อมต่อพระปุรุษผู้มีพันเศียร ผู้มีอาตมันไร้ประมาณ ผู้บรรทมในโยคนิทรา บนพื้นน้ำแห่งมหาสมุทรทั้งสี่ ขอนอบน้อมต่อพระองค์
12.46.62
अजस्य नाभावध्येकं यस्मिन्विश्वं प्रतिष्ठितम् ।
पुष्करं पुष्कराक्षस्य तस्मै पझात्मने नमः ॥ १२.४६.६२ ॥
ในดุมแห่งพระอชะผู้ไม่เกิด มีดอกบัวดอกเดียวซึ่งโลกทั้งหมดตั้งมั่นอยู่ ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีตาดุจดอกบัว ผู้มีสภาวะเป็นดอกบัว ขอนอบน้อมต่อพระองค์
12.46.63
यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाङ्गसंधिषु ।
कुक्षौ समुद्राश्चत्वारस्तस्मै तोयात्मने नमः ॥ १२.४६.६३ ॥
ผู้มีเมฆอยู่ในเส้นพระเกศา มีแม่น้ำอยู่ตามข้อต่อแห่งอวัยวะทั้งหมด และมีมหาสมุทรทั้งสี่อยู่ในท้อง ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีสภาวะเป็นน้ำ
12.46.64
यस्मात्सर्गाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
यस्मिंश्चैव प्रलीयन्ते तस्मै हेत्वात्मने नमः ॥ १२.४६.६४ ॥
จากพระองค์การสร้างสรรค์ย่อมเกิดขึ้น และการแปรเปลี่ยนของการสร้างและการทำลาย ในพระองค์นั้นสิ่งทั้งหลายย่อมถูกดูดกลืนอีกครั้ง ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีสภาวะเป็นเหตุ
12.46.65
यो निषण्णो भवेद्रात्रौ दिवा भवति विष्ठितः ।
इष्टानिष्टस्य च द्रष्टा तस्मै द्रष्ट्रात्मने नमः ॥ १२.४६.६५ ॥
ผู้ประทับนั่งในเวลากลางคืน และยืนอยู่ในเวลากลางวัน ผู้เห็นสิ่งที่พึงปรารถนาและมิพึงปรารถนา ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีสภาวะเป็นผู้เห็น
12.46.66
अकार्यः सर्वकार्येषु धर्मकार्यार्थमुद्यतः ।
वैकुण्ठस्य हि तद्रूपं तस्मै कार्यात्मने नमः ॥ १२.४६.६६ ॥
แม้ไม่ทรงเป็นผู้กระทำการใด ๆ ทั้งสิ้น แต่ทรงมุ่งมั่นในกิจแห่งธรรม แท้จริงนี่คือรูปของพระไวกุณฐ์ ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีสภาวะเป็นการกระทำ
12.46.67
ब्रह्म वक्तं भुजौ क्षत्रं कृत्स्नमूरूदरं विशः ।
पादौ यस्याश्रिताः शूद्रास्तस्मैवर्णात्मने नमः ॥ १२.४६.६७ ॥
พราหมณ์เป็นพระโอษฐ์ กษัตริย์เป็นพระพาหา ไวศยะเป็นพระอูรุและพระอุทร ศูทรพึ่งพาอยู่ที่พระบาท ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีวรรณะเป็นอาตมัน
12.46.68
अन्नपानेन्धनमयो रसप्राणविवर्धनः ।
यो धारयति भूतानि तस्मै प्राणात्मने नमः ॥ १२.४६.६८ ॥
ผู้ประกอบด้วยอาหาร น้ำดื่ม และเชื้อเพลิง ทรงเพิ่มพูนรสและปราณ ผู้ทรงค้ำจุนสรรพสัตว์ ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นปราณ
12.46.69
प्राणानां धारणार्थाय योऽन्नं भुङ्क्ते चतुर्विधम् ।
अन्तर्भूतः पचत्यग्निस्तस्मै पाकात्मने नमः ॥ १२.४६.६९ ॥
เพื่อค้ำจุนปราณทั้งหลาย พระองค์ทรงเสวยอาหารสี่ประการ และในฐานะไฟซึ่งสถิตอยู่ภายใน ทรงย่อยอาหารนั้น ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นการย่อย
12.46.70
विषये वर्तमानानां यं तं वैषयिकैर्गुणैः ।
प्राहुर्विषयगोप्तारं तस्मै गोप्त्रात्मने नमः ॥ १२.४६.७० ॥
ในหมู่ผู้ที่ยังข้องอยู่กับอารมณ์ พระองค์ที่คนทั้งหลายเรียกว่าผู้รักษาอารมณ์ ด้วยคุณลักษณะที่เป็นของอารมณ์ ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นผู้คุ้มครอง
12.46.71
अप्रमेयशरीराय सर्वतो बुद्धिचक्षुषे ।
अपारपरिमाणाय तस्मै दिव्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७१ ॥
ผู้มีพระกายหาประมาณมิได้ มีพระเนตรแห่งปัญญาในทุกทิศ ผู้มีขนาดไร้ขอบเขต ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นทิพย์
12.46.72
परः कालात्परो यज्ञात्परः सदसतश्च यः ।
अनादिरादिर्विश्वस्य तस्मै विश्वात्मने नमः ॥ १२.४६.७२ ॥
ทรงสูงกว่ากาลเวลา สูงกว่ายัญ และสูงกว่าสิ่งที่มีอยู่และไม่มีอยู่ ผู้ไม่มีเบื้องต้น และเป็นเบื้องต้นของจักรวาล ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นจักรวาล
12.46.73
वैद्युतो जाठरश्चैव पावकः शुचिरेव च ।
दहनः सर्वभक्षाणां तस्मै वह्न्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७३ ॥
ผู้สถิตในสายฟ้า ในไฟย่อยอาหารในท้อง ในไฟผู้ชำระและผู้บริสุทธิ์ ผู้เผาผลาญสิ่งทั้งปวงที่ถูกกิน ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นไฟ
12.46.74
रसातलगतः श्रीमार्ननन्तो भगवान्प्रभुः ।
जगद्धारयते योऽसौ तस्मै शेषात्मने नमः ॥ १२.४६.७४ ॥
ผู้ประทับในนาคพิภพ ผู้รุ่งเรือง ผู้ไม่มีที่สิ้นสุด ผู้เป็นพระภควันผู้เป็นใหญ่ ผู้ทรงค้ำจุนโลกนี้ ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นเศษ
12.46.75
ज्वलनार्केन्दुताराणां ज्योतिषां दिव्यमूर्तिनाम् ।
यस्तेजयति तेजांसि तस्मै तेजात्मने नमः ॥ १२.४६.७५ ॥
ผู้ทรงให้รัศมีแก่ความแจ่มจ้าแห่งดวงสว่างทั้งหลาย ได้แก่ไฟ พระอาทิตย์ พระจันทร์ และดวงดาว ในรูปทิพย์ของตน ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นรัศมี
12.46.76
आत्मज्ञानमिदं ज्ञानं ज्ञात्वा पञ्चस्ववस्थितम् ।
यं ज्ञानेनाधिगच्छन्ति तस्मै ज्ञानात्मने नमः ॥ १२.४६.७६ ॥
นี่คือความรู้ในอาตมัน ความรู้ที่ดำรงอยู่ในธาตุทั้งห้า เมื่อรู้แล้ว มนุษย์ย่อมบรรลุพระองค์ด้วยความรู้ ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นความรู้
12.46.77
साङ्ख्यैर्योगैर्विनिश्चित्य साध्यैश्च परमर्षिभिः ।
यस्य तु ज्ञायते तत्वं तस्मै गुह्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७७ ॥
ผู้ที่ความจริงแห่งพระองค์ได้รับการยืนยันโดยนักคิดสางขยะและโยคะ โดยสาธยะ และโดยมหาฤๅษี ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นความลับ
12.46.78
जटिने दण्डिने नित्यं लम्बोदरशरीरिणे ।
कमण्डलुनिषङ्गाय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ॥ १२.४६.७८ ॥
ขอนอบน้อมต่อผู้ทรงมวยผม ถือไม้เท้า มีพระอุทรใหญ่เสมอ ถือกมัณฑลุและแล่ง ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นพรหมัน
12.46.79
शूलिने त्रिदशेशाय त्र्यम्बकाय महात्मने ।
भस्मदिग्धोर्ध्वलिङ्गाय तस्मा रुद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.७९ ॥
ขอนอบน้อมต่อผู้ทรงตรีศูล เป็นเจ้าแห่งเทพทั้งหลาย มีสามเนตร และมีมหาอาตมัน ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันเป็นรุทร ผู้มีเครื่องหมายตั้งตรงทาด้วยเถ้า
12.46.80
चन्द्रार्धकृतशीर्षाय व्यालयज्ञोपवीतिने ।
पिनाकशूलहस्ताय तस्मै उग्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८० ॥
ขอนอบน้อมต่อพระผู้มีอาตมันอันดุดัน ผู้มีพระเศียรประดับด้วยจันทร์ครึ่งซีก ผู้ใช้งูเป็นสายยัชโญปวีต และมีพระหัตถ์ถือธนูปินากะและตรีศูล
12.46.81
यो जातो वसुदेवेन देवक्यां यदुनन्दनः ।
शङ्खचक्रगदापाणिर्वासुदेवात्मने नमः ॥ १२.४६.८१ ॥
ขอนอบน้อมแด่อาตมันของพระวาสุเทพ ผู้ทรงประสูติจากวสุเทพกับเทวกี ผู้เป็นที่รื่นรมย์ของวงศ์ยทุ ผู้ทรงถือสังข์ จักร และคทาไว้ในพระหัตถ์
12.46.82
शिरःकपालमालाय व्याघ्रचर्मनिवासिने ।
भस्मदिग्धशरीराय तस्मै रुद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८२ ॥
ขอนอบน้อมแด่อาตมันของพระรุทระ ผู้ทรงสวมมาลัยกะโหลกศีรษะ ประทับบนหนังเสือ และมีพระวรกายเปรอะด้วยขี้เถ้า
12.46.83
यो मोहयति भूतानि सर्वपाशानुबन्धनैः ।
सर्वस्य रक्षणार्थाय तस्मै मोहात्मने नमः ॥ १२.४६.८३ ॥
ขอนอบน้อมแด่อาตมันแห่งความหลง ผู้ทรงทำให้สรรพสัตว์หลงด้วยบ่วงทั้งปวง แต่ทรงดำรงอยู่เพื่อคุ้มครองสรรพสิ่ง
12.46.84
चैतन्यं सर्वतो नित्यं सर्वप्राणिहृदि स्थितम् ।
सर्वातीततरं सूक्ष्मं तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः ॥ १२.४६.८४ ॥
ขอนอบน้อมแด่อาตมันอันละเอียด คือจิตสำนึกที่ดำรงอยู่ทุกแห่งและเป็นนิรันดร์ สถิตอยู่ในหทัยของสิ่งมีชีวิตทั้งปวง ยิ่งเหนือสิ่งทั้งปวงและละเอียดยิ่งนัก
12.46.85
पञ्चभूतात्मभूताय भूतादिनिधनाय च ।
अक्रोधद्रोहमोहाय तस्मै शान्तात्मने नमः ॥ १२.४६.८५ ॥
ขอนอบน้อมแด่พระผู้เป็นอาตมันของธาตุทั้งห้า เป็นต้นและปลายของสรรพสัตว์ ปราศจากความโกรธ ความอาฆาต และความหลง ขอนอบน้อมแด่อาตมันอันสงบนั้น
12.46.86
यस्मिन्सर्वं यतः सर्वं यः सर्वं सर्वतश्च यः ।
यश्च सर्वमयो देवस्तस्मै सर्वात्मने नमः ॥ १२.४६.८६ ॥
ขอนอบน้อมแด่อาตมันของทุกสิ่ง พระองค์ผู้ที่สรรพสิ่งดำรงอยู่ในพระองค์ สรรพสิ่งมาจากพระองค์ ผู้เป็นทุกสิ่ง ผู้ทรงอยู่ทุกทิศทาง เทพผู้ประกอบด้วยทุกสิ่ง
12.46.87
यः शेते क्षीरपर्यङ्के दिव्यनागविभूषिते ।
फणासहस्ररचिते तस्मै निद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८७ ॥
ขอนอบน้อมแด่อาตมันแห่งนิทรา พระองค์ผู้บรรทมบนที่บรรทมแห่งมหาสมุทรน้ำนม ประดับด้วยนาคทิพย์ ทำจากพระเศียรนาคนับพันเศียร
12.46.88
विश्वे च मरुतश्चैव रुद्रादित्याश्विनावपि ।
वसवः सिद्धसाध्याश्च तस्मै देवात्मने नमः ॥ १२.४६.८८ ॥
วิศเวเทพ มรุต รุทระ อาทิตย์ อัศวินทั้งสอง วสุ สิทธะ และสาธยะ ก็เป็นรูปของพระองค์ ขอนอบน้อมแด่อาตมันของเทพทั้งหลาย
12.46.89
अव्यक्तं बुद्ध्यहंकारो मनोबुद्धीन्द्रियाणि च ।
तन्मात्राणि विशेषाश्च तस्मै तत्वात्मने नमः ॥ १२.४६.८९ ॥
อวยักตะ พุทธิ อหังการ มนะ พุทธิ และอินทรีย์ทั้งหลาย ตันมาตรา และวิเศษะ ก็เป็นของพระองค์ ขอนอบน้อมแด่อาตมันของตัตตวะทั้งหลาย
12.46.90
भूतं भव्यं भविष्यच्च भूतादिप्रभवाव्ययः ।
योऽग्रजः सर्वभूतानां तस्मै भूतात्मने नमः ॥ १२.४६.९० ॥
อดีต ปัจจุบัน และอนาคต พระองค์ผู้เป็นต้นกำเนิดอันไม่เสื่อมของจุดเริ่มต้นแห่งสรรพสัตว์ ผู้เป็นบุตรคนแรกของสรรพสัตว์ทั้งปวง ขอนอบน้อมแด่อาตมันแห่งสรรพสัตว์
12.46.91
यं हि सूक्ष्मं विचिन्वन्ति परं सूक्ष्मविदो जनाः ।
सूक्ष्मात्सूक्ष्मं च यद्ब्रह्म तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः ॥ १२.४६.९१ ॥
ผู้ที่รู้ความละเอียดแสวงหาพระองค์ในฐานะความละเอียดสูงสุด พรหมันที่ละเอียดยิ่งกว่าสิ่งละเอียดทั้งปวง ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีอาตมันอันละเอียด
12.46.92
मत्स्यो भूत्वा विरिञ्चाय येन वेदाः समाहृताः ।
रसातलगतः शीघ्रं तस्मै मत्स्यात्मने नमः ॥ १२.४६.९२ ॥
ทรงเป็นปลา ทรงนำพระเวทกลับคืนมาถวายพระวิรินจิ และทรงรีบลงไปยังโลกใต้บาดาล ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีอาตมันเป็นปลา
12.46.93
मन्दराद्रिर्धृतो येन प्राप्ते ह्यमृतमन्थने ।
अतिकर्कशदेहाय तस्मै कूर्मात्मने नमः ॥ १२.४६.९३ ॥
ผู้ทรงยกภูเขามันทระขึ้นไว้ในเวลาที่มีการกวนน้ำอมฤต พระวรกายแข็งแกร่งยิ่งนัก ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีอาตมันเป็นเต่า
12.46.94
वाराहं रूपमास्थाय महीं सवनपर्वताम् ।
उद्धरत्येकदंष्ट्रेण तस्मै क्रोडात्मने नमः ॥ १२.४६.९४ ॥
ทรงอุบัติเป็นรูปหมูป่า ทรงยกแผ่นดินพร้อมป่าและภูเขาขึ้นด้วยงาเดียว ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีอาตมันเป็นหมูป่า
12.46.95
नारसिंहवपुः कृत्वा सर्वलोकभयंकरम् ।
हिरण्यकशिपुं जघ्ने तस्मै सिंहात्मने नमः ॥ १२.४६.९५ ॥
ทรงแปลงพระกายเป็นนรสิงห์ น่าสะพรึงกลัวแก่โลกทั้งปวง และทรงสังหารหิรัณยกศิปุ ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีอาตมันเป็นราชสีห์
12.46.96
पिङ्गेक्षणसटं यस्य रूपं दंष्ट्रानखैर्युतम् ।
दानवेन्द्रान्तकरणं तस्मै दृप्तात्मने नमः ॥ १२.४६.९६ ॥
พระรูปมีพระเนตรสีเหลืองทองและพระแผงคอ ประกอบด้วยเขี้ยวและเล็บ ทรงเป็นผู้ปลงชีพจอมทานพ ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีอาตมันดุดัน
12.46.97
यं न देवा न गन्धर्वा न दैत्या न च दानवाः ।
तत्वतो हि विजानन्ति तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः
वामनं रूपमास्थाय बलिं संयम्य मायया ।
त्रैलोक्यं क्रान्तवान्यस्तु तस्मै क्रान्तात्मने नमः ॥ १२.४६.९७ ॥
ผู้ที่เทพ คนธรรพ์ ไทตยะ และทานพ ไม่อาจรู้แจ้งตามความเป็นจริง ขอนอบน้อมแด่อาตมันอันละเอียดนั้น ทรงแปลงพระองค์เป็นวามนรูป ทรงทำให้พลีอยู่ใต้อำนาจด้วยมายา และทรงก้าวข้ามไตรโลก ขอนอบน้อมแด่อาตมันผู้ก้าวข้ามนั้น
12.46.98
जमदग्निसुतो भूत्वा रामः शस्त्रभृतां वरः ।
महीं निःक्षत्रियां चक्रे तस्मै रामात्मने नमः ॥ १२.४६.९८ ॥
ทรงอุบัติเป็นบุตรของชมทัคนี ทรงเป็นเลิศในหมู่ผู้ถือศัสตรา พระราม ทรงทำให้แผ่นดินปราศจากกษัตริย์ ขอนอบน้อมแด่อาตมันที่เป็นพระราม
12.46.99
त्रिःसप्तकृत्वो यश्चैको धर्मे व्युत्क्रान्तिगौरवात् ।
जघान क्षत्रियान्सङ्ख्ये तस्मै क्रोधात्मने नमः ॥ १२.४६.९९ ॥
ผู้ทรงเพียงพระองค์เดียวที่สังหารกษัตริย์ในสนามรบยี่สิบเอ็ดครั้ง เพราะน้ำหนักแห่งการล่วงธรรม ขอนอบน้อมแด่อาตมันที่เป็นความโกรธ
12.46.100
विभज्य पञ्चधाऽऽत्मानं वायुर्भूत्वा शरीरगः ।
यश्चेष्टयति भूतानि तस्मै वाय्वात्मने नमः ॥ १२.४६.१०० ॥
ทรงแบ่งพระองค์เป็นห้าส่วน ทรงเป็นลมที่สถิตอยู่ในร่างกาย ผู้ทรงให้สรรพสัตว์เคลื่อนไหว ขอนอบน้อมแด่อาตมันที่เป็นลม
12.46.101
रामो दशिरथिर्भूत्वा पुलस्त्यकुलनन्दनम् ।
जघान रावणं सङ्ख्ये तस्मै क्षत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.१०१ ॥
พระรามผู้เป็นโอรสของท้าวทศรถ ได้อุบัติขึ้นและสังหารราวณะ ผู้เป็นความยินดีของวงศ์ปุลัสตยะ ในการรบ ขอนอบน้อมแด่อัตตาผู้เป็นนักรบนั้น
12.46.102
यो हली मुसली श्रीमान्नीलाम्बरधरः स्थितः ।
रामाय रौहिणेयाय तस्मै भोगात्मने नमः ॥ १२.४६.१०२ ॥
ขอนอบน้อมแด่พระผู้ทรงรุ่งเรือง ผู้ถือไถและกระบอง ทรงผ้านีล ดำรงอยู่ ขอนอบน้อมแด่พระรามผู้เป็นโอรสของนางโรหิณี ผู้มีอัตตาเป็นความสุขเสวย
12.46.103
शङ्खिने चक्रिणे नित्यं शार्ङ्गिणे पीतवाससे ।
वनमालाधरायैव तस्मै कृष्णात्मने नमः ॥ १२.४६.१०३ ॥
ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้ทรงสังข์และจักรเป็นนิตย์ ทรงธนูศารงคะ ทรงผ้าเหลือง และทรงพวงมาลัยป่า ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มีอัตตาเป็นพระกฤษณะ
12.46.104
वसुदेवसुतः श्रीमान्क्रीडितो नन्दगोकुले ।
कंसस्य निधनार्थाय तस्मै क्रीडात्मने नमः ॥ १२.४६.१०४ ॥
พระโอรสของท้าววสุเทพ ผู้ทรงรุ่งเรือง ทรงเล่นอยู่ในหมู่บ้านโคบาลของนันทะที่โคกุละ เพื่อจุดมุ่งหมายในการปลงพระชนม์กังสะ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มีอัตตาเป็นการเล่น
12.46.105
वासुदेवत्वमागम्य यदोर्वंशसमुद्भवः ।
भूभारहरणं चक्रे तस्मै कृष्णात्मने नमः ॥ १२.४६.१०५ ॥
ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้บรรลุสภาวะแห่งวาสุเทพ อุบัติในวงศ์ของยทุ และทรงยกภาระของแผ่นดิน ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มีอัตตาเป็นพระกฤษณะ
12.46.106
सारथ्यमर्जुनस्याजौ कुर्वन्गीतामृतं ददौ ।
लोकत्रयोपकाराय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ॥ १२.४६.१०६ ॥
ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้ทรงเป็นสารถีของอรชุนในการรบ และประทานอมฤตคือคัมภีร์คีตาเพื่อประโยชน์แก่โลกทั้งสาม ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มีอัตตาเป็นพรหมัน
12.46.107
दानवांस्तु वशे कृत्वा पुनर्बुद्धत्वमागतः ।
सर्गस्य रक्षणार्थाय तस्मै बुद्धात्मने नमः ॥ १२.४६.१०७ ॥
ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้ทรงปราบพวกทานพ แล้วทรงรับสภาวะแห่งพระพุทธอีกครั้ง เพื่อการปกปักรักษาการสร้างสรรค์ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มีอัตตาเป็นพระพุทธ
12.46.108
हनिष्यति कलौ प्राप्ते म्लेच्छांस्तुरगवाहनः ।
धर्मसंस्थापको यस्तु तस्मै कल्क्यात्मने नमः ॥ १२.४६.१०८ ॥
เมื่อยุคกลียุคมาถึง พระองค์ผู้ทรงม้าเป็นพาหนะจะสังหารพวกมิลักขะ และผู้ตั้งธรรมให้มั่นคง ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มีอัตตาเป็นพระกัลกิ
12.46.109
तारान्वये कालनेमिं हत्वा दानवपुङ्गवम् ।
ददौ राज्यं महेन्द्राय तस्मै साङ्ख्यात्मने नमः ॥ १२.४६.१०९ ॥
ในวงศ์ของตารา เมื่อทรงปลงพระชนม์กาลเนมิ ผู้ประเสริฐที่สุดในพวกทานพ และทรงมอบราชอาณาจักรแก่พระมเหนทร ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มีอัตตาเป็นสางขยะ
12.46.110
यः सर्वप्राणिनां देहे साक्षिभूतो ह्यवस्थितः ।
अक्षरः क्षरमाणानां तस्मै साक्ष्यात्मने नमः ॥ १२.४६.११० ॥
พระองค์ผู้ประทับอยู่ในกายของสรรพสัตว์ทั้งปวงในฐานะพยาน ผู้ไม่เสื่อมสลายในท่ามกลางสิ่งที่เสื่อมสลาย ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้มีอัตตาเป็นพยาน
12.46.111
नमोस्तु ते महादेव नमस्ते भक्तवत्सल ।
सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु प्रसीद परमेश्वर ॥ १२.४६.१११ ॥
ขอนอบน้อมแด่พระองค์ มหาเทพ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้รักใคร่ผู้ภักดี ขอนอบน้อมแด่พระสุพรหมมัณยะ ขอทรงโปรดปราน ข้าแต่พระปรเมศวร
12.46.112
अव्यक्तव्यक्तरूपेण व्याप्तं सर्वं त्वया विभो ।
नारायणं सहस्राक्षं सर्वलोकमहेश्वरम् ॥ १२.४६.११२ ॥
ข้าแต่พระองค์ผู้แผ่ซ่านไปทั่ว ทรงแผ่ซ่านไปทั่วสรรพสิ่งในรูปที่ไม่ปรากฏและที่ปรากฏ พระองค์คือพระนารายณ์ ผู้มีพันเนตร เป็นมหาเจ้าแห่งโลกทั้งปวง
12.46.113
हिरण्यनाभ यज्ञाङ्गममृतं विश्वतोमुखम् ।
सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममङ्गलम् ॥ १२.४६.११३ ॥
ข้าแต่พระองค์ผู้มีสะดือเป็นทองคำ ผู้เป็นองค์ประกอบของยัญ ผู้เป็นอมฤต ผู้มีพระพักตร์หันไปทุกทิศ ผู้ที่ระลึกถึงพระองค์เป็นนิตย์ในกิจการทั้งปวง จะไม่มีความอัปมงคลเลย
12.46.114
येषां हृदिस्थो देवेशो मङ्गलायतनं हरिः ।
मङ्गल भगवान्विष्णुर्मङ्गलं मधुसूदनः ॥ १२.४६.११४ ॥
ในหัวใจของผู้ใดมีพระหริ เจ้าแห่งเทพ ผู้เป็นที่อยู่แห่งมงคล ผู้นั้นย่อมเป็นมงคล พระวิษณุผู้เป็นพระผู้เป็นเจ้าย่อมเป็นมงคล พระมธุสูทนะย่อมเป็นมงคล
12.46.115
मङ्गलं पुण्डरीकाक्षो मङ्गलं गरुडध्वजः ।
विश्वकर्मन्नमस्तेऽस्तु विश्वात्मन्विश्वसंभव ॥ १२.४६.११५ ॥
พระผู้มีพระเนตรดุจดอกบัวย่อมเป็นมงคล พระผู้มีธงเป็นครุฑย่อมเป็นมงคล ข้าแต่พระวิศวกรรม ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ข้าแต่พระวิศวาตมัน ข้าแต่ผู้เป็นต้นกำเนิดแห่งจักรวาล
12.46.116
अपवर्गस्थभूतानां पञ्चानां परमास्थित ।
नमस्ते त्रिषु लोकेषु वमस्ते परतस्त्रिषु ॥ १२.४६.११६ ॥
ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นที่พึ่งสูงสุดแห่งภูตทั้งห้าที่ดำรงอยู่ในความหลุดพ้น ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ขอนอบน้อมแด่พระองค์ในโลกทั้งสาม และขอนอบน้อมแด่พระองค์ที่อยู่เหนือโลกทั้งสาม
12.46.117
नमस्ते दिक्षु सर्वासु त्वं हि सर्वपरायणम् ।
नमस्ते भगवन्विष्णो त्येकानां प्रभवाव्यय ॥ १२.४६.११७ ॥
ขอนอบน้อมแด่พระองค์ในทิศทั้งปวง เพราะพระองค์เท่านั้นคือที่พึ่งสูงสุดของทั้งหมด ขอนอบน้อมแด่พระวิษณุผู้เป็นพระผู้เป็นเจ้า ข้าแต่ต้นกำเนิดแห่งหนึ่งและหลาย ผู้ไม่เสื่อมสลาย
12.46.118
त्वं हि कर्ता हृषीकेशः संहर्ता चापराजितः ।
तेन पश्यामि ते दिव्यान्भावान्हि त्रिषुवर्त्मसु ॥ १२.४६.११८ ॥
พระองค์นั่นแหละคือผู้สร้าง ข้าแต่พระหฤษีเกศ และยังเป็นผู้ทำลาย ข้าแต่ผู้ไม่มีใครเอาชนะได้ เพราะเหตุนั้น ข้าพระองค์จึงเห็นภาวะอันทิพย์ของพระองค์ในทางทั้งสาม
12.46.119
तच्च पश्यामि तत्वेन यत्ते रूपं सनातनम् ।
दिवं ते शिरसा व्याप्तं पद्भ्यां देवी वसुंधरा।
विक्रमेण त्रयो लोकाः पुरुषोऽसि सनातनः ॥ १२.४६.११९ ॥
และข้าพระองค์เห็นรูปอันนิรันดร์ของพระองค์โดยแท้จริง สวรรค์ถูกศีรษะของพระองค์แผ่คลุม แผ่นดินเทวีถูกพระบาทแผ่คลุม ด้วยการก้าวย่างของพระองค์ โลกทั้งสามจึงอยู่ได้ และพระองค์คือปุรุษะผู้เป็นนิรันดร์
12.46.120
दिशो भुजा रविश्चक्षुर्वीर्ये शुक्रः प्रतिष्ठितः ।
सप्तमार्गा निरुद्धास्ते वायोरमिततेजसः ॥ १२.४६.१२० ॥
ทิศทั้งหลายคือพระพาหาของพระองค์ ดวงอาทิตย์คือพระเนตร ศุกระดำรงอยู่ในพลานุภาพของพระองค์ ข้าแต่ผู้มีความรุ่งโรจน์หาที่สุดมิได้ พระองค์ได้ปิดกั้นมรรคาทั้งเจ็ดของลม
12.46.121
व्यक्ताव्यक्तस्वरूपेण व्याप्तं सर्वं त्वया विभो ।
अव्यक्तं ब्राह्मणं रूपं व्यक्तमेतच्चराचरम् ॥ १२.४६.१२१ ॥
ข้าแต่พระผู้ยิ่งใหญ่ พระองค์ทรงแผ่ซ่านไปทั่วทุกสิ่งทั้งในรูปที่ปรากฏและไม่ปรากฏ รูปที่ไม่ปรากฏคือพระพรหมัน ส่วนรูปที่ปรากฏคือโลกทั้งสิ้นนี้ ทั้งที่เคลื่อนที่ได้และที่เคลื่อนที่ไม่ได้
12.46.122
अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् ।
ये नमस्यन्ति गोविन्दं न तेषां विद्यते भयम् ॥ १२.४६.१२२ ॥
ผู้ใดก้มกราบพระโควินทะ ผู้ไม่เสื่อมสูญ มีสีดุจดอกแฟลกซ์ ทรงนุ่งผ้าสีเหลือง ผู้นั้นย่อมไม่มีความกลัว
12.46.123
एकोऽपि कृष्णस्य कृतः प्रणामो ।
दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः।
दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म ।
कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय ॥ १२.४६.१२३ ॥
การกราบไหว้พระกฤษณะเพียงครั้งเดียวก็เทียบได้กับการอาบน้ำในตอนสิ้นสุดพิธีอัศวเมธสิบครั้ง ผู้ที่ประกอบอัศวเมธสิบครั้งย่อมเกิดใหม่ แต่ผู้ที่กราบพระกฤษณะไม่กลับมาเกิดอีก
12.46.124
कृष्णव्रताः कृष्णमनुस्मरन्तो ।
रात्रौ च कृष्णं पुनरुत्थिता ये।
ते कृष्णदेहाः प्रविशन्ति कृष्ण ।
माज्यं यथा मन्त्रहुतं हुताशे ॥ १२.४६.१२४ ॥
ผู้ที่ถือศีลต่อพระกฤษณะ ระลึกถึงพระกฤษณะอยู่เสมอ และตื่นขึ้นมาในยามค่ำคืนโดยยังระลึกถึงพระกฤษณะ เขาเหล่านั้นมีกายเป็นของพระกฤษณะ และเข้าสู่พระกฤษณะ เหมือนเนยใสที่บูชาด้วยมนตร์เข้าสู่กองไฟ
12.46.125
नमो नरकसंत्रासरक्षामण्डलकारिणे ।
संसारनिम्नगावर्ततरिकाष्ठाय विष्णवे ॥ १२.४६.१२५ ॥
ข้าขอนมัสการพระวิษณุ ผู้ทรงสร้างวงล้อคุ้มครองให้พ้นจากความหวาดกลัวนรก ผู้ประทับเป็นเรือในวังวนของแม่น้ำแห่งสังสารวัฏ
12.46.126
नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च ।
जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः ॥ १२.४६.१२६ ॥
ข้าขอนมัสการพระผู้เป็นเจ้าผู้โปรดปรานพราหมณ์ ข้าขอนมัสการพระผู้ทรงเกื้อกูลโคและพราหมณ์ ข้าขอนมัสการพระกฤษณะ ผู้ทรงเกื้อกูลโลก ข้าขอนมัสการพระโควินทะ ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.46.127
प्राणकान्तारपाथेयं संसारोच्छेदभेषजम् ।
दुःखशोकपरित्राणं हरिरित्यक्षरद्वयम् ॥ १२.४६.१२७ ॥
เสบียงสำหรับการเดินทางอันกันดารของชีวิต ยาที่ตัดรากเหง้าของสังสารวัฏ เครื่องป้องกันจากทุกข์และโศก คือพยางค์สองพยางค์ว่า ฮริ
12.46.128
नारायणपरं ब्रह्म नारायणपरं तपः ।
नारायणपरं सत्यं नारायणपरं परम् ॥ १२.४६.१२८ ॥
นารายณ์คือพรหมันสูงสุด นารายณ์คือตบะสูงสุด นารายณ์คือสัจธรรมสูงสุด นารายณ์คือสิ่งสูงสุด
12.46.129
यथा विष्णुमयं सत्यं यथा विष्णुमयं हविः ।
तथा विष्णुमयं सर्वं पाप्मा ने नश्यतां तथा ॥ १२.४६.१२९ ॥
สัจธรรมย่อมแผ่ซ่านด้วยพระวิษณุฉันใด เครื่องบูชาก็แผ่ซ่านด้วยพระวิษณุฉันนั้น สรรพสิ่งทั้งปวงก็แผ่ซ่านด้วยพระวิษณุฉันนั้น ขอให้บาปของข้าพเจ้าพินาศไปฉันนั้นเถิด
12.46.130
तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः ।
प्रणामं येऽपि कुर्वन्ति तेषामपि नमोनमः ॥ १२.४६.१३० ॥
แม้แก่ผู้ที่ก้มกราบพระยัชญวราหะ พระวิษณุผู้มีเดชไพศาลนั้น ข้าขอนมัสการ ข้าขอนมัสการ
12.46.131
त्वां प्रपन्नाय भक्ताय गतिमिष्टां जिगीषवे ।
यच्छ्रेयः पुण्डरीकाक्ष तद्ध्यायस्व सुरोत्तम ॥ १२.४६.१३१ ॥
ขอทรงประทานคติอันปรารถนาแก่ผู้ภักดีที่พึ่งพระองค์ และแก่ผู้ที่ปรารถนาชัยชนะ ข้าแต่พระผู้มีดวงเนตรดุจดอกบัว ขอทรงตริตรองสิ่งที่เป็นความดีเถิด ข้าแต่เทพผู้ประเสริฐที่สุด
12.46.132
इति विद्यातपोयोनिरयोनिर्विष्णुरीडितः ।
वाग्यज्ञेनार्चितो देवः प्रीयतां मे जनार्दनः ॥ १२.४६.१३२ ॥
ขอให้พระเจ้าชนารทนะ ผู้เป็นต้นกำเนิดแห่งความรู้และตบะ ผู้เป็นพระวิษณุที่ไม่มีกำเนิด ผู้ได้รับการสรรเสริญและบูชาด้วยยัญแห่งถ้อยคำ จงโปรดปรานข้าพเจ้า
12.46.133
एतावदुक्त्वा वचनं भीष्मस्तद्रतमानसः ।
नम इत्येव कृष्णाय प्रणाममकरोत्तदा ॥ १२.४६.१३३ ॥
ภีษมะกล่าวถ้อยคำมากเพียงเท่านี้ ด้วยจิตที่จดจ่ออยู่กับพระองค์ แล้วจึงก้มกราบพระกฤษณะ เปล่งเพียงคำว่า นมะ
12.46.134
तस्मिन्नुपरते वाक्ये ततस्ते ब्रह्मवादिनः ।
भीष्मं वाग्भिर्वाष्पगलास्तमानर्चुर्महाद्युतिम् ॥ १२.४६.१३४ ॥
เมื่อถ้อยคำนั้นสิ้นสุดลง บรรดาผู้กล่าวพรหมวาท มีลำคอสั่นเครือด้วยน้ำตา ได้ถวายการสรรเสริญแด่ภีษมะผู้มีรัศมีรุ่งเรืองยิ่งด้วยถ้อยคำ
12.46.135
तेऽस्तुवन्तश्च विप्रेन्द्राः केशवं पुरुषोत्तमम् ।
भीष्मं च शनकैः सर्वे प्रशशंसुः पुनः पुनः ॥ १२.४६.१३५ ॥
บรรดาพราหมณ์ผู้ประเสริฐเหล่านั้นสรรเสริญพระเกศวะ ผู้เป็นบุรุษสูงสุด และสรรเสริญภีษมะเช่นกัน โดยค่อยเป็นค่อยไป ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.46.136
अधिगम्य तु योगेन भक्तिं भीष्मस्य माधवः ।
त्रैलोक्यदर्शनं ज्ञानं दिव्यं दत्त्वा ययौ हरिः ॥ १२.४६.१३६ ॥
พระมาธวะ คือพระหริ ทรงรู้ความภักดีของภีษมะด้วยโยคะ จึงประทานความรู้ทิพย์คือการเห็นสามโลกแก่ภีษมะ แล้วเสด็จจากไป
12.46.137
विदित्वा भक्तियोगं तं भीष्मस्य पुरुषोत्तमः ।
सहसोत्थाय तं हृष्टो यानमेवान्वपद्यत ॥ १२.४६.१३७ ॥
บุรุษสูงสุดทรงทราบโยคะแห่งความภักดีของภีษมะ จึงทรงลุกขึ้นอย่างฉับพลันด้วยความยินดี และเสด็จขึ้นรถศึกคันนั้นเอง
12.46.138
केशवः सात्यकिश्चैव रथेनकेन जग्मतुः ।
अपरेण महात्मानौ युधिष्ठिरधनञ्जयौ ॥ १२.४६.१३८ ॥
พระเกศวะและสาตยกิทรงไปด้วยรถคันหนึ่ง ส่วนยุธิษฐิระและธนัญชัย ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ทรงไปด้วยอีกคันหนึ่ง
12.46.139
भीमसेनो यमौ चोभौ रथमेकं समास्थिताः ।
कृपो युयुत्सुः सूतश्च सञ्जयश्चापरं रथम् ॥ १२.४६.१३९ ॥
ภีมเสนและฝาแฝดทั้งสองขึ้นรถคันหนึ่ง ส่วนกฤปะ ยุยุตสุ สารถี และสัญชัย ขึ้นอีกคันหนึ่ง
12.46.140
ते रथैर्नगराकारैः प्रयाताः पुरुषर्षभाः ।
नेमिघोषेण महता कम्पयन्ते वसुंधराम् ॥ १२.४६.१४० ॥
บุรุษผู้ประเสริฐเหล่านั้นเสด็จออกไปด้วยรถศึกดุจนครใหญ่ และด้วยเสียงกึกก้องอันยิ่งใหญ่จากขอบล้อ ทำให้แผ่นดินสะเทือนสั่นไหว
12.46.141
ततो गिरः पुरुषवरस्तवेरितां ।
द्विजेरिताः पथिषु मनाक् स शुश्रुवे।
कृताञ्जलिं प्रणतमथापरं जनं ।
स केशिहा मुदितमनास्थनन्दत ॥ १२.४६.१४१ ॥
ในขณะนั้น บุรุษผู้ประเสริฐได้ยินถ้อยคำสรรเสริญพระองค์ที่พราหมณ์กล่าวไว้บนทางเพียงเล็กน้อย ครั้นเห็นอีกคนหนึ่งยืนประนมมือและก้มกราบอยู่ พระผู้สังหารเกศินก็มีพระทัยปีติยินดีและเปรมปรีดิ์
12.46.142
इति स्मरन्पठति च शार्ङ्गधन्वनः ।
शृणोतु वा यदुकुलनन्दनस्तवम्।
स चक्रभृत्प्रतिहतसर्वाकिल्विषो ।
जनार्दनं प्रविशति देहसंक्षये ॥ १२.४६.१४२ ॥
ผู้ที่ระลึกถึงดังนี้และสวดบทสรรเสริญพระผู้ทรงธนูศารงคะ หรือฟังบทสรรเสริญแห่งความยินดีของวงศ์ยทุ ผู้ทรงจักรนั้น บาปทั้งปวงของผู้นั้นถูกทำลายสิ้น และเมื่อร่างกายสิ้นสลาย ผู้นั้นย่อมเข้าถึงพระชนารทนะ
12.46.143
यं योगिनः प्राणवियोगकाले ।
यत्नेन चित्ते विनिवेशयन्ति।
स तं पुरस्ताद्धरिमीक्षमाणः ।
प्राणाञ्जहौ प्राप्तफलो हि भीष्मः ॥ १२.४६.१४३ ॥
พระองค์ที่โยคีทั้งหลายพยายามตรึงไว้ในใจเมื่อถึงคราวลมหายใจขาดสาย ภีษมะจ้องมองพระหริอยู่เบื้องหน้า แล้วปล่อยลมหายใจออก เพราะท่านได้บรรลุผลแล้ว
12.46.144
स्ववराजः समाप्तोऽयं विष्णोरद्भुतकर्मणः ।
गाङ्गेयेन पुरा गीतो महापातकनाशनः ॥ १२.४६.१४४ ॥
บทสรรเสริญพระวิษณุ ผู้ทรงกระทำกิจอันน่าอัศจรรย์นี้ ผู้เป็นยอดแห่งบทสรรเสริญ ได้ขับจบลงแล้ว เป็นบทที่บุตรแห่งคงคาได้ขับไว้ในกาลก่อน และย่อมทำลายบาปใหญ่หลวงทั้งหลาย
12.46.145
इमं नरः स्तवराजं मुमुक्षुः ।
पठञ्शुचिः कलुषितकल्मषापहम्।
अतीत्य लोकान्मलिनः समामता ।
न्पदं स गच्छत्यमृतं महात्मनः ॥ १२.४६.१४५ ॥
ผู้ที่ปรารถนาความหลุดพ้น และสวดบทสรรเสริญพระผู้เป็นยอดนี้ด้วยใจบริสุทธิ์ ย่อมขจัดมลทินและบาปที่แปดเปื้อนออกไป ผู้นั้นก้าวพ้นโลกทั้งหลาย ปราศจากความมัวหมอง และไปถึงที่สถิตอันเป็นอมตะของพระมหาตมะ