మహాభారతం · అధ్యాయం 12.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.46.1
शरतल्पे शयानस्तु भरतानां पितामहः ।
कथमुत्सृष्टवान्देहं कं च योगमधारयत् ॥ १२.४६.१ ॥
బాణాల శయ్యపై పడుకున్న భరతుల పితామహుడు ఎలా దేహాన్ని విడిచాడు, ఏ యోగాన్ని ధరించాడు?
12.46.2
शृणुष्वावहितो राजञ्शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
भीष्मस्य कुरुशार्दूल देहोत्सर्गं महात्मनः ॥ १२.४६.२ ॥
రాజా, శుచిగా, ఏకాగ్రంగా శ్రద్ధతో విను — కురువంశ వ్యాఘ్రుడు, మహాత్ముడైన భీష్ముని దేహత్యాగాన్ని.
12.46.3
प्रवृत्तमात्रे त्वयनमुत्तरेण दिवाकरे ।
शुक्लपक्षस्य चाष्टभ्यां माघमासस्य पार्थिव ॥ १२.४६.३ ॥
రాజా, సూర్యుడు ఉత్తరాయణంలో ప్రవేశించిన వెంటనే, మాఘ మాసపు శుక్ల పక్ష అష్టమిన.
12.46.4
प्राजापत्ये च नक्षत्रे मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ।
समावेशयदात्मानमात्मत्येव समाहितः ॥ १२.४६.४ ॥
ప్రాజాపత్య నక్షత్రంలో, సూర్యుడు మధ్యాహ్నానికి చేరినప్పుడు, ఏకాగ్రుడై ఆయన తనను తనలోనే నిలిపాడు.
12.46.5
विकीर्णांशुरिवादित्यो भीष्मः शरशतैश्चितः ।
शुशुभे परया लक्ष्म्या वृतो ब्राह्मणसत्तमैः ॥ १२.४६.५ ॥
వందలాది బాణాలతో కప్పబడి, కిరణాలు చెల్లాచెదురైన సూర్యునిలా, భీష్ముడు గొప్ప కాంతితో శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులచే చుట్టబడి ప్రకాశించాడు.
12.46.6
व्यासेन देवश्रवसा नारदेन सुरर्षिणा ।
देवस्थानेन वात्स्येन तथाऽश्मकसुमन्तुना ॥ १२.४६.६ ॥
వ్యాసుడు, దేవశ్రవుడు, దేవర్షి నారదుడు, దేవస్థానుడు, వాత్స్యుడు, అశ్మకుడు మరియు సుమంతుడు సహా.
12.46.7
तथा जैमिनिना चैव पैलेन च महात्मना ।
शाण्डिल्यदेवलाभ्यां च मैत्रेयेण च धीमता ॥ १२.४६.७ ॥
అలాగే జైమిని, పైలుడు, మహాత్ముడు, శాండిల్యుడు, దేవలుడు, జ్ఞానియైన మైత్రేయుడు (కూడా చెప్పారు).
12.46.8
असितेन वसिष्ठेन कौशिकेन महात्मना ।
हारितलोमशाभ्यां च तथाऽऽत्रेयेण धीमता ॥ १२.४६.८ ॥
అసితుడు, వసిష్ఠుడు, మహాత్ముడైన కౌశికుడు, హారితుడు, లోమశుడు, జ్ఞానియైన ఆత్రేయుడు (కూడా చెప్పారు).
12.46.9
बृहस्पतिश्च शुक्रश्च च्यवनश्च महामुनिः ।
सनत्कुमारः कपिलो चाल्मीकिस्तुम्बुरुः कुरुः ॥ १२.४६.९ ॥
బృహస్పతి, శుక్రుడు, మహాముని చ్యవనుడు, సనత్కుమారుడు, కపిలుడు, వాల్మీకి, తుంబురుడు, కురుడు (కూడా).
12.46.10
मौद्गल्यो भार्गवो रामस्तृणबिन्दुर्महामुनिः ।
पिप्पलादोऽथ वायुश्च सवर्तः पुलहः कचः ॥ १२.४६.१० ॥
మౌద్గల్యుడు, భార్గవ రాముడు, మహాముని తృణబిందుడు, పిప్పలాదుడు, వాయువు, సవర్తుడు, పులహుడు, కచుడు (కూడా).
12.46.11
काश्यपश्च पुलस्त्यश्च क्रतुर्दक्षः पराशरः ।
मरीचिरङ्गिराः काश्यो गौतमो गालवो मुनिः ॥ १२.४६.११ ॥
కాశ్యపుడు, పులస్త్యుడు, క్రతువు, దక్షుడు, పరాశరుడు, మరీచి, అంగిరసుడు, కాశ్యుడు, గౌతముడు, ముని గాలవుడు (కూడా).
12.46.12
धौम्यो विभाण्डो माण्डव्योधौम्रः कृष्णानुभौतिकः ।
उलूकः परमो विप्रो मार्कण्डेयो महामुनिः।
भास्करिः पूरणः कृष्णः सूतः परमधार्मिकः ॥ १२.४६.१२ ॥
ధౌమ్యుడు, విభాండుడు, మాండవ్యుడు, ధౌమ్రుడు, కృష్ణుడు, ఆనుభౌతికుడు, పరమ విప్రుడు ఉలూకుడు, మహాముని మార్కండేయుడు, భాస్కరి, పూరణుడు, కృష్ణుడు, పరమ ధార్మికుడు సూతుడు (కూడా).
12.46.13
एतैश्चान्यैर्मुनिगणैर्महाभागैर्महात्मभिः ।
श्रद्धादमशमोपेतैर्वृतश्चन्द्र इव ग्रहैः ॥ १२.४६.१३ ॥
ఇతరులైన మునిగణాలతో, మహాభాగ్యులైన మహాత్ములతో, శ్రద్ధ, దమ, శమములతో కూడినవారితో ఆయన చుట్టబడి ఉన్నాడు; చంద్రుడు గ్రహాలతో చుట్టబడినట్లు.
12.46.14
भीष्मस्तु पुरुषव्याघ्रः कर्मणा मनसा गिरा ।
शरतल्पगतः कृष्णं प्रदध्यौ प्राञ्जलिः शुचिः ॥ १२.४६.१४ ॥
అయితే పురుషవ్యాఘ్రుడైన భీష్ముడు, బాణశయ్యపై పడి ఉండి, కర్మ, మనస్సు, వాక్కులలో శుచియై, అంజలి ఘటించి కృష్ణుని ధ్యానించాడు.
12.46.15
स्वरेण हृष्टपुष्टेन तुष्टाव मधुसूदनम् ।
योगेश्वरं पझनाभं विष्णुं जिष्णुं जगत्पतिम्।
अनादिनिधनं विष्णुमात्मयोनिं सनातनम् ॥ १२.४६.१५ ॥
సంతోషంతో, బలంతో నిండిన స్వరంతో మధుసూదనుని స్తుతించాడు—యోగేశ్వరుడు, పద్మనాభుడు, విష్ణువు, జిష్ణువు, జగత్పతి, ఆదిమధ్యాంతరహితుడు, విష్ణువు, ఆత్మయోని, సనాతనుడు.
12.46.16
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा वाग्विदां प्रवरः प्रभुः ।
भीष्मः परमधर्मात्मा वासुदेवमथास्तुवत् ॥ १२.४६.१६ ॥
అంజలి ఘటించి, వాక్కు తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడైన ప్రభువు భీష్ముడు, పరమధర్మాత్ముడై వాసుదేవుని స్తుతించాడు.
12.46.17
आरिराधयिषुः कृष्णं वाचं जिगदिषामि याम् ।
तया व्याससमासिन्या प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥ १२.४६.१७ ॥
కృష్ణుని ప్రసన్నం చేయాలనే కోరికతో నేను పలకాలనుకునే వాక్కును—వ్యాసుడు సంక్షిప్తంగా చెప్పినట్లు ఆ వాక్కుతో—పురుషోత్తముడు ప్రసన్నుడగుగాక.
12.46.18
शुचिं शुचिपदं हंसं तत्परं परमेष्ठिनम् ।
युक्त्वा सर्वात्मनाऽऽत्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम् ॥ १२.४६.१८ ॥
పవిత్రుడు, పవిత్ర స్థానం కలవాడు, హంసుడు, ఆ పరమ పరమేష్ఠిని—సర్వాత్మతో నా ఆత్మను ఆయనతో యోజించి—ఆ ప్రజాపతిని నేను శరణు పొందుతున్నాను.
12.46.19
अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः ।
एकोऽयं वेद भगवान्धाता नारायणो हरिः ॥ १२.४६.१९ ॥
ఆది అంతం లేనిదైన ఆ పరబ్రహ్మను దేవతలు గానీ ఋషులు గానీ ఎరుగరు. ఒక్కడే ఆ భగవానుడైన ధాత, నారాయణుడు, హరి ఆయనను ఎరుగును.
12.46.20
नारायणादृषिगणास्तथा सिद्धमहोरगाः ।
देवा देवर्षयश्चैव यं विदुर्दुःखभेषजम् ॥ १२.४६.२० ॥
నారాయణుని నుండి ఋషిగణాలు, సిద్ధులు, మహానాగులు ఉద్భవించారు. దేవతలు, దేవఋషులు దుఃఖౌషధమైన ఆయనను ఎరుగుదురు.
12.46.21
देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
यं न जानन्ति को ह्येष कुतो वा भगवानिति ॥ १२.४६.२१ ॥
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పన్నగులు ఎవరిని ఎరుగరో — ఈయన ఎవరు, ఎక్కడి నుండి వచ్చాడు, ఆ భగవానుడు ఎవరు?
12.46.22
यमाहुर्जगतः कोशं यस्मिंश्च निहिताः प्रजाः ।
यस्मिँल्लोकाः स्फुरन्त्येते जाले शकुनयो यथा ॥ १२.४६.२२ ॥
జగత్తుకు కోశమని ఎవరిని అంటారో, ఎవరిలో ప్రజలు నిలిచి ఉన్నారో, ఎవరిలో ఈ లోకాలు వలలో పక్షుల వలె ప్రకాశిస్తున్నాయో.
12.46.23
यस्मिन्विश्वानि भूतानि तिष्ठन्ति च विशन्ति च ।
गुणभूतानि भूतेशे सूत्रे मणिगणा इव ॥ १२.४६.२३ ॥
ఎవరిలో సమస్త భూతాలు నిలిచి ఉంటాయో, ప్రవేశిస్తాయో, భూతేశునిలో గుణాలుగా ఉన్నాయో, దారంలో మణుల సమూహంలా.
12.46.24
यं च विश्वस्य कर्तारं जगतस्तस्थुषां पतिम् ।
वदन्ति जगतोऽध्यक्षमध्यात्मपरिचिन्तकाः ॥ १२.४६.२४ ॥
విశ్వకర్త, స్థావర జంగమ జగత్తుకు పతి, జగత్తుకు అధ్యక్షుడు అని ఎవరిని ఆత్మచింతకులు అంటారో.
12.46.25
यस्मिन्नित्ये तते तन्तौ दृढे स्रगिव तिष्ठति ।
सदसद्ग्रथितं विश्वं विश्वाङ्गे विश्वकर्मणि ॥ १२.४६.२५ ॥
శాశ్వతమైన, విస్తరించిన, దృఢమైన దారంలో దండలాగా సత్తు, అసత్తులతో అల్లబడిన విశ్వం నిలిచి ఉంది; అతడు విశ్వమే దేహంగా కలవాడు, విశ్వకర్మ.
12.46.26
हरिं सहस्रशिरसं सहस्रचरणेक्षणम् ।
सहस्रबाहुमकुटं सहस्रवदनोज्ज्वलम् ॥ १२.४६.२६ ॥
వేయి శిరస్సులు, వేయి పాదాలు, వేయి నేత్రాలు, వేయి బాహువులు కలవాడు, కిరీటం ధరించినవాడు, వేయి ముఖాలతో ప్రకాశించే హరి.
12.46.27
प्राहुर्नारायणं देवं यं विश्वस्य परायणम् ।
अणीयसामणीयांसं स्थविष्ठं च स्थवीयसाम्।
गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसामपि ॥ १२.४६.२७ ॥
అతడిని విశ్వానికి పరమాశ్రయమైన నారాయణ దేవుడని అంటారు; సూక్ష్మాలలో సూక్ష్మతరుడు, గొప్పవాటిలో గొప్పవాడు, బరువైనవాటిలో అతి బరువైనవాడు, శుభాలలో శ్రేష్ఠుడు.
12.46.28
चं वाकेष्वनुवाकेषु निषत्सूपनिषत्सु च ।
गृणन्ति सत्यकर्माणं सत्यं सत्येषु सामसु ॥ १२.४६.२८ ॥
వాక్యాలలో, అనువాకాలలో, నిషత్తులలో, ఉపనిషత్తులలో సత్యకర్ముడైన అతడిని స్తుతిస్తారు; సత్యాలలో సత్యం, సామ మంత్రాలలో.
12.46.29
चतुर्भिश्चतुरात्मानं सत्वस्थं सात्वतां पतिम् ।
यं दिव्यैर्देवमर्चन्ति गुह्यैः परमनामभिः ॥ १२.४६.२९ ॥
నాలుగు ఆత్మలు కలవాడు, సత్త్వంలో నిలిచినవాడు, సాత్వతుల అధిపతి; దివ్యమైన, గుహ్యమైన, పరమ నామాలతో వారు అర్చించే దేవుడు.
12.46.30
यस्मिन्नित्यं तपस्तप्तं यदङ्गेष्वनुतिष्ठति ।
सर्वात्मा सर्ववित्सर्वः सर्वज्ञः सर्वभावनः ॥ १२.४६.३० ॥
అతనిలో నిత్యం తపస్సు తపించబడుతుంది; అతని అంగాలలో అది నిరంతరం కొనసాగుతుంది. అతడు సర్వాత్ముడు, సర్వజ్ఞుడు, సర్వుడు, సర్వజ్ఞుడు, సర్వభావనుడు.
12.46.31
यं देवं देवकी देवी वसुदेवादजीजनत् ।
भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै दीप्तमग्निमिवारणिः ॥ १२.४६.३१ ॥
దేవి దేవకి వసుదేవుని వలన ఏ దేవుని కన్నదో, అరణి దీప్తమైన అగ్నిని పుట్టించినట్లు, భూమిని బ్రహ్మాన్ని రక్షించుటకు.
12.46.32
यमनन्यो व्यपेताशीरात्मानं वीतकल्मषम् ।
इष्ट्वानन्त्याय गोविन्दं पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.४६.३२ ॥
ఎవరిని అనన్యుడై, కోరికలు విడిచి, పాపరహితుడై, అనంతుడైన గోవిందుని పూజించి, తన ఆత్మను తనలోనే చూస్తాడో.
12.46.33
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं हरिं नारायणं विभुम् ।
अतिवाय्विन्द्रकर्माणमतिसूर्याग्नितेजसम्।
अतिबुद्धीन्द्रियात्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम् ॥ १२.४६.३३ ॥
తర్కానికి అందనివాడు, తెలియరానివాడు, హరి, నారాయణుడు, విభుడు, వాయువు ఇంద్రుల కార్యాలను మించినవాడు, సూర్యాగ్నుల తేజస్సును మించినవాడు, బుద్ధి ఇంద్రియాలను మించిన ఆత్మ కలవాడు — ఆ ప్రజాపతికి శరణు.
12.46.34
पुराणे पुरुषं प्रोक्तं ब्रह्मप्रोक्तं युगादिषु ।
क्षये संकर्षणं प्रोक्तं तमुपास्यमुपास्महे ॥ १२.४६.३४ ॥
పురాణంలో ఆ పురుషుడు చెప్పబడ్డాడు; యుగాదిలో బ్రహ్మచే చెప్పబడ్డాడు; ప్రళయంలో సంకర్షణుడు అని చెప్పబడ్డాడు. ఆ ఉపాస్యుని మేము ఉపాసిస్తాము.
12.46.35
यमेकं बहुधात्मानं प्रादुर्भूतमधोक्षजम् ।
नान्यभक्ताः क्रियावन्तो यजन्ते सर्वकामदम् ॥ १२.४६.३५ ॥
ఒక్కడైనా అనేక రూపాలుగా వ్యక్తమైన అధోక్షజుడిని, ఇతర దేవతల భక్తులు కాకుండా, కర్మ చేసేవారు సర్వకామప్రదునిగా పూజిస్తారు.
12.46.36
ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम् ।
अनादिमध्यपर्यन्तं न देवा नर्षयो विदुः ॥ १२.४६.३६ ॥
ఋతము, ఏకాక్షర బ్రహ్మము, అది సత్తు అసత్తులకు ఆవల; దానికి ఆది, మధ్య, అంతం లేదు; దేవతలు, ఋషులు కూడా దానిని తెలియరు.
12.46.37
यं सुरासुरगन्धर्वाः सिद्धा ऋषिमहोरगाः ।
प्रयता नित्यमर्चन्ति परमं सुखभेषजम् ॥ १२.४६.३७ ॥
దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, ఋషులు, మహోరగులు సంయమంతో ఎల్లప్పుడూ ఎవరిని పూజిస్తారో, ఆయన పరమ సుఖ ఔషధం.
12.46.38
अनादिनिधनं देवमात्मयोनिं सनातनम् ।
अप्रेक्ष्यमनभिज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.४६.३८ ॥
ఆదిమధ్యాంతరహితుడు, దేవుడు, ఆత్మయోని, సనాతనుడు, చూడరానివాడు, తెలియరానివాడు, ప్రభువైన హరి నారాయణుడు.
12.46.39
हिरण्यवर्णं यं गर्भमदितिर्दैत्यनाशनम् ।
एकं द्वादशधा जज्ञे तस्मै सूर्यात्मने नमः ॥ १२.४६.३९ ॥
బంగారు వర్ణపు, దైత్యులను నాశనం చేసే, ఒకడైనా అదితి గర్భం నుండి పన్నెండు విధాలుగా జన్మించిన ఆ సూర్యాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.40
शुक्ले देवान्पितॄन्कृष्णे तर्पयत्यमृतेन यः ।
यश्च राजा द्विजातीनां तस्मै सोमात्मने नमः ॥ १२.४६.४० ॥
శుక్లపక్షంలో దేవతలను, కృష్ణపక్షంలో పితృదేవతలను అమృతంతో తృప్తిపరిచేవాడు, ద్విజులకు రాజైనవాడు, ఆ సోమాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.41
हुताशनमुखैर्देवैर्धार्यते सकलं जगत् ।
हविः प्रथमभोक्ता यस्तस्मै होत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.४१ ॥
అగ్నిముఖులైన దేవతల చేత సమస్త జగత్తు ధరించబడుతోంది; హవిస్సును మొదట భుజించేవాడు, ఆ హోత్రాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.42
महतस्तमसः पारे पुरुषं ह्यतितेजसम् ।
यं ज्ञात्वा मृत्युमत्येति तस्मै ज्ञेयात्मने नमः ॥ १२.४६.४२ ॥
మహత్తుకు, చీకటికి అవతల ఉన్న అతితేజస్వి పురుషుడిని తెలుసుకొని మృత్యువును దాటిపోతారు; ఆ జ్ఞేయాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.43
यं बृहन्तं बृहत्युक्थे यमग्नौ यं महाध्वरे ।
यं विप्रसङ्घा गायन्ति तस्मै वेदात्मने नमः ॥ १२.४६.४३ ॥
బృహత్ ఉక్థంలో బృహత్‌గా, అగ్నిలో, మహా అధ్వరంలో, విప్రసమూహాలు పాడేవాడైన ఆ వేదాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.44
पादाङ्गं संधिपर्वाणं स्वरव्यञ्जनभूषितम् ।
यमाहुरक्षरं विप्रास्तस्मै वागात्मने नमः ॥ १२.४६.४४ ॥
పాదాలే అంగాలు, సంధులే పర్వాలు, స్వరవ్యంజనాలతో అలంకరించబడినదీ, విప్రులు అక్షరమని పిలిచేదీ అయిన ఆ వాగాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.45
यज्ञाङ्गो यो वराहो वै भूत्वा गामुज्जहारह ।
लोकत्रयहितार्थाय तस्मै वीर्यात्मने नमः ॥ १२.४६.४५ ॥
యజ్ఞాంగుడై, వరాహరూపుడై నిజంగా భూమిని ఎత్తినవాడైన ఆయనకు, మూడు లోకాల హితం కోసం, వీర్యాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.46
ऋग्यजुःसामधामानं दशार्धहविराकृतिम् ।
यं सप्ततन्तुं तन्वन्ति तस्मै यज्ञात्मने नमः ॥ १२.४६.४६ ॥
ఋక్, యజుస్, సామం ఎవనికి ధామమో, దశార్ధ హవిస్సు ఎవని ఆకారమో, ఏడు తంతువులతో ఎవనిని విస్తరిస్తారో, ఆ యజ్ఞాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.47
चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च ।
हूयते च पुनर्द्वाभ्यां तस्मै होमात्मने नमः ॥ १२.४६.४७ ॥
నాలుగుతో నాలుగుతో, రెండుతో ఐదుతో, మళ్ళీ రెండుతో ఎవనికి హోమం జరుగుతుందో, ఆ హోమాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.48
यः सुपर्णो यजुर्नाम च्छन्दोगात्रस्त्रिवृच्छिराः ।
रथन्तरबृहत्पक्षस्तस्मै स्तोत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.४८ ॥
సుపర్ణుడై, యజుస్ అనే నామం గలవాడై, ఛందస్సులు శరీరమై, త్రివృత్తు శిరస్సై, రథంతర బృహత్తులు రెక్కలుగా ఉన్నవాడైన ఆ స్తోత్రాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.49
यः सहस्रसवे सत्रे जज्ञे विश्वसृजामृषिः ।
हिरण्यपक्षः शकुनिस्तस्मै तार्क्ष्यात्मने नमः ॥ १२.४६.४९ ॥
వేయి యజ్ఞాల సత్రంలో సృష్టికర్తలలో ఋషిగా జన్మించి, బంగారు రెక్కల పక్షి అయిన ఆయనకు, తార్క్ష్య స్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.50
यश्चिनोति सतां सेतुमृतेनामृतयोनिना ।
धर्मार्थव्यवहाराङ्गैस्तस्मै सत्यात्मने नमः ॥ १२.४६.५० ॥
ధర్మ, అర్థ, వ్యవహార అంగాలతో, ఋతం ద్వారా, అమృత మూలంతో సజ్జనులకు సేతువును నిర్మించే ఆయనకు, సత్య స్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.51
यं पृथग्धर्मचरणाः पृथग्धर्मफलैषिणः ।
पृथग्धर्मैः समर्चन्ति तस्मै धर्मात्मने नमः ॥ १२.४६.५१ ॥
వేర్వేరు ధర్మాలను ఆచరించి, వేర్వేరు ధర్మఫలాలను కోరేవారు వేర్వేరు ధర్మాలతో ఎవరిని పూజిస్తారో, ఆ ధర్మస్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.52
यतः सर्वे प्रसूयन्ते ह्यनङ्गात्माङ्गदेहिनः ।
उन्मादः सर्वभूतानां तस्मै कामात्मने नमः ॥ १२.४६.५२ ॥
ఎవరినుండి సకల దేహధారులు పుడతారో — అనంగుని ఆత్మ నుండి అంగాలతో కూడిన దేహధారులు — అన్ని ప్రాణులలోని ఉన్మాదం ఎవరో, ఆ కామస్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.53
यं तं व्यक्तस्थमव्यक्तं विचिन्वन्ति महर्षयः ।
क्षेत्रे क्षेत्रज्ञमासीनं तस्मै क्षेत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.५३ ॥
వ్యక్తంలో స్థితమైన అవ్యక్తునిగా మహర్షులు ఎవరిని వెతుకుతారో, క్షేత్రంలో క్షేత్రజ్ఞునిగా ఆసీనుడైన ఆయనకు, క్షేత్ర స్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.54
यं दृगात्मानमात्मस्थं वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
प्राहुः सप्तदशंसाङ्ख्यास्तस्मै साङ्ख्यात्मने नमः ॥ १२.४६.५४ ॥
సాంఖ్యులు పదహారు గుణాలతో ఆవృతుడై, ఆత్మలో స్థితుడై, చూచే ఆత్మగా, పదిహేడవవానిగా చెప్పే ఆయనకు, సాంఖ్య స్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.55
यं विनिद्रा जितश्वासाः संतुष्टाः संयतेन्द्रियाः ।
ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मेन नमः ॥ १२.४६.५५ ॥
నిద్రలేనివారు, ప్రాణాయామాన్ని జయించినవారు, సంతుష్టులు, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించినవారు, యోగాభ్యాసులు ఎవరిని జ్యోతిగా చూస్తారో, ఆ యోగాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.56
अपुण्यपुण्योपरमे यं पुनर्भवनिर्भयाः ।
शान्ताः संन्यासिनो यान्ति तस्मै मोक्षात्मने नमः ॥ १२.४६.५६ ॥
పుణ్యపాపాలు ఆగిపోయినప్పుడు, పునర్జన్మకు భయపడని, శాంతులైన సన్న్యాసులు ఎవరిని చేరుకుంటారో, ఆ మోక్షాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.57
यस्याग्रिरास्यं द्यौर्मूर्धा खं नाभिश्चरणौ क्षितिः ।
सूर्यश्चक्षुर्दिशः श्रोत्रं तस्मै लोकात्मने नमः ॥ १२.४६.५७ ॥
అగ్ని ఎవరి ముఖమో, ద్యులోకం తల, ఆకాశం నాభి, భూమి పాదాలు, సూర్యుడు నేత్రం, దిక్కులు చెవులు — ఆ లోకాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.58
युगेष्वावर्तते योंऽशैर्मासर्त्वयनहायनैः ।
सर्गप्रलययोः कर्ता तस्मै कालात्मने नमः ॥ १२.४६.५८ ॥
యుగాలలో తన అంశాలతో మాసాలు, ఋతువులు, అయనాలు, సంవత్సరాల రూపంలో తిరుగుతూ, సృష్టి ప్రళయాలకు కర్త అయినవానికి — ఆ కాలాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.59
योऽसौ युगसहस्रान्ते प्रदीप्तार्चिर्विभावसुः ।
संभक्षयति भूतानि तस्मै घोरात्मने नमः ॥ १२.४६.५९ ॥
వేయి యుగాల ముగింపున, ప్రజ్వలించే జ్వాలలతో ఉన్న ఆ విభావసువు సర్వభూతాలను భక్షిస్తాడు — ఆ ఘోరాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.60
संभक्ष्य सर्वभूतानि कृत्वा चैकार्णवं जगत् ।
बालः स्वपिति यश्चैकस्तस्मै मायात्मने नमः ॥ १२.४६.६० ॥
సర్వభూతాలను భక్షించి, జగత్తును ఒకే మహాసముద్రంగా చేసి, బాలునిలా ఒంటరిగా నిద్రించేవానికి — ఆ మాయాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.61
सहस्रशिरसे तस्मै पुरुषायामितात्मने ।
चतुःसमुद्रपयसि योगनिद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.६१ ॥
వేయి శిరస్సులు గల ఆ పురుషునికి, అపరిమిత ఆత్మ గలవానికి, నాలుగు సముద్రాల జలంలో యోగనిద్రలో ఉన్నవానికి నమస్కారం.
12.46.62
अजस्य नाभावध्येकं यस्मिन्विश्वं प्रतिष्ठितम् ।
पुष्करं पुष्कराक्षस्य तस्मै पझात्मने नमः ॥ १२.४६.६२ ॥
జన్మలేనివాని నాభిలో ఒక పద్మం ఉంది, దానిపై విశ్వం స్థిరంగా ఉంది. ఆ పద్మనయనునికి, పద్మస్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.63
यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाङ्गसंधिषु ।
कुक्षौ समुद्राश्चत्वारस्तस्मै तोयात्मने नमः ॥ १२.४६.६३ ॥
ఎవని కేశాలలో మేఘాలు, అవయవ సంధులలో నదులు, ఉదరంలో నాలుగు సముద్రాలు ఉన్నాయో, ఆ జలస్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.64
यस्मात्सर्गाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
यस्मिंश्चैव प्रलीयन्ते तस्मै हेत्वात्मने नमः ॥ १२.४६.६४ ॥
ఎవని నుండి సృష్టులు ప్రవర్తిస్తాయో, సృష్టి ప్రళయ మార్పులు జరుగుతాయో, ఎవనిలో అవి లయిస్తాయో, ఆ హేతుస్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.65
यो निषण्णो भवेद्रात्रौ दिवा भवति विष्ठितः ।
इष्टानिष्टस्य च द्रष्टा तस्मै द्रष्ट्रात्मने नमः ॥ १२.४६.६५ ॥
రాత్రి కూర్చుని ఉండేవాడు, పగలు నిలిచి ఉండేవాడు, ఇష్టానిష్టాలను చూసేవాడు—ఆ ద్రష్టృస్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.66
अकार्यः सर्वकार्येषु धर्मकार्यार्थमुद्यतः ।
वैकुण्ठस्य हि तद्रूपं तस्मै कार्यात्मने नमः ॥ १२.४६.६६ ॥
అన్ని కార్యాలలోనూ అకార్యుడై ఉండి, ధర్మకార్యం కోసం ఉద్యుక్తుడై ఉండేవాడు; అదే వైకుంఠుని రూపం—ఆ కార్యస్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.67
ब्रह्म वक्तं भुजौ क्षत्रं कृत्स्नमूरूदरं विशः ।
पादौ यस्याश्रिताः शूद्रास्तस्मैवर्णात्मने नमः ॥ १२.४६.६७ ॥
బ్రాహ్మణులు ఆయన ముఖం, క్షత్రియులు ఆయన బాహువులు, వైశ్యులు ఊరువులు, ఉదరం, శూద్రులు ఎవరి పాదాలనాశ్రయించారో ఆ వర్ణాత్మకునికి నమస్కారం.
12.46.68
अन्नपानेन्धनमयो रसप्राणविवर्धनः ।
यो धारयति भूतानि तस्मै प्राणात्मने नमः ॥ १२.४६.६८ ॥
అన్నపానేంధనాలతో నిండినవాడు, రసాన్ని ప్రాణాన్ని వృద్ధి చేసేవాడు, భూతాలను ధరించేవాడు, ఆ ప్రాణాత్మకునికి నమస్కారం.
12.46.69
प्राणानां धारणार्थाय योऽन्नं भुङ्क्ते चतुर्विधम् ।
अन्तर्भूतः पचत्यग्निस्तस्मै पाकात्मने नमः ॥ १२.४६.६९ ॥
ప్రాణాలను ధరించడానికి నాలుగు విధాల అన్నాన్ని తినేవాడు, లోపల ఉన్న అగ్నిగా దానిని జీర్ణం చేసేవాడు, ఆ పాకాత్మకునికి నమస్కారం.
12.46.70
विषये वर्तमानानां यं तं वैषयिकैर्गुणैः ।
प्राहुर्विषयगोप्तारं तस्मै गोप्त्रात्मने नमः ॥ १२.४६.७० ॥
విషయాలలో వర్తించే వారిలో, విషయగుణాలతో విషయాలను రక్షించేవాడని పిలవబడే వానికి, ఆ రక్షకాత్మకునికి నమస్కారం.
12.46.71
अप्रमेयशरीराय सर्वतो बुद्धिचक्षुषे ।
अपारपरिमाणाय तस्मै दिव्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७१ ॥
అప్రమేయమైన శరీరం గలవాడు, అన్ని వైపులా బుద్ధి అనే కన్ను గలవాడు, అపార పరిమాణం గలవాడు, ఆ దివ్యాత్మకునికి నమస్కారం.
12.46.72
परः कालात्परो यज्ञात्परः सदसतश्च यः ।
अनादिरादिर्विश्वस्य तस्मै विश्वात्मने नमः ॥ १२.४६.७२ ॥
కాలానికి మించినవాడు, యజ్ఞానికి మించినవాడు, సత్తు అసత్తులకు మించినవాడు, ఆదిలేనివాడు, విశ్వానికి ఆదియైనవాడు, ఆ విశ్వాత్మకునికి నమస్కారం.
12.46.73
वैद्युतो जाठरश्चैव पावकः शुचिरेव च ।
दहनः सर्वभक्षाणां तस्मै वह्न्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७३ ॥
మెరుపులోనూ, జఠరాగ్నిలోనూ, పావకుడిలోనూ, శుచిలోనూ ఉన్న, సర్వభక్ష్యాలను దహించే ఆ వహ్ని-ఆత్మునికి నమస్కారం.
12.46.74
रसातलगतः श्रीमार्ननन्तो भगवान्प्रभुः ।
जगद्धारयते योऽसौ तस्मै शेषात्मने नमः ॥ १२.४६.७४ ॥
రసాతలంలో ఉన్న, శ్రీమంతుడైన అనంతుడు, భగవానుడు, ప్రభువు, జగత్తును ధరించే ఆ శేష-ఆత్మునికి నమస్కారం.
12.46.75
ज्वलनार्केन्दुताराणां ज्योतिषां दिव्यमूर्तिनाम् ।
यस्तेजयति तेजांसि तस्मै तेजात्मने नमः ॥ १२.४६.७५ ॥
అగ్ని, సూర్యుడు, చంద్రుడు, తారల దివ్యరూప జ్యోతుల తేజస్సును ప్రకాశింపజేసే, తేజస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
12.46.76
आत्मज्ञानमिदं ज्ञानं ज्ञात्वा पञ्चस्ववस्थितम् ।
यं ज्ञानेनाधिगच्छन्ति तस्मै ज्ञानात्मने नमः ॥ १२.४६.७६ ॥
ఇది ఆత్మజ్ఞానం; ఐదు భూతాలలో నిలిచిన జ్ఞానం. దానిని తెలిసి, జ్ఞానంతో ఎవరిని పొందుతారో, ఆ జ్ఞానాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.77
साङ्ख्यैर्योगैर्विनिश्चित्य साध्यैश्च परमर्षिभिः ।
यस्य तु ज्ञायते तत्वं तस्मै गुह्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७७ ॥
సాంఖ్యులు, యోగులు నిశ్చయించి, సాధ్యులు, పరమ ఋషులు ఎవరి తత్త్వాన్ని తెలుసుకుంటారో, ఆ గుహ్యాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.78
जटिने दण्डिने नित्यं लम्बोदरशरीरिणे ।
कमण्डलुनिषङ्गाय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ॥ १२.४६.७८ ॥
జటాధారి, దండధారి, ఎల్లప్పుడూ పొట్టతో కూడిన శరీరం కలవాడు, కమండలం, అమ్ముల పొది ధరించిన, బ్రహ్మాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.79
शूलिने त्रिदशेशाय त्र्यम्बकाय महात्मने ।
भस्मदिग्धोर्ध्वलिङ्गाय तस्मा रुद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.७९ ॥
త్రిశూలధారి, దేవతల ప్రభువు, త్రినేత్రుడు, మహాత్ముడికి నమస్కారం; భస్మంతో పూసిన ఊర్ధ్వలింగం కలవాడు, రుద్రాత్మకు నమస్కారం.
12.46.80
चन्द्रार्धकृतशीर्षाय व्यालयज्ञोपवीतिने ।
पिनाकशूलहस्ताय तस्मै उग्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८० ॥
అర్ధచంద్రుడు శిరస్సున ధరించినవాడు, సర్పాన్ని యజ్ఞోపవీతంగా ధరించినవాడు, పినాకం మరియు శూలం చేతపట్టినవాడు, ఉగ్రాత్మకు నమస్కారం.
12.46.81
यो जातो वसुदेवेन देवक्यां यदुनन्दनः ।
शङ्खचक्रगदापाणिर्वासुदेवात्मने नमः ॥ १२.४६.८१ ॥
వసుదేవుడికి, దేవకికి జన్మించిన, యదువంశానందుడు, శంఖ చక్ర గదాధారి వాసుదేవాత్మకు నమస్కారం.
12.46.82
शिरःकपालमालाय व्याघ्रचर्मनिवासिने ।
भस्मदिग्धशरीराय तस्मै रुद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८२ ॥
కపాల మాల ధరించినవాడు, పులి చర్మంపై నివసించువాడు, భస్మం పూసిన దేహం కలవాడు, రుద్రాత్మకు నమస్కారం.
12.46.83
यो मोहयति भूतानि सर्वपाशानुबन्धनैः ।
सर्वस्य रक्षणार्थाय तस्मै मोहात्मने नमः ॥ १२.४६.८३ ॥
అన్ని పాశాల బంధనాలతో ప్రాణులను మోహింపజేసేవాడు, అందరి రక్షణ కోసం ఉన్నవాడు, మోహాత్మకు నమస్కారం.
12.46.84
चैतन्यं सर्वतो नित्यं सर्वप्राणिहृदि स्थितम् ।
सर्वातीततरं सूक्ष्मं तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः ॥ १२.४६.८४ ॥
అన్నిచోట్లా, ఎల్లప్పుడూ సర్వప్రాణుల హృదయంలో ఉన్న చైతన్యం, అన్నిటికంటే అతీతమైన సూక్ష్మ ఆత్మకు నమస్కారం.
12.46.85
पञ्चभूतात्मभूताय भूतादिनिधनाय च ।
अक्रोधद्रोहमोहाय तस्मै शान्तात्मने नमः ॥ १२.४६.८५ ॥
పంచభూతాల ఆత్మస్వరూపుడైనవానికి, భూతాదులకు ఆదియు అంతమైనవానికి, క్రోధ ద్రోహ మోహములు లేనివానికి, ఆ శాంతాత్మునికి నమస్కారము.
12.46.86
यस्मिन्सर्वं यतः सर्वं यः सर्वं सर्वतश्च यः ।
यश्च सर्वमयो देवस्तस्मै सर्वात्मने नमः ॥ १२.४६.८६ ॥
ఎవనిలో సర్వమూ ఉన్నదో, ఎవనినుండి సర్వమూ పుట్టినదో, సర్వమూ అయినవాడై, సర్వత్రా ఉన్నవాడై, సర్వమయుడైన దేవునికి, ఆ సర్వాత్మునికి నమస్కారము.
12.46.87
यः शेते क्षीरपर्यङ्के दिव्यनागविभूषिते ।
फणासहस्ररचिते तस्मै निद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८७ ॥
క్షీరసాగర శయ్యపై, దివ్య నాగులతో అలంకరించబడిన, వేయి పడగలతో నిర్మితమైన పాన్పుపై శయనించువాడైన, ఆ నిద్రాత్మునికి నమస్కారము.
12.46.88
विश्वे च मरुतश्चैव रुद्रादित्याश्विनावपि ।
वसवः सिद्धसाध्याश्च तस्मै देवात्मने नमः ॥ १२.४६.८८ ॥
విశ్వదేవులు, మరుత్తులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు, అశ్వినీదేవతలు, వసువులు, సిద్ధులు, సాధ్యులు కూడా ఆయన స్వరూపులే; ఆ దేవాత్మునికి నమస్కారము.
12.46.89
अव्यक्तं बुद्ध्यहंकारो मनोबुद्धीन्द्रियाणि च ।
तन्मात्राणि विशेषाश्च तस्मै तत्वात्मने नमः ॥ १२.४६.८९ ॥
అవ్యక్తము, బుద్ధి, అహంకారము, మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియములు, తన్మాత్రలు, విశేషములు కూడా ఆయనవే; ఆ తత్త్వాత్మునికి నమస్కారము.
12.46.90
भूतं भव्यं भविष्यच्च भूतादिप्रभवाव्ययः ।
योऽग्रजः सर्वभूतानां तस्मै भूतात्मने नमः ॥ १२.४६.९० ॥
భూతము, భవ్యము, భవిష్యత్తు; భూతాదికి ప్రభవమూ అవ్యయమూ అయినవాడు; సర్వభూతములకు అగ్రజుడైనవాడు; ఆ భూతాత్మునికి నమస్కారము.
12.46.91
यं हि सूक्ष्मं विचिन्वन्ति परं सूक्ष्मविदो जनाः ।
सूक्ष्मात्सूक्ष्मं च यद्ब्रह्म तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः ॥ १२.४६.९१ ॥
సూక్ష్మవేత్తలు ఎవనిని పరమ సూక్ష్మంగా అన్వేషిస్తారో, సూక్ష్మం కంటే సూక్ష్మమైన ఆ బ్రహ్మమే ఎవరో, ఆ సూక్ష్మాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.92
मत्स्यो भूत्वा विरिञ्चाय येन वेदाः समाहृताः ।
रसातलगतः शीघ्रं तस्मै मत्स्यात्मने नमः ॥ १२.४६.९२ ॥
మత్స్యరూపుడై విరించి కోసం వేదాలను తెచ్చినవాడు, వేగంగా రసాతలానికి వెళ్ళినవాడు, ఆ మత్స్యాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.93
मन्दराद्रिर्धृतो येन प्राप्ते ह्यमृतमन्थने ।
अतिकर्कशदेहाय तस्मै कूर्मात्मने नमः ॥ १२.४६.९३ ॥
అమృత మథన సమయంలో మందర పర్వతాన్ని ధరించినవాడు, అతికఠిన దేహుడైనవాడు, ఆ కూర్మాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.94
वाराहं रूपमास्थाय महीं सवनपर्वताम् ।
उद्धरत्येकदंष्ट्रेण तस्मै क्रोडात्मने नमः ॥ १२.४६.९४ ॥
వరాహరూపాన్ని ధరించి, అడవులు పర్వతాలతో ఉన్న భూమిని ఒకే కోరతో ఎత్తేవాడు, ఆ క్రోడాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.95
नारसिंहवपुः कृत्वा सर्वलोकभयंकरम् ।
हिरण्यकशिपुं जघ्ने तस्मै सिंहात्मने नमः ॥ १२.४६.९५ ॥
సర్వలోకాలకు భయంకరమైన నరసింహ దేహాన్ని ధరించి హిరణ్యకశిపుని వధించినవాడు, ఆ సింహాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.96
पिङ्गेक्षणसटं यस्य रूपं दंष्ट्रानखैर्युतम् ।
दानवेन्द्रान्तकरणं तस्मै दृप्तात्मने नमः ॥ १२.४६.९६ ॥
పింగళ నేత్రాలు, జూలు, కోరలు, గోళ్ళు కలిగిన రూపం గలవాడు, దానవేంద్రుని అంతం చేసినవాడు, ఆ దృప్తాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.97
यं न देवा न गन्धर्वा न दैत्या न च दानवाः ।
तत्वतो हि विजानन्ति तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः
वामनं रूपमास्थाय बलिं संयम्य मायया ।
त्रैलोक्यं क्रान्तवान्यस्तु तस्मै क्रान्तात्मने नमः ॥ १२.४६.९७ ॥
దేవతలు, గంధర్వులు, దైత్యులు, దానవులు ఎవరూ తత్త్వతః తెలుసుకోలేని ఆ సూక్ష్మాత్మునికి నమస్కారం. వామన రూపం ధరించి, మాయతో బలిని నిగ్రహించి మూడు లోకాలను ఆక్రమించిన ఆ క్రాంతాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.98
जमदग्निसुतो भूत्वा रामः शस्त्रभृतां वरः ।
महीं निःक्षत्रियां चक्रे तस्मै रामात्मने नमः ॥ १२.४६.९८ ॥
జమదగ్ని కుమారుడై, శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు భూమిని క్షత్రియులు లేనిదిగా చేశాడు; ఆ రామాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.99
त्रिःसप्तकृत्वो यश्चैको धर्मे व्युत्क्रान्तिगौरवात् ।
जघान क्षत्रियान्सङ्ख्ये तस्मै क्रोधात्मने नमः ॥ १२.४६.९९ ॥
ధర్మ ఉల్లంఘన భారం వల్ల ఒంటరిగా ఇరవై ఒక్కసారి యుద్ధంలో క్షత్రియులను సంహరించిన ఆ క్రోధాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.100
विभज्य पञ्चधाऽऽत्मानं वायुर्भूत्वा शरीरगः ।
यश्चेष्टयति भूतानि तस्मै वाय्वात्मने नमः ॥ १२.४६.१०० ॥
తనను ఐదుగా విభజించుకొని, వాయువై శరీరాలలో నివసిస్తూ ప్రాణులను చేష్టింపజేసే ఆ వాయ్వాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.101
रामो दशिरथिर्भूत्वा पुलस्त्यकुलनन्दनम् ।
जघान रावणं सङ्ख्ये तस्मै क्षत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.१०१ ॥
దశరథ కుమారుడైన రాముడై, పులస్త్య కులానికి ఆనందమైన రావణుని యుద్ధంలో సంహరించిన ఆ క్షత్రాత్మునికి నమస్కారం.
12.46.102
यो हली मुसली श्रीमान्नीलाम्बरधरः स्थितः ।
रामाय रौहिणेयाय तस्मै भोगात्मने नमः ॥ १२.४६.१०२ ॥
నాగలి, గదను ధరించి, నీలవస్త్రాలు ధరించి నిలిచిన శ్రీమంతుడైన రౌహిణేయ రామునికి, భోగస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
12.46.103
शङ्खिने चक्रिणे नित्यं शार्ङ्गिणे पीतवाससे ।
वनमालाधरायैव तस्मै कृष्णात्मने नमः ॥ १२.४६.१०३ ॥
ఎల్లప్పుడూ శంఖం, చక్రం, శార్ఙ్గ ధనుస్సు ధరించి, పీతాంబరం కట్టి, వనమాల ధరించిన ఆ కృష్ణస్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.104
वसुदेवसुतः श्रीमान्क्रीडितो नन्दगोकुले ।
कंसस्य निधनार्थाय तस्मै क्रीडात्मने नमः ॥ १२.४६.१०४ ॥
వసుదేవుని శ్రీమంతుడైన కుమారుడు నంద గోకులంలో క్రీడించినవాడు, కంసుని వధ కోసం; క్రీడాస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
12.46.105
वासुदेवत्वमागम्य यदोर्वंशसमुद्भवः ।
भूभारहरणं चक्रे तस्मै कृष्णात्मने नमः ॥ १२.४६.१०५ ॥
వాసుదేవత్వాన్ని పొంది, యదువంశంలో జన్మించి, భూభారాన్ని హరించినవాడైన ఆ కృష్ణస్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.106
सारथ्यमर्जुनस्याजौ कुर्वन्गीतामृतं ददौ ।
लोकत्रयोपकाराय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ॥ १२.४६.१०६ ॥
యుద్ధంలో అర్జునునికి సారథ్యం చేస్తూ గీతామృతాన్ని ఇచ్చి, మూడు లోకాల ఉపకారం కోసం; బ్రహ్మస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
12.46.107
दानवांस्तु वशे कृत्वा पुनर्बुद्धत्वमागतः ।
सर्गस्य रक्षणार्थाय तस्मै बुद्धात्मने नमः ॥ १२.४६.१०७ ॥
దానవులను వశపరచుకొని, తిరిగి బుద్ధత్వాన్ని పొందినవాడు, సృష్టిని రక్షించడానికి; బుద్ధస్వరూపుడైన ఆయనకు నమస్కారం.
12.46.108
हनिष्यति कलौ प्राप्ते म्लेच्छांस्तुरगवाहनः ।
धर्मसंस्थापको यस्तु तस्मै कल्क्यात्मने नमः ॥ १२.४६.१०८ ॥
కలియుగం వచ్చినప్పుడు గుర్రంపై వచ్చి మ్లేచ్ఛులను సంహరించి ధర్మాన్ని స్థాపించే ఆ కల్కి స్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.109
तारान्वये कालनेमिं हत्वा दानवपुङ्गवम् ।
ददौ राज्यं महेन्द्राय तस्मै साङ्ख्यात्मने नमः ॥ १२.४६.१०९ ॥
తార వంశంలో దానవ శ్రేష్ఠుడైన కాలనేమిని సంహరించి మహేంద్రునికి రాజ్యాన్ని ఇచ్చిన సాంఖ్య స్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.110
यः सर्वप्राणिनां देहे साक्षिभूतो ह्यवस्थितः ।
अक्षरः क्षरमाणानां तस्मै साक्ष्यात्मने नमः ॥ १२.४६.११० ॥
అన్ని ప్రాణుల దేహంలో సాక్షిగా స్థితుడైనవాడు, నశించేవాటిలో నాశనం లేనివాడు, ఆ సాక్షి స్వరూపునికి నమస్కారం.
12.46.111
नमोस्तु ते महादेव नमस्ते भक्तवत्सल ।
सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु प्रसीद परमेश्वर ॥ १२.४६.१११ ॥
మహాదేవా, నీకు నమస్కారం. భక్తవత్సలా, నీకు నమస్కారం. సుబ్రహ్మణ్యా, నీకు నమస్కారం; పరమేశ్వరా, ప్రసన్నుడవు కమ్ము.
12.46.112
अव्यक्तव्यक्तरूपेण व्याप्तं सर्वं त्वया विभो ।
नारायणं सहस्राक्षं सर्वलोकमहेश्वरम् ॥ १२.४६.११२ ॥
విభుడా, అవ్యక్త వ్యక్త రూపాలతో నీవు సర్వాన్ని వ్యాపించావు. నీవు నారాయణుడవు, సహస్రాక్షుడవు, సర్వలోక మహేశ్వరుడవు.
12.46.113
हिरण्यनाभ यज्ञाङ्गममृतं विश्वतोमुखम् ।
सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममङ्गलम् ॥ १२.४६.११३ ॥
హిరణ్యనాభా, యజ్ఞాంగా, అమృతా, విశ్వతోముఖా! అన్ని కార్యాలలోనూ ఎల్లప్పుడూ నిన్ను స్మరించేవారికి అమంగళం ఉండదు.
12.46.114
येषां हृदिस्थो देवेशो मङ्गलायतनं हरिः ।
मङ्गल भगवान्विष्णुर्मङ्गलं मधुसूदनः ॥ १२.४६.११४ ॥
ఎవరి హృదయంలో దేవతల ప్రభువు, మంగళ నివాసమైన హరి నివసిస్తాడో, మంగళం భగవాన్ విష్ణువు; మంగళం మధుసూదనుడు.
12.46.115
मङ्गलं पुण्डरीकाक्षो मङ्गलं गरुडध्वजः ।
विश्वकर्मन्नमस्तेऽस्तु विश्वात्मन्विश्वसंभव ॥ १२.४६.११५ ॥
మంగళం పుండరీకాక్షుడు; మంగళం గరుడధ్వజుడు. విశ్వకర్మా, నీకు నమస్కారం; విశ్వాత్మా, విశ్వసంభవా.
12.46.116
अपवर्गस्थभूतानां पञ्चानां परमास्थित ।
नमस्ते त्रिषु लोकेषु वमस्ते परतस्त्रिषु ॥ १२.४६.११६ ॥
అపవర్గంలో స్థితమైన పంచభూతాలకు పరమ ఆధారమా, నీకు నమస్కారం; మూడు లోకాలలో నీకు నమస్కారం, మూడింటికి అవతల కూడా నీకు నమస్కారం.
12.46.117
नमस्ते दिक्षु सर्वासु त्वं हि सर्वपरायणम् ।
नमस्ते भगवन्विष्णो त्येकानां प्रभवाव्यय ॥ १२.४६.११७ ॥
అన్ని దిక్కులలో నీకు నమస్కారం, నీవే సర్వులకూ పరమ ఆశ్రయం. భగవాన్ విష్ణువా, నీకు నమస్కారం; ఏకమూ అనేకమూ అయిన అవ్యయ ప్రభవా.
12.46.118
त्वं हि कर्ता हृषीकेशः संहर्ता चापराजितः ।
तेन पश्यामि ते दिव्यान्भावान्हि त्रिषुवर्त्मसु ॥ १२.४६.११८ ॥
నీవే కర్తవు, హృషీకేశా, సంహర్తవు కూడా, అపరాజితుడా. అందువల్ల మూడు మార్గాలలోనూ నీ దివ్య భావాలను నేను చూస్తున్నాను.
12.46.119
तच्च पश्यामि तत्वेन यत्ते रूपं सनातनम् ।
दिवं ते शिरसा व्याप्तं पद्भ्यां देवी वसुंधरा।
विक्रमेण त्रयो लोकाः पुरुषोऽसि सनातनः ॥ १२.४६.११९ ॥
నీ ఆ సనాతన రూపాన్ని యథార్థంగా చూస్తున్నాను: స్వర్గం నీ శిరస్సుతో వ్యాపించి ఉంది, దేవి వసుంధర నీ పాదాలతో; నీ అడుగుతో మూడు లోకాలు, నీవు సనాతన పురుషుడవు.
12.46.120
दिशो भुजा रविश्चक्षुर्वीर्ये शुक्रः प्रतिष्ठितः ।
सप्तमार्गा निरुद्धास्ते वायोरमिततेजसः ॥ १२.४६.१२० ॥
దిశలు నీ భుజాలు, సూర్యుడు నీ నేత్రం, శుక్రుడు నీ పరాక్రమంలో స్థితుడు; అమిత తేజస్వీ, వాయువు యొక్క ఏడు మార్గాలు నీచే నిరోధించబడ్డాయి.
12.46.121
व्यक्ताव्यक्तस्वरूपेण व्याप्तं सर्वं त्वया विभो ।
अव्यक्तं ब्राह्मणं रूपं व्यक्तमेतच्चराचरम् ॥ १२.४६.१२१ ॥
ఓ విభూ, వ్యక్త అవ్యక్త రూపంతో నీవు సర్వాన్నీ వ్యాపించి ఉన్నావు. అవ్యక్తం బ్రాహ్మణ రూపం; వ్యక్తం ఈ చరాచర జగత్తు.
12.46.122
अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् ।
ये नमस्यन्ति गोविन्दं न तेषां विद्यते भयम् ॥ १२.४६.१२२ ॥
అవిసె పువ్వు వంటి రంగు కలవాడు, పసుపు వస్త్రాలు ధరించిన అచ్యుతుడు, గోవిందుడు — ఆయనకు నమస్కరించేవారికి భయం ఉండదు.
12.46.123
एकोऽपि कृष्णस्य कृतः प्रणामो ।
दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः।
दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म ।
कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय ॥ १२.४६.१२३ ॥
కృష్ణునికి చేసిన ఒక్క నమస్కారమూ పది అశ్వమేధ యాగాల అవభృథ స్నానంతో సమానం. పది అశ్వమేధాలు చేసినవాడు మళ్లీ జన్మిస్తాడు; కృష్ణునికి నమస్కరించేవాడు పునర్జన్మకు తిరిగిరాడు.
12.46.124
कृष्णव्रताः कृष्णमनुस्मरन्तो ।
रात्रौ च कृष्णं पुनरुत्थिता ये।
ते कृष्णदेहाः प्रविशन्ति कृष्ण ।
माज्यं यथा मन्त्रहुतं हुताशे ॥ १२.४६.१२४ ॥
కృష్ణవ్రతులు, కృష్ణుని నిరంతరం స్మరించేవారు, రాత్రిలో కూడా కృష్ణుని ధ్యానిస్తూ లేచేవారు — వారు కృష్ణ దేహులై కృష్ణునిలో ప్రవేశిస్తారు; మంత్రంతో హోమం చేసిన నెయ్యి అగ్నిలో ప్రవేశించినట్లు.
12.46.125
नमो नरकसंत्रासरक्षामण्डलकारिणे ।
संसारनिम्नगावर्ततरिकाष्ठाय विष्णवे ॥ १२.४६.१२५ ॥
నరక భయం నుండి రక్షణ వలయాన్ని నిర్మించేవాడికి, సంసార నది సుడిగుండంలో పడవగా నిలిచే విష్ణువుకు నమస్కారం.
12.46.126
नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च ।
जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः ॥ १२.४६.१२६ ॥
బ్రాహ్మణులను అనుగ్రహించే దేవునికి నమస్కారం; గోవులకు, బ్రాహ్మణులకు హితం చేసే వానికి నమస్కారం. లోకహితుడైన కృష్ణునికి, గోవిందునికి నమస్కారం, నమస్కారం.
12.46.127
प्राणकान्तारपाथेयं संसारोच्छेदभेषजम् ।
दुःखशोकपरित्राणं हरिरित्यक्षरद्वयम् ॥ १२.४६.१२७ ॥
ప్రాణమనే అరణ్య ప్రయాణానికి పాథేయం, సంసారాన్ని ఛేదించే ఔషధం, దుఃఖశోకాల నుండి రక్షించేది — 'హరి' అనే రెండు అక్షరాలు.
12.46.128
नारायणपरं ब्रह्म नारायणपरं तपः ।
नारायणपरं सत्यं नारायणपरं परम् ॥ १२.४६.१२८ ॥
నారాయణుడే పరమ బ్రహ్మము; నారాయణుడే పరమ తపస్సు; నారాయణుడే పరమ సత్యం; నారాయణుడే పరమమైనవాడు.
12.46.129
यथा विष्णुमयं सत्यं यथा विष्णुमयं हविः ।
तथा विष्णुमयं सर्वं पाप्मा ने नश्यतां तथा ॥ १२.४६.१२९ ॥
సత్యం విష్ణుమయమైనట్లు, హవిస్సు విష్ణుమయమైనట్లు, అలాగే అంతా విష్ణుమయం; అలాగే నా పాపం నశించుగాక.
12.46.130
तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः ।
प्रणामं येऽपि कुर्वन्ति तेषामपि नमोनमः ॥ १२.४६.१३० ॥
ఆ యజ్ఞవరాహుడు, అమిత తేజస్సు గల విష్ణువుకు నమస్కరించేవారికి కూడా నమస్కారం, నమస్కారం.
12.46.131
त्वां प्रपन्नाय भक्ताय गतिमिष्टां जिगीषवे ।
यच्छ्रेयः पुण्डरीकाक्ष तद्ध्यायस्व सुरोत्तम ॥ १२.४६.१३१ ॥
నిన్ను శరణుపొందిన భక్తునికి, విజయం కోరువానికి ఇష్టమైన గతిని ఇమ్ము; శ్రేయస్సు ఏదో దానినే ధ్యానించు, పుండరీకాక్షా, సురోత్తమా.
12.46.132
इति विद्यातपोयोनिरयोनिर्विष्णुरीडितः ।
वाग्यज्ञेनार्चितो देवः प्रीयतां मे जनार्दनः ॥ १२.४६.१३२ ॥
ఇలా విద్య, తపస్సుల మూలమైన, అజుడైన, స్తుతింపబడిన విష్ణువు, వాక్కు అనే యజ్ఞంతో పూజింపబడిన దేవుడు జనార్దనుడు నాపై ప్రసన్నుడగుగాక.
12.46.133
एतावदुक्त्वा वचनं भीष्मस्तद्रतमानसः ।
नम इत्येव कृष्णाय प्रणाममकरोत्तदा ॥ १२.४६.१३३ ॥
ఇంత మాట్లాడి, మనసును ఆయనపైనే నిలిపిన భీష్ముడు, 'నమః' అని కృష్ణునికి అప్పుడు నమస్కరించాడు.
12.46.134
तस्मिन्नुपरते वाक्ये ततस्ते ब्रह्मवादिनः ।
भीष्मं वाग्भिर्वाष्पगलास्तमानर्चुर्महाद्युतिम् ॥ १२.४६.१३४ ॥
ఆ మాట ముగిసినప్పుడు, కన్నీటితో గొంతు మూసుకుపోయిన ఆ బ్రహ్మవాదులు మహాతేజస్వి అయిన భీష్ముని మాటలతో పూజించారు.
12.46.135
तेऽस्तुवन्तश्च विप्रेन्द्राः केशवं पुरुषोत्तमम् ।
भीष्मं च शनकैः सर्वे प्रशशंसुः पुनः पुनः ॥ १२.४६.१३५ ॥
ఆ విప్రశ్రేష్ఠులు పురుషోత్తముడైన కేశవుని స్తుతిస్తూ, భీష్ముని కూడా మెల్లగా మళ్లీ మళ్లీ ప్రశంసించారు.
12.46.136
अधिगम्य तु योगेन भक्तिं भीष्मस्य माधवः ।
त्रैलोक्यदर्शनं ज्ञानं दिव्यं दत्त्वा ययौ हरिः ॥ १२.४६.१३६ ॥
యోగం ద్వారా భీష్ముని భక్తిని గ్రహించిన మాధవుడు హరి, త్రిలోక దర్శనమనే దివ్యజ్ఞానాన్ని ఇచ్చి వెళ్లిపోయాడు.
12.46.137
विदित्वा भक्तियोगं तं भीष्मस्य पुरुषोत्तमः ।
सहसोत्थाय तं हृष्टो यानमेवान्वपद्यत ॥ १२.४६.१३७ ॥
భీష్ముని భక్తియోగాన్ని తెలుసుకున్న పురుషోత్తముడు సంతోషించి, ఒక్కసారిగా లేచి ఆ రథమునే ఎక్కాడు.
12.46.138
केशवः सात्यकिश्चैव रथेनकेन जग्मतुः ।
अपरेण महात्मानौ युधिष्ठिरधनञ्जयौ ॥ १२.४६.१३८ ॥
కేశవుడు, సాత్యకి ఒక రథంలో వెళ్ళారు; మరొక రథంలో మహాత్ములైన యుధిష్ఠిరుడు, ధనంజయుడు వెళ్ళారు.
12.46.139
भीमसेनो यमौ चोभौ रथमेकं समास्थिताः ।
कृपो युयुत्सुः सूतश्च सञ्जयश्चापरं रथम् ॥ १२.४६.१३९ ॥
భీమసేనుడు, ఇద్దరు యమళులు ఒక రథం ఎక్కారు; కృపుడు, యుయుత్సుడు, సూతుడు, సంజయుడు మరొక రథం ఎక్కారు.
12.46.140
ते रथैर्नगराकारैः प्रयाताः पुरुषर्षभाः ।
नेमिघोषेण महता कम्पयन्ते वसुंधराम् ॥ १२.४६.१४० ॥
నగరాల్లా కనిపించే రథాలపై బయలుదేరిన ఆ నరశ్రేష్ఠులు, చక్రధ్వనితో భూమిని కంపింపజేశారు.
12.46.141
ततो गिरः पुरुषवरस्तवेरितां ।
द्विजेरिताः पथिषु मनाक् स शुश्रुवे।
कृताञ्जलिं प्रणतमथापरं जनं ।
स केशिहा मुदितमनास्थनन्दत ॥ १२.४६.१४१ ॥
అప్పుడు ఆ పురుషశ్రేష్ఠుడు దారుల్లో బ్రాహ్మణులు పలికిన నీ స్తుతివాక్యాలను కొంచెంగా విన్నాడు; చేతులు జోడించి వంగిన మరొక వ్యక్తిని చూసి, కేశిహంత సంతోషమనస్కుడై ఆనందించాడు.
12.46.142
इति स्मरन्पठति च शार्ङ्गधन्वनः ।
शृणोतु वा यदुकुलनन्दनस्तवम्।
स चक्रभृत्प्रतिहतसर्वाकिल्विषो ।
जनार्दनं प्रविशति देहसंक्षये ॥ १२.४६.१४२ ॥
ఇలా స్మరిస్తూ శార్ఙ్గధనువును ధరించినవాని స్తుతిని పఠించేవాడు, లేదా యదుకులానందనుని స్తుతిని వినేవాడు, చక్రధారి అనుగ్రహంతో సర్వపాపాలు నశించినవాడై, దేహం నశించేటప్పుడు జనార్దనుణ్ణి ప్రవేశిస్తాడు.
12.46.143
यं योगिनः प्राणवियोगकाले ।
यत्नेन चित्ते विनिवेशयन्ति।
स तं पुरस्ताद्धरिमीक्षमाणः ।
प्राणाञ्जहौ प्राप्तफलो हि भीष्मः ॥ १२.४६.१४३ ॥
యోగులు ప్రాణవియోగ సమయంలో యత్నంతో మనసులో నిలుపుకునే ఆ హరిని ఎదుట చూస్తూ భీష్ముడు ప్రాణాలను విడిచాడు; అతడు తన ఫలాన్ని పొందినవాడే.
12.46.144
स्ववराजः समाप्तोऽयं विष्णोरद्भुतकर्मणः ।
गाङ्गेयेन पुरा गीतो महापातकनाशनः ॥ १२.४६.१४४ ॥
అద్భుత కర్మలు గల విష్ణువును స్తుతించే ఈ స్తోత్రరాజం ముగిసింది; పూర్వం గాంగేయుడు దీనిని గానం చేశాడు, ఇది మహాపాతకాలను నశింపజేస్తుంది.
12.46.145
इमं नरः स्तवराजं मुमुक्षुः ।
पठञ्शुचिः कलुषितकल्मषापहम्।
अतीत्य लोकान्मलिनः समामता ।
न्पदं स गच्छत्यमृतं महात्मनः ॥ १२.४६.१४५ ॥
ముక్తిని కోరే మనిషి ఈ స్తోత్రరాజాన్ని పవిత్రంగా పఠిస్తే, మలినమైన పాపాలను తొలగించుకుని, లోకాలను దాటి మహాత్ముని అమృత స్థానాన్ని పొందుతాడు.