മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.46.1
शरतल्पे शयानस्तु भरतानां पितामहः ।
कथमुत्सृष्टवान्देहं कं च योगमधारयत् ॥ १२.४६.१ ॥
അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ കിടന്ന ഭരതരുടെ പിതാമഹൻ എങ്ങനെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു, ഏത് യോഗം അനുഷ്ഠിച്ചു?
12.46.2
शृणुष्वावहितो राजञ्शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
भीष्मस्य कुरुशार्दूल देहोत्सर्गं महात्मनः ॥ १२.४६.२ ॥
രാജാവേ, ശുചിയായി ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക — കുരുവംശത്തിലെ സിംഹമായ മഹാത്മാവ് ഭീഷ്മരുടെ ദേഹത്യാഗം.
12.46.3
प्रवृत्तमात्रे त्वयनमुत्तरेण दिवाकरे ।
शुक्लपक्षस्य चाष्टभ्यां माघमासस्य पार्थिव ॥ १२.४६.३ ॥
രാജാവേ, സൂര്യൻ ഉത്തരായനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു തുടങ്ങിയപ്പോൾ, മാഘമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ അഷ്ടമിയിൽ.
12.46.4
प्राजापत्ये च नक्षत्रे मध्यं प्राप्ते दिवाकरे ।
समावेशयदात्मानमात्मत्येव समाहितः ॥ १२.४६.४ ॥
പ്രാജാപത്യ നക്ഷത്രത്തിൽ, സൂര്യൻ മധ്യാഹ്നത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, ഏകാഗ്രനായി അദ്ദേഹം തന്നെത്തന്നെ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി.
12.46.5
विकीर्णांशुरिवादित्यो भीष्मः शरशतैश्चितः ।
शुशुभे परया लक्ष्म्या वृतो ब्राह्मणसत्तमैः ॥ १२.४६.५ ॥
നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകളാൽ മൂടപ്പെട്ട്, കിരണങ്ങൾ ചിതറിയ സൂര്യനെപ്പോലെ, ശ്രേഷ്ഠബ്രാഹ്മണരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഭീഷ്മൻ പരമമായ ശോഭയോടെ തിളങ്ങി.
12.46.6
व्यासेन देवश्रवसा नारदेन सुरर्षिणा ।
देवस्थानेन वात्स्येन तथाऽश्मकसुमन्तुना ॥ १२.४६.६ ॥
വ്യാസൻ, ദേവശ്രവസ്, ദേവർഷി നാരദൻ, ദേവസ്ഥാനൻ, വാത്സ്യൻ, അശ്മകൻ, സുമന്തു എന്നിവരോടൊപ്പം.
12.46.7
तथा जैमिनिना चैव पैलेन च महात्मना ।
शाण्डिल्यदेवलाभ्यां च मैत्रेयेण च धीमता ॥ १२.४६.७ ॥
അതുപോലെ ജൈമിനിയും, പൈലനും, മഹാത്മാവും, ശാണ്ഡില്യനും ദേവലനും, ബുദ്ധിമാനായ മൈത്രേയനും (പറഞ്ഞു).
12.46.8
असितेन वसिष्ठेन कौशिकेन महात्मना ।
हारितलोमशाभ्यां च तथाऽऽत्रेयेण धीमता ॥ १२.४६.८ ॥
അസിതനും വസിഷ്ഠനും മഹാത്മാവായ കൗശികനും ഹാരിതനും ലോമശനും ബുദ്ധിമാനായ ആത്രേയനും (പറഞ്ഞു).
12.46.9
बृहस्पतिश्च शुक्रश्च च्यवनश्च महामुनिः ।
सनत्कुमारः कपिलो चाल्मीकिस्तुम्बुरुः कुरुः ॥ १२.४६.९ ॥
ബൃഹസ്പതിയും ശുക്രനും മഹാമുനി ച്യവനനും സനത്കുമാരനും കപിലനും വാല്മീകിയും തുംബുരുവും കുരുവും (ഇവരും).
12.46.10
मौद्गल्यो भार्गवो रामस्तृणबिन्दुर्महामुनिः ।
पिप्पलादोऽथ वायुश्च सवर्तः पुलहः कचः ॥ १२.४६.१० ॥
മൗദ്ഗല്യനും ഭാർഗവ രാമനും മഹാമുനി തൃണബിന്ദുവും പിപ്പലാദനും വായുവും സവർത്തനും പുലഹനും കചനും (ഇവരും).
12.46.11
काश्यपश्च पुलस्त्यश्च क्रतुर्दक्षः पराशरः ।
मरीचिरङ्गिराः काश्यो गौतमो गालवो मुनिः ॥ १२.४६.११ ॥
കാശ്യപനും പുലസ്ത്യനും ക്രതുവും ദക്ഷനും പരാശരനും മരീചിയും അംഗിരസ്സും കാശ്യനും ഗൗതമനും മുനി ഗാലവനും (ഇവരും).
12.46.12
धौम्यो विभाण्डो माण्डव्योधौम्रः कृष्णानुभौतिकः ।
उलूकः परमो विप्रो मार्कण्डेयो महामुनिः।
भास्करिः पूरणः कृष्णः सूतः परमधार्मिकः ॥ १२.४६.१२ ॥
ധൗമ്യനും വിഭാണ്ഡനും മാണ്ഡവ്യനും ധൗമ്രനും കൃഷ്ണനും ആനുഭൗതികനും പരമവിപ്രനായ ഉലൂകനും മഹാമുനി മാർക്കണ്ഡേയനും ഭാസ്കരിയും പൂരണനും കൃഷ്ണനും പരമധാർമ്മികനായ സൂതനും (ഇവരും).
12.46.13
एतैश्चान्यैर्मुनिगणैर्महाभागैर्महात्मभिः ।
श्रद्धादमशमोपेतैर्वृतश्चन्द्र इव ग्रहैः ॥ १२.४६.१३ ॥
ഇവരാലും മറ്റ് മുനിസംഘങ്ങളാലും, മഹാഭാഗ്യരായ മഹാത്മാക്കളാലും, ശ്രദ്ധ, ദമം, ശമം എന്നിവയോടു കൂടിയവരാലും അവൻ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ചന്ദ്രൻ ഗ്രഹങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുപോലെ.
12.46.14
भीष्मस्तु पुरुषव्याघ्रः कर्मणा मनसा गिरा ।
शरतल्पगतः कृष्णं प्रदध्यौ प्राञ्जलिः शुचिः ॥ १२.४६.१४ ॥
എന്നാൽ പുരുഷവ്യാഘ്രനായ ഭീഷ്മർ, അമ്പുകളുടെ ശയ്യയിൽ കിടന്നവനായി, കർമ്മത്തിലും മനസ്സിലും വാക്കിലും ശുദ്ധനായി, കൈകൂപ്പി കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിച്ചു.
12.46.15
स्वरेण हृष्टपुष्टेन तुष्टाव मधुसूदनम् ।
योगेश्वरं पझनाभं विष्णुं जिष्णुं जगत्पतिम्।
अनादिनिधनं विष्णुमात्मयोनिं सनातनम् ॥ १२.४६.१५ ॥
സന്തോഷവും ശക്തിയും നിറഞ്ഞ സ്വരത്തിൽ മധുസൂദനനെ സ്തുതിച്ചു—യോഗേശ്വരനും പദ്മനാഭനും വിഷ്ണുവും ജിഷ്ണുവും ജഗത്പതിയും ആദ്യന്തരഹിതനും വിഷ്ണുവും ആത്മയോനിയും സനാതനനുമായവനെ.
12.46.16
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा वाग्विदां प्रवरः प्रभुः ।
भीष्मः परमधर्मात्मा वासुदेवमथास्तुवत् ॥ १२.४६.१६ ॥
കൈകൂപ്പിയവനായി, വാക്കറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പ്രഭുവായ ഭീഷ്മർ, പരമധർമ്മാത്മാവായി വാസുദേവനെ സ്തുതിച്ചു.
12.46.17
आरिराधयिषुः कृष्णं वाचं जिगदिषामि याम् ।
तया व्याससमासिन्या प्रीयतां पुरुषोत्तमः ॥ १२.४६.१७ ॥
കൃഷ്ണനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ പറയാനിരിക്കുന്ന വാക്കിനാൽ—വ്യാസൻ സംക്ഷേപിച്ച ആ വാക്കിനാൽ—പുരുഷോത്തമൻ പ്രസന്നനാകട്ടെ.
12.46.18
शुचिं शुचिपदं हंसं तत्परं परमेष्ठिनम् ।
युक्त्वा सर्वात्मनाऽऽत्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम् ॥ १२.४६.१८ ॥
ശുദ്ധനും ശുദ്ധപദമുള്ളവനും ഹംസനും ആ പരമനും പരമേഷ്ഠിയുമായവനെ—സർവ്വാത്മനാ എന്റെ ആത്മാവിനെ അവനോടു യോജിപ്പിച്ച്—ആ പ്രജാപതിയെ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.46.19
अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः ।
एकोऽयं वेद भगवान्धाता नारायणो हरिः ॥ १२.४६.१९ ॥
ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത ആ പരബ്രഹ്മത്തെ ദേവന്മാരും ഋഷികളും അറിയുന്നില്ല. ഭഗവാനായ ധാതാവ്, നാരായണൻ, ഹരി മാത്രമാണ് അതിനെ അറിയുന്നത്.
12.46.20
नारायणादृषिगणास्तथा सिद्धमहोरगाः ।
देवा देवर्षयश्चैव यं विदुर्दुःखभेषजम् ॥ १२.४६.२० ॥
നാരായണനിൽ നിന്ന് ഋഷിഗണങ്ങളും സിദ്ധന്മാരും മഹോരഗന്മാരും ഉണ്ടായി. ദുഃഖൗഷധമായ അവനെ ദേവന്മാരും ദേവർഷികളും അറിയുന്നു.
12.46.21
देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
यं न जानन्ति को ह्येष कुतो वा भगवानिति ॥ १२.४६.२१ ॥
ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പന്നഗന്മാർ ആരെയാണോ അറിയാത്തത് — ഇവൻ ആര്, എവിടെ നിന്നു വന്നു, ഈ ഭഗവാൻ ആര്?
12.46.22
यमाहुर्जगतः कोशं यस्मिंश्च निहिताः प्रजाः ।
यस्मिँल्लोकाः स्फुरन्त्येते जाले शकुनयो यथा ॥ १२.४६.२२ ॥
ലോകത്തിന്റെ നിധി എന്ന് ആരെയാണോ വിളിക്കുന്നത്, ആരിൽ പ്രജകൾ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, ആരിൽ ഈ ലോകങ്ങൾ വലയിലെ പക്ഷികളെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നുവോ.
12.46.23
यस्मिन्विश्वानि भूतानि तिष्ठन्ति च विशन्ति च ।
गुणभूतानि भूतेशे सूत्रे मणिगणा इव ॥ १२.४६.२३ ॥
ആരിൽ സകലഭൂതങ്ങളും നിലകൊള്ളുന്നുവോ, പ്രവേശിക്കുന്നുവോ, ഭൂതേശനിൽ ഗുണങ്ങളായിരിക്കുന്നുവോ, നൂലിൽ മണികളുടെ കൂട്ടം പോലെ.
12.46.24
यं च विश्वस्य कर्तारं जगतस्तस्थुषां पतिम् ।
वदन्ति जगतोऽध्यक्षमध्यात्मपरिचिन्तकाः ॥ १२.४६.२४ ॥
ലോകസ്രഷ്ടാവ്, സ്ഥാവരജംഗമ ലോകത്തിന്റെ പതി, ലോകാധ്യക്ഷൻ എന്ന് ആത്മചിന്തകർ ആരെയാണോ പറയുന്നത്.
12.46.25
यस्मिन्नित्ये तते तन्तौ दृढे स्रगिव तिष्ठति ।
सदसद्ग्रथितं विश्वं विश्वाङ्गे विश्वकर्मणि ॥ १२.४६.२५ ॥
നിത്യമായ, വ്യാപിച്ച, ഉറച്ച നൂലിൽ മാലപോലെ സത്തും അസത്തും കോർക്കപ്പെട്ട വിശ്വം നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ വിശ്വമാകുന്ന ശരീരമുള്ളവനും വിശ്വകർമാവുമാണ്.
12.46.26
हरिं सहस्रशिरसं सहस्रचरणेक्षणम् ।
सहस्रबाहुमकुटं सहस्रवदनोज्ज्वलम् ॥ १२.४६.२६ ॥
ആയിരം തലകളും ആയിരം പാദങ്ങളും ആയിരം കണ്ണുകളും ആയിരം കൈകളുമുള്ള, കിരീടധാരിയായ, ആയിരം മുഖങ്ങളാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ഹരി.
12.46.27
प्राहुर्नारायणं देवं यं विश्वस्य परायणम् ।
अणीयसामणीयांसं स्थविष्ठं च स्थवीयसाम्।
गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसामपि ॥ १२.४६.२७ ॥
അവനെ വിശ്വത്തിന്റെ പരമാശ്രയമായ നാരായണദേവൻ എന്ന് പറയുന്നു; സൂക്ഷ്മങ്ങളിൽ സൂക്ഷ്മൻ, വലുതുകളിൽ വലിയവൻ, ഭാരമേറിയവയിൽ ഏറ്റവും ഭാരമുള്ളവൻ, നന്മകളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.
12.46.28
चं वाकेष्वनुवाकेषु निषत्सूपनिषत्सु च ।
गृणन्ति सत्यकर्माणं सत्यं सत्येषु सामसु ॥ १२.४६.२८ ॥
വാക്യങ്ങളിലും അനുവാകങ്ങളിലും നിഷത്തുകളിലും ഉപനിഷത്തുകളിലും സത്യകർമ്മിയായ അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു; സത്യങ്ങളിൽ സത്യം, സാമങ്ങളിൽ.
12.46.29
चतुर्भिश्चतुरात्मानं सत्वस्थं सात्वतां पतिम् ।
यं दिव्यैर्देवमर्चन्ति गुह्यैः परमनामभिः ॥ १२.४६.२९ ॥
നാലാത്മാക്കളുള്ളവനും സത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും സാത്വതരുടെ പതിയുമായ, ദിവ്യവും ഗുഹ്യവും പരമവുമായ നാമങ്ങളാൽ അവർ ആരാധിക്കുന്ന ദേവൻ.
12.46.30
यस्मिन्नित्यं तपस्तप्तं यदङ्गेष्वनुतिष्ठति ।
सर्वात्मा सर्ववित्सर्वः सर्वज्ञः सर्वभावनः ॥ १२.४६.३० ॥
അവനിൽ നിത്യമായി തപസ്സ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു; അവന്റെ അംഗങ്ങളിൽ അത് തുടർന്നും അനുഷ്ഠിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ സർവാത്മാവ്, സർവവിത്ത്, സർവൻ, സർവജ്ഞൻ, സർവഭാവനൻ.
12.46.31
यं देवं देवकी देवी वसुदेवादजीजनत् ।
भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै दीप्तमग्निमिवारणिः ॥ १२.४६.३१ ॥
ദേവി ദേവകി വസുദേവനിൽ നിന്ന് ഏത് ദേവനെ പ്രസവിച്ചുവോ, അരണി ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെ ജനിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂമിയെയും ബ്രഹ്മത്തെയും രക്ഷിക്കുവാൻ.
12.46.32
यमनन्यो व्यपेताशीरात्मानं वीतकल्मषम् ।
इष्ट्वानन्त्याय गोविन्दं पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १२.४६.३२ ॥
ആരെ അനന്യനായി, ആശകൾ വിട്ട്, കളങ്കമില്ലാത്തവനായി, അനന്തനായ ഗോവിന്ദനെ ആരാധിച്ച്, സ്വന്തം ആത്മാവിനെ സ്വന്തത്തിൽ കാണുന്നുവോ.
12.46.33
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं हरिं नारायणं विभुम् ।
अतिवाय्विन्द्रकर्माणमतिसूर्याग्नितेजसम्।
अतिबुद्धीन्द्रियात्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम् ॥ १२.४६.३३ ॥
തർക്കത്തിനപ്പുറമുള്ളവനും, അറിയാനാകാത്തവനും, ഹരിയും, നാരായണനും, വിഭുവുമായവനെ — വായുവിന്റെയും ഇന്ദ്രന്റെയും കർമ്മങ്ങളെ കവിയുന്നവനെ, സൂര്യാഗ്നിതേജസ്സിനെ കവിയുന്നവനെ, ബുദ്ധിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും കവിയുന്ന ആത്മാവുള്ളവനെ — ആ പ്രജാപതിയെ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
12.46.34
पुराणे पुरुषं प्रोक्तं ब्रह्मप्रोक्तं युगादिषु ।
क्षये संकर्षणं प्रोक्तं तमुपास्यमुपास्महे ॥ १२.४६.३४ ॥
പുരാണത്തിൽ ആ പുരുഷൻ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; യുഗാരംഭങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞവൻ; ക്ഷയത്തിൽ സങ്കർഷണൻ എന്നു പറയപ്പെട്ടവൻ. ആ ഉപാസ്യനെ ഞങ്ങൾ ഉപാസിക്കുന്നു.
12.46.35
यमेकं बहुधात्मानं प्रादुर्भूतमधोक्षजम् ।
नान्यभक्ताः क्रियावन्तो यजन्ते सर्वकामदम् ॥ १२.४६.३५ ॥
ഒന്നായിരുന്നിട്ടും പല രൂപങ്ങളിൽ പ്രകടനായ അധോക്ഷജനെ, മറ്റാരുടെയും ഭക്തരാകാതെ, കർമ്മം ചെയ്യുന്നവർ സർവകാമദനായി ആരാധിക്കുന്നു.
12.46.36
ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम् ।
अनादिमध्यपर्यन्तं न देवा नर्षयो विदुः ॥ १२.४६.३६ ॥
ഋതം, ഏകാക്ഷരം, ബ്രഹ്മം; അത് സത്തിനും അസത്തിനും അപ്പുറമാണ്; അതിന് ആദിയും മധ്യവും അന്തവുമില്ല; ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും അത് അറിയുന്നില്ല.
12.46.37
यं सुरासुरगन्धर्वाः सिद्धा ऋषिमहोरगाः ।
प्रयता नित्यमर्चन्ति परमं सुखभेषजम् ॥ १२.४६.३७ ॥
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും ഋഷിമാരും മഹോരഗന്മാരും സംയമത്തോടെ എന്നും ആരെ ആരാധിക്കുന്നുവോ, അവൻ പരമസുഖത്തിന്റെ ഔഷധമാണ്.
12.46.38
अनादिनिधनं देवमात्मयोनिं सनातनम् ।
अप्रेक्ष्यमनभिज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम् ॥ १२.४६.३८ ॥
ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത, ദേവനും സ്വയംഭുവും സനാതനനും കാണപ്പെടാത്തവനും അറിയപ്പെടാത്തവനുമായ പ്രഭു ഹരി നാരായണൻ.
12.46.39
हिरण्यवर्णं यं गर्भमदितिर्दैत्यनाशनम् ।
एकं द्वादशधा जज्ञे तस्मै सूर्यात्मने नमः ॥ १२.४६.३९ ॥
സ്വർണ്ണവർണ്ണമുള്ള, ദൈത്യനാശകനായ, ഒന്നായിരുന്നിട്ടും അദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ പന്ത്രണ്ട് രൂപങ്ങളിൽ ജനിച്ച സൂര്യാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.40
शुक्ले देवान्पितॄन्कृष्णे तर्पयत्यमृतेन यः ।
यश्च राजा द्विजातीनां तस्मै सोमात्मने नमः ॥ १२.४६.४० ॥
ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ദേവന്മാരെയും കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ പിതൃക്കളെയും അമൃതംകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നവനും ദ്വിജന്മാരുടെ രാജാവുമായ സോമാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.41
हुताशनमुखैर्देवैर्धार्यते सकलं जगत् ।
हविः प्रथमभोक्ता यस्तस्मै होत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.४१ ॥
അഗ്നിമുഖങ്ങളായ ദേവന്മാരാൽ സകലലോകവും ധരിക്കപ്പെടുന്നു; ഹവിസ്സിനെ ആദ്യം ഭക്ഷിക്കുന്നവനായ ആ ഹോത്രാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.42
महतस्तमसः पारे पुरुषं ह्यतितेजसम् ।
यं ज्ञात्वा मृत्युमत्येति तस्मै ज्ञेयात्मने नमः ॥ १२.४६.४२ ॥
മഹത്തിനും തമസ്സിനും അപ്പുറമുള്ള, അതിതേജസ്വിയായ പുരുഷനെ അറിഞ്ഞ് മനുഷ്യൻ മൃത്യുവിനെ കടക്കുന്നു; ആ ജ്ഞേയാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.43
यं बृहन्तं बृहत्युक्थे यमग्नौ यं महाध्वरे ।
यं विप्रसङ्घा गायन्ति तस्मै वेदात्मने नमः ॥ १२.४६.४३ ॥
ബൃഹത് ഉക്ഥത്തിൽ ബൃഹത്തായും അഗ്നിയിലും മഹാ അധ്വരത്തിലും വിപ്രസംഘങ്ങൾ പാടുന്ന ആ വേദാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.44
पादाङ्गं संधिपर्वाणं स्वरव्यञ्जनभूषितम् ।
यमाहुरक्षरं विप्रास्तस्मै वागात्मने नमः ॥ १२.४६.४४ ॥
പാദങ്ങളാണ് അംഗങ്ങൾ, സന്ധികളാണ് പർവങ്ങൾ, സ്വരവ്യഞ്ജനങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, വിപ്രർ അക്ഷരമെന്നു വിളിക്കുന്ന ആ വാഗാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.45
यज्ञाङ्गो यो वराहो वै भूत्वा गामुज्जहारह ।
लोकत्रयहितार्थाय तस्मै वीर्यात्मने नमः ॥ १२.४६.४५ ॥
യജ്ഞാംഗനായി, വരാഹമായി ഭൂമിയെ ഉയർത്തിയ ആ വീര്യാത്മാവിന് മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി നമസ്കാരം.
12.46.46
ऋग्यजुःसामधामानं दशार्धहविराकृतिम् ।
यं सप्ततन्तुं तन्वन्ति तस्मै यज्ञात्मने नमः ॥ १२.४६.४६ ॥
ഋക്, യജുസ്, സാമം ആരുടെ ധാമമോ, ദശാർധ ഹവിസ്സ് ആരുടെ രൂപമോ, ഏഴു തന്തുക്കളാൽ ആരെ വിരിക്കുന്നുവോ ആ യജ്ഞാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.47
चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च ।
हूयते च पुनर्द्वाभ्यां तस्मै होमात्मने नमः ॥ १२.४६.४७ ॥
നാലിനാലും നാലിനാലും, രണ്ടിനാലും അഞ്ചിനാലും, വീണ്ടും രണ്ടിനാലും ആരിൽ ഹോമം ചെയ്യപ്പെടുന്നുവോ ആ ഹോമാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.48
यः सुपर्णो यजुर्नाम च्छन्दोगात्रस्त्रिवृच्छिराः ।
रथन्तरबृहत्पक्षस्तस्मै स्तोत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.४८ ॥
സുപർണനായി, യജുസ് എന്ന നാമമുള്ളവനായി, ഛന്ദസ്സുകൾ ദേഹമായി, ത്രിവൃത്ത് ശിരസ്സായി, രഥന്തരവും ബൃഹത്തും ചിറകുകളായുള്ള ആ സ്തോത്രാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.49
यः सहस्रसवे सत्रे जज्ञे विश्वसृजामृषिः ।
हिरण्यपक्षः शकुनिस्तस्मै तार्क्ष्यात्मने नमः ॥ १२.४६.४९ ॥
ആയിരം യാഗങ്ങളുള്ള സത്രത്തിൽ സൃഷ്ടാക്കളിൽ ഋഷിയായി ജനിച്ച, സ്വർണ്ണച്ചിറകുള്ള പക്ഷിയായ ആ താർക്ഷ്യരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.50
यश्चिनोति सतां सेतुमृतेनामृतयोनिना ।
धर्मार्थव्यवहाराङ्गैस्तस्मै सत्यात्मने नमः ॥ १२.४६.५० ॥
ധർമ്മം, അർത്ഥം, വ്യവഹാരം എന്നീ അംഗങ്ങളാൽ, ഋതത്താലും അമൃതയോനിയാലും സജ്ജനങ്ങൾക്ക് പാലം പണിയുന്ന അവന്, സത്യരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.51
यं पृथग्धर्मचरणाः पृथग्धर्मफलैषिणः ।
पृथग्धर्मैः समर्चन्ति तस्मै धर्मात्मने नमः ॥ १२.४६.५१ ॥
വ്യത്യസ്ത ധർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, വ്യത്യസ്ത ധർമ്മഫലങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ആരെ വ്യത്യസ്ത ധർമ്മങ്ങളാൽ പൂജിക്കുന്നുവോ, ആ ധർമ്മരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.52
यतः सर्वे प्रसूयन्ते ह्यनङ्गात्माङ्गदेहिनः ।
उन्मादः सर्वभूतानां तस्मै कामात्मने नमः ॥ १२.४६.५२ ॥
ആരിൽ നിന്ന് എല്ലാ ദേഹധാരികളും ജനിക്കുന്നുവോ — അനംഗന്റെ ആത്മാവിൽ നിന്ന് അംഗങ്ങളോടു കൂടിയ ദേഹികൾ — സകല ഭൂതങ്ങളിലെയും ഉന്മാദം ആരോ, ആ കാമരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.53
यं तं व्यक्तस्थमव्यक्तं विचिन्वन्ति महर्षयः ।
क्षेत्रे क्षेत्रज्ञमासीनं तस्मै क्षेत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.५३ ॥
വ്യക്തത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അവ്യക്തനായി മഹർഷിമാർ ആരെ അന്വേഷിക്കുന്നുവോ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ക്ഷേത്രജ്ഞനായി ഇരിക്കുന്ന അവന്, ക്ഷേത്രരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.54
यं दृगात्मानमात्मस्थं वृतं षोडशभिर्गुणैः ।
प्राहुः सप्तदशंसाङ्ख्यास्तस्मै साङ्ख्यात्मने नमः ॥ १२.४६.५४ ॥
സാംഖ്യർ പതിനാറ് ഗുണങ്ങളാൽ ആവൃതനും, ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ദ്രഷ്ടാവായ ആത്മാവും, പതിനേഴാമനുമെന്ന് പറയുന്ന അവന്, സാംഖ്യരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.55
यं विनिद्रा जितश्वासाः संतुष्टाः संयतेन्द्रियाः ।
ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मेन नमः ॥ १२.४६.५५ ॥
ഉറക്കമില്ലാത്തവരും, പ്രാണനെ ജയിച്ചവരും, സന്തുഷ്ടരും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചവരുമായ യോഗാഭ്യാസികൾ ആരെ ജ്യോതിസ്സായി കാണുന്നുവോ, ആ യോഗാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.56
अपुण्यपुण्योपरमे यं पुनर्भवनिर्भयाः ।
शान्ताः संन्यासिनो यान्ति तस्मै मोक्षात्मने नमः ॥ १२.४६.५६ ॥
പുണ്യപാപങ്ങൾ അവസാനിക്കുമ്പോൾ, പുനർജന്മത്തെ ഭയക്കാത്ത, ശാന്തരായ സന്ന്യാസികൾ ആരെ പ്രാപിക്കുന്നുവോ, ആ മോക്ഷാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.57
यस्याग्रिरास्यं द्यौर्मूर्धा खं नाभिश्चरणौ क्षितिः ।
सूर्यश्चक्षुर्दिशः श्रोत्रं तस्मै लोकात्मने नमः ॥ १२.४६.५७ ॥
അഗ്നി ആരുടെ മുഖമോ, ദ്യുലോകം തലയോ, ആകാശം നാഭിയോ, ഭൂമി പാദങ്ങളോ, സൂര്യൻ കണ്ണോ, ദിശകൾ ചെവികളോ — ആ ലോകാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.58
युगेष्वावर्तते योंऽशैर्मासर्त्वयनहायनैः ।
सर्गप्रलययोः कर्ता तस्मै कालात्मने नमः ॥ १२.४६.५८ ॥
യുഗങ്ങളിൽ തന്റെ അംശങ്ങളാൽ മാസങ്ങളായും ഋതുക്കളായും അയനങ്ങളായും സംവത്സരങ്ങളായും തിരിയുന്ന, സൃഷ്ടിക്കും പ്രളയത്തിനും കർത്താവായവന് — ആ കാലാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.59
योऽसौ युगसहस्रान्ते प्रदीप्तार्चिर्विभावसुः ।
संभक्षयति भूतानि तस्मै घोरात्मने नमः ॥ १२.४६.५९ ॥
ആയിരം യുഗങ്ങളുടെ അവസാനം, ജ്വലിക്കുന്ന ജ്വാലകളോടെ ആ വിഭാവസു എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും വിഴുങ്ങുന്നു — ആ ഘോരാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.60
संभक्ष्य सर्वभूतानि कृत्वा चैकार्णवं जगत् ।
बालः स्वपिति यश्चैकस्तस्मै मायात्मने नमः ॥ १२.४६.६० ॥
സർവഭൂതങ്ങളെയും വിഴുങ്ങി, ലോകത്തെ ഒറ്റ മഹാസമുദ്രമാക്കി, കുഞ്ഞിനെപ്പോലെ ഏകനായി ഉറങ്ങുന്നവന് — ആ മായാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.61
सहस्रशिरसे तस्मै पुरुषायामितात्मने ।
चतुःसमुद्रपयसि योगनिद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.६१ ॥
ആയിരം തലകളുള്ള ആ പുരുഷന്, അപരിമിതമായ ആത്മാവുള്ളവന്, നാല് സമുദ്രങ്ങളുടെ ജലത്തിൽ യോഗനിദ്രയിലുള്ളവന്, നമസ്കാരം.
12.46.62
अजस्य नाभावध्येकं यस्मिन्विश्वं प्रतिष्ठितम् ।
पुष्करं पुष्कराक्षस्य तस्मै पझात्मने नमः ॥ १२.४६.६२ ॥
അജന്റെ നാഭിയിൽ ഒരു താമര ഉണ്ട്; അതിൽ വിശ്വം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. താമരക്കണ്ണനും പത്മസ്വരൂപനുമായവന് നമസ്കാരം.
12.46.63
यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाङ्गसंधिषु ।
कुक्षौ समुद्राश्चत्वारस्तस्मै तोयात्मने नमः ॥ १२.४६.६३ ॥
ആരുടെ മുടിയിൽ മേഘങ്ങളും, അവയവസന്ധികളിൽ നദികളും, വയറ്റിൽ നാല് സമുദ്രങ്ങളും ഉണ്ടോ, ആ ജലസ്വരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.64
यस्मात्सर्गाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः ।
यस्मिंश्चैव प्रलीयन्ते तस्मै हेत्वात्मने नमः ॥ १२.४६.६४ ॥
ആരിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടികൾ ഉണ്ടാകുന്നുവോ, സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും എന്ന മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നുവോ, ആരിൽ അവ ലയിക്കുന്നുവോ, ആ ഹേതുസ്വരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.65
यो निषण्णो भवेद्रात्रौ दिवा भवति विष्ठितः ।
इष्टानिष्टस्य च द्रष्टा तस्मै द्रष्ट्रात्मने नमः ॥ १२.४६.६५ ॥
രാത്രിയിൽ ഇരിക്കുന്നവനും പകലിൽ നിൽക്കുന്നവനും ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങളെ കാണുന്നവനുമായവന് — ദ്രഷ്ടൃസ്വരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.66
अकार्यः सर्वकार्येषु धर्मकार्यार्थमुद्यतः ।
वैकुण्ठस्य हि तद्रूपं तस्मै कार्यात्मने नमः ॥ १२.४६.६६ ॥
എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും കർമ്മരഹിതനായിരിക്കെ ധർമ്മകർമ്മത്തിനായി ഉദ്യമിക്കുന്നവൻ; അതാണ് വൈകുണ്ഠന്റെ രൂപം—കർമ്മസ്വരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.67
ब्रह्म वक्तं भुजौ क्षत्रं कृत्स्नमूरूदरं विशः ।
पादौ यस्याश्रिताः शूद्रास्तस्मैवर्णात्मने नमः ॥ १२.४६.६७ ॥
ബ്രാഹ്മണർ അവന്റെ മുഖം, ക്ഷത്രിയർ അവന്റെ ഭുജങ്ങൾ, വൈശ്യർ തുടകളും ഉദരവും, ശൂദ്രർ ആരുടെ പാദങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നുവോ ആ വർണാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.68
अन्नपानेन्धनमयो रसप्राणविवर्धनः ।
यो धारयति भूतानि तस्मै प्राणात्मने नमः ॥ १२.४६.६८ ॥
അന്നം, പാനം, ഇന്ധനം ഇവയാൽ നിറഞ്ഞവനും, രസവും പ്രാണനും വർധിപ്പിക്കുന്നവനും, ഭൂതങ്ങളെ ധരിക്കുന്നവനുമായ പ്രാണാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.69
प्राणानां धारणार्थाय योऽन्नं भुङ्क्ते चतुर्विधम् ।
अन्तर्भूतः पचत्यग्निस्तस्मै पाकात्मने नमः ॥ १२.४६.६९ ॥
പ്രാണങ്ങളെ നിലനിർത്താൻ നാലുവിധം അന്നം ഭക്ഷിക്കുകയും, ഉള്ളിലിരിക്കുന്ന അഗ്നിയായി അതിനെ ദഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പാകാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.70
विषये वर्तमानानां यं तं वैषयिकैर्गुणैः ।
प्राहुर्विषयगोप्तारं तस्मै गोप्त्रात्मने नमः ॥ १२.४६.७० ॥
വിഷയങ്ങളിൽ വർത്തിക്കുന്നവരിൽ, വിഷയഗുണങ്ങളാൽ വിഷയങ്ങളുടെ രക്ഷകനെന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന, ആ രക്ഷകാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.71
अप्रमेयशरीराय सर्वतो बुद्धिचक्षुषे ।
अपारपरिमाणाय तस्मै दिव्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७१ ॥
അളക്കാനാവാത്ത ശരീരമുള്ളവനും, എല്ലായിടത്തും ബുദ്ധിയാകുന്ന കണ്ണുള്ളവനും, അപാരമായ അളവുള്ളവനുമായ ദിവ്യാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.72
परः कालात्परो यज्ञात्परः सदसतश्च यः ।
अनादिरादिर्विश्वस्य तस्मै विश्वात्मने नमः ॥ १२.४६.७२ ॥
കാലത്തിനപ്പുറമുള്ളവനും, യജ്ഞത്തിനപ്പുറമുള്ളവനും, സത്തും അസത്തും കടന്നവനും, ആദിയില്ലാത്തവനും വിശ്വത്തിന്റെ ആദിയുമായ വിശ്വാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.73
वैद्युतो जाठरश्चैव पावकः शुचिरेव च ।
दहनः सर्वभक्षाणां तस्मै वह्न्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७३ ॥
മിന്നലിലും ജഠരാഗ്നിയിലും പാവകനിലും ശുചിയിലും ഉള്ളവനും, എല്ലാ ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നവനുമായ ആ വഹ്ന്യാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.74
रसातलगतः श्रीमार्ननन्तो भगवान्प्रभुः ।
जगद्धारयते योऽसौ तस्मै शेषात्मने नमः ॥ १२.४६.७४ ॥
രസാതലത്തിൽ വസിക്കുന്ന, ശ്രീമാനായ അനന്തൻ, ഭഗവാൻ, പ്രഭു, ലോകത്തെ താങ്ങുന്ന ആ ശേഷാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.75
ज्वलनार्केन्दुताराणां ज्योतिषां दिव्यमूर्तिनाम् ।
यस्तेजयति तेजांसि तस्मै तेजात्मने नमः ॥ १२.४६.७५ ॥
അഗ്നി, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ എന്ന ദിവ്യരൂപജ്യോതിസ്സുകളുടെ തേജസ്സിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന തേജോരൂപനായ അവന് നമസ്കാരം.
12.46.76
आत्मज्ञानमिदं ज्ञानं ज्ञात्वा पञ्चस्ववस्थितम् ।
यं ज्ञानेनाधिगच्छन्ति तस्मै ज्ञानात्मने नमः ॥ १२.४६.७६ ॥
ഇത് ആത്മജ്ഞാനമാണ്; അഞ്ച് ഭൂതങ്ങളിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ജ്ഞാനം. അതറിഞ്ഞ്, ജ്ഞാനത്താൽ ആരെ പ്രാപിക്കുന്നുവോ ആ ജ്ഞാനാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.77
साङ्ख्यैर्योगैर्विनिश्चित्य साध्यैश्च परमर्षिभिः ।
यस्य तु ज्ञायते तत्वं तस्मै गुह्यात्मने नमः ॥ १२.४६.७७ ॥
സാംഖ്യരും യോഗികളും നിശ്ചയിച്ച്, സാധ്യന്മാരും പരമർഷിമാരും ആരുടെ തത്ത്വം അറിയുന്നുവോ, ആ ഗുഹ്യാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.78
जटिने दण्डिने नित्यं लम्बोदरशरीरिणे ।
कमण्डलुनिषङ्गाय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ॥ १२.४६.७८ ॥
ജടധാരിയും ദണ്ഡധാരിയും എപ്പോഴും തൂങ്ങിയ വയറുള്ള ശരീരമുള്ളവനും കമണ്ഡലുവും അമ്പുകൂടും ധരിച്ചവനുമായ ബ്രഹ്മാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.79
शूलिने त्रिदशेशाय त्र्यम्बकाय महात्मने ।
भस्मदिग्धोर्ध्वलिङ्गाय तस्मा रुद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.७९ ॥
ത്രിശൂലധാരിയും ദേവേശനും ത്ര്യംബകനും മഹാത്മാവുമായവന് നമസ്കാരം; ഭസ്മം പൂശിയ ഊർധ്വലിംഗമുള്ള, രുദ്രാത്മാവായവന് നമസ്കാരം.
12.46.80
चन्द्रार्धकृतशीर्षाय व्यालयज्ञोपवीतिने ।
पिनाकशूलहस्ताय तस्मै उग्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८० ॥
അർധചന്ദ്രനെ ശിരസ്സിൽ ധരിച്ചവനും സർപ്പത്തെ യജ്ഞോപവീതമാക്കിയവനും പിനാകവും ശൂലവും കൈയിലേന്തിയവനുമായ ഉഗ്രാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.81
यो जातो वसुदेवेन देवक्यां यदुनन्दनः ।
शङ्खचक्रगदापाणिर्वासुदेवात्मने नमः ॥ १२.४६.८१ ॥
വസുദേവനിൽനിന്ന് ദേവകിയിൽ ജനിച്ച, യദുകുലാനന്ദനും ശംഖ ചക്ര ഗദ ധരിച്ചവനുമായ വാസുദേവാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.82
शिरःकपालमालाय व्याघ्रचर्मनिवासिने ।
भस्मदिग्धशरीराय तस्मै रुद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८२ ॥
തലയോട്ടിമാല ധരിച്ചവനും പുലിത്തോലിൽ വസിക്കുന്നവനും ഭസ്മം പൂശിയ ശരീരമുള്ളവനുമായ രുദ്രാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.83
यो मोहयति भूतानि सर्वपाशानुबन्धनैः ।
सर्वस्य रक्षणार्थाय तस्मै मोहात्मने नमः ॥ १२.४६.८३ ॥
എല്ലാ പാശബന്ധനങ്ങളാലും ഭൂതങ്ങളെ മോഹിപ്പിക്കുന്നവനും എല്ലാവരുടെയും രക്ഷയ്ക്കായുള്ളവനുമായ മോഹാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.84
चैतन्यं सर्वतो नित्यं सर्वप्राणिहृदि स्थितम् ।
सर्वातीततरं सूक्ष्मं तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः ॥ १२.४६.८४ ॥
എല്ലായിടത്തും എപ്പോഴും സർവപ്രാണികളുടെയും ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതനായ ചൈതന്യം, എല്ലാത്തിനും അപ്പുറമുള്ള സൂക്ഷ്മാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.85
पञ्चभूतात्मभूताय भूतादिनिधनाय च ।
अक्रोधद्रोहमोहाय तस्मै शान्तात्मने नमः ॥ १२.४६.८५ ॥
പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മസ്വരൂപനും ഭൂതങ്ങളുടെ ആദിയും അന്തവുമായവനും ക്രോധ-ദ്രോഹ-മോഹങ്ങളില്ലാത്തവനുമായ ആ ശാന്താത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.86
यस्मिन्सर्वं यतः सर्वं यः सर्वं सर्वतश्च यः ।
यश्च सर्वमयो देवस्तस्मै सर्वात्मने नमः ॥ १२.४६.८६ ॥
ആരിൽ സർവവും ഉണ്ടോ, ആരിൽനിന്ന് സർവവും ഉണ്ടായോ, ആര് സർവമാണോ, സർവത്ര ആരുണ്ടോ, സർവമയനായ ദേവനായ ആ സർവാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.87
यः शेते क्षीरपर्यङ्के दिव्यनागविभूषिते ।
फणासहस्ररचिते तस्मै निद्रात्मने नमः ॥ १२.४६.८७ ॥
പാൽക്കടൽ ശയ്യയിൽ, ദിവ്യനാഗങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ആയിരം പടങ്ങളാൽ തീർത്ത മെത്തയിൽ ശയിക്കുന്ന ആ നിദ്രാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.88
विश्वे च मरुतश्चैव रुद्रादित्याश्विनावपि ।
वसवः सिद्धसाध्याश्च तस्मै देवात्मने नमः ॥ १२.४६.८८ ॥
വിശ്വദേവന്മാരും മരുത്തുക്കളും രുദ്രാദിത്യന്മാരും അശ്വിനിമാരും വസുക്കളും സിദ്ധസാധ്യരും അവന്റെ സ്വരൂപങ്ങളാണ്; ആ ദേവാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.89
अव्यक्तं बुद्ध्यहंकारो मनोबुद्धीन्द्रियाणि च ।
तन्मात्राणि विशेषाश्च तस्मै तत्वात्मने नमः ॥ १२.४६.८९ ॥
അവ്യക്തം, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, തന്മാത്രകൾ, വിശേഷങ്ങൾ എന്നിവയും അവന്റേതുതന്നെ; ആ തത്ത്വാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.90
भूतं भव्यं भविष्यच्च भूतादिप्रभवाव्ययः ।
योऽग्रजः सर्वभूतानां तस्मै भूतात्मने नमः ॥ १२.४६.९० ॥
ഭൂതം, ഭവ്യം, ഭാവി; ഭൂതാദിയുടെ ഉത്ഭവവും അവ്യയവുമായവൻ; സർവഭൂതങ്ങളുടെയും ജ്യേഷ്ഠൻ; ആ ഭൂതാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.91
यं हि सूक्ष्मं विचिन्वन्ति परं सूक्ष्मविदो जनाः ।
सूक्ष्मात्सूक्ष्मं च यद्ब्रह्म तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः ॥ १२.४६.९१ ॥
സൂക്ഷ്മജ്ഞാനികൾ ആരെ പരമസൂക്ഷ്മമായി അന്വേഷിക്കുന്നുവോ, സൂക്ഷ്മത്തിലും സൂക്ഷ്മമായ ആ ബ്രഹ്മം ആരാണോ, ആ സൂക്ഷ്മാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.92
मत्स्यो भूत्वा विरिञ्चाय येन वेदाः समाहृताः ।
रसातलगतः शीघ्रं तस्मै मत्स्यात्मने नमः ॥ १२.४६.९२ ॥
മത്സ്യമായി വിരിഞ്ചിക്കായി വേദങ്ങൾ വീണ്ടെടുത്തവനും, വേഗം രസാതലത്തിൽ എത്തിയവനുമായ ആ മത്സ്യാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.93
मन्दराद्रिर्धृतो येन प्राप्ते ह्यमृतमन्थने ।
अतिकर्कशदेहाय तस्मै कूर्मात्मने नमः ॥ १२.४६.९३ ॥
അമൃതമഥനസമയത്ത് മന്ദരപർവതം താങ്ങിയവനും, അതികഠിനദേഹനുമായ ആ കൂർമാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.94
वाराहं रूपमास्थाय महीं सवनपर्वताम् ।
उद्धरत्येकदंष्ट्रेण तस्मै क्रोडात्मने नमः ॥ १२.४६.९४ ॥
വരാഹരൂപം സ്വീകരിച്ച്, കാടും പർവതങ്ങളുമുള്ള ഭൂമിയെ ഒറ്റ കൊമ്പുകൊണ്ട് ഉയർത്തുന്ന ആ ക്രോഡാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.95
नारसिंहवपुः कृत्वा सर्वलोकभयंकरम् ।
हिरण्यकशिपुं जघ्ने तस्मै सिंहात्मने नमः ॥ १२.४६.९५ ॥
സർവലോകഭയങ്കരമായ നരസിംഹരൂപം ധരിച്ച് ഹിരണ്യകശിപുവിനെ വധിച്ചവനും, ആ സിംഹാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.96
पिङ्गेक्षणसटं यस्य रूपं दंष्ट्रानखैर्युतम् ।
दानवेन्द्रान्तकरणं तस्मै दृप्तात्मने नमः ॥ १२.४६.९६ ॥
പിംഗളനേത്രവും കേസരവും കോമ്പും നഖവുമുള്ള രൂപമുള്ളവനും, ദാനവേന്ദ്രനെ അന്തം വരുത്തിയവനുമായ ആ ദൃപ്താത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.97
यं न देवा न गन्धर्वा न दैत्या न च दानवाः ।
तत्वतो हि विजानन्ति तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः
वामनं रूपमास्थाय बलिं संयम्य मायया ।
त्रैलोक्यं क्रान्तवान्यस्तु तस्मै क्रान्तात्मने नमः ॥ १२.४६.९७ ॥
ദേവന്മാരോ ഗന്ധർവന്മാരോ ദൈത്യന്മാരോ ദാനവന്മാരോ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയാത്ത ആ സൂക്ഷ്മാത്മാവിന് നമസ്കാരം. വാമനരൂപം ധരിച്ച്, മായയാൽ ബലിയെ നിയന്ത്രിച്ച് മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും അളന്നവന്, ആ ക്രാന്താത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.98
जमदग्निसुतो भूत्वा रामः शस्त्रभृतां वरः ।
महीं निःक्षत्रियां चक्रे तस्मै रामात्मने नमः ॥ १२.४६.९८ ॥
ജമദഗ്നിയുടെ പുത്രനായി, ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ ഭൂമിയെ ക്ഷത്രിയരില്ലാത്തതാക്കി; ആ രാമാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.99
त्रिःसप्तकृत्वो यश्चैको धर्मे व्युत्क्रान्तिगौरवात् ।
जघान क्षत्रियान्सङ्ख्ये तस्मै क्रोधात्मने नमः ॥ १२.४६.९९ ॥
ധർമ്മലംഘനത്തിന്റെ ഭാരത്താൽ ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരുപത്തൊന്ന് തവണ യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷത്രിയരെ വധിച്ചവന്, ആ ക്രോധാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.100
विभज्य पञ्चधाऽऽत्मानं वायुर्भूत्वा शरीरगः ।
यश्चेष्टयति भूतानि तस्मै वाय्वात्मने नमः ॥ १२.४६.१०० ॥
സ്വയം അഞ്ചായി വിഭജിച്ച്, വായുവായി ശരീരങ്ങളിൽ വസിച്ച് ജീവികളെ ചേഷ്ടിപ്പിക്കുന്നവന്, ആ വായ്വാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.101
रामो दशिरथिर्भूत्वा पुलस्त्यकुलनन्दनम् ।
जघान रावणं सङ्ख्ये तस्मै क्षत्रात्मने नमः ॥ १२.४६.१०१ ॥
ദശരഥപുത്രനായ രാമനായി, പുലസ്ത്യകുലത്തിന്റെ ആനന്ദമായ രാവണനെ യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ചവന്, ആ ക്ഷത്രാത്മാവിന് നമസ്കാരം.
12.46.102
यो हली मुसली श्रीमान्नीलाम्बरधरः स्थितः ।
रामाय रौहिणेयाय तस्मै भोगात्मने नमः ॥ १२.४६.१०२ ॥
കലപ്പയും ഗദയും ധരിച്ച്, നീലവസ്ത്രമണിഞ്ഞ് നിൽക്കുന്ന ശ്രീമാനായ രോഹിണീപുത്രൻ രാമന്, ഭോഗസ്വരൂപനായ അദ്ദേഹത്തിന് നമസ്കാരം.
12.46.103
शङ्खिने चक्रिणे नित्यं शार्ङ्गिणे पीतवाससे ।
वनमालाधरायैव तस्मै कृष्णात्मने नमः ॥ १२.४६.१०३ ॥
എപ്പോഴും ശംഖും ചക്രവും ശാർങ്ഗം വില്ലും ധരിച്ച്, മഞ്ഞവസ്ത്രം ചുറ്റി, വനമാല അണിഞ്ഞ കൃഷ്ണസ്വരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.104
वसुदेवसुतः श्रीमान्क्रीडितो नन्दगोकुले ।
कंसस्य निधनार्थाय तस्मै क्रीडात्मने नमः ॥ १२.४६.१०४ ॥
വസുദേവന്റെ ശ്രീമാനായ പുത്രൻ നന്ദന്റെ ഗോകുലത്തിൽ ലീലകളാടി; കംസന്റെ നാശത്തിനായി. ലീലാസ്വരൂപനായ അദ്ദേഹത്തിന് നമസ്കാരം.
12.46.105
वासुदेवत्वमागम्य यदोर्वंशसमुद्भवः ।
भूभारहरणं चक्रे तस्मै कृष्णात्मने नमः ॥ १२.४६.१०५ ॥
വാസുദേവത്വം പ്രാപിച്ച്, യദുവംശത്തിൽ ജനിച്ച്, ഭൂഭാരം നീക്കിയ കൃഷ്ണസ്വരൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.106
सारथ्यमर्जुनस्याजौ कुर्वन्गीतामृतं ददौ ।
लोकत्रयोपकाराय तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ॥ १२.४६.१०६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ അർജ്ജുനന് സാരഥ്യം ചെയ്ത് ഗീതാമൃതം നൽകി, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ ഉപകാരത്തിനായി; ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ അദ്ദേഹത്തിന് നമസ്കാരം.
12.46.107
दानवांस्तु वशे कृत्वा पुनर्बुद्धत्वमागतः ।
सर्गस्य रक्षणार्थाय तस्मै बुद्धात्मने नमः ॥ १२.४६.१०७ ॥
ദാനവന്മാരെ വശത്താക്കി വീണ്ടും ബുദ്ധത്വം പ്രാപിച്ച്, സൃഷ്ടിയുടെ രക്ഷയ്ക്കായി; ബുദ്ധസ്വരൂപനായ അദ്ദേഹത്തിന് നമസ്കാരം.
12.46.108
हनिष्यति कलौ प्राप्ते म्लेच्छांस्तुरगवाहनः ।
धर्मसंस्थापको यस्तु तस्मै कल्क्यात्मने नमः ॥ १२.४६.१०८ ॥
കലിയുഗം വരുമ്പോൾ കുതിരവാഹനനായി മ്ലേച്ഛരെ സംഹരിച്ച് ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കുന്ന കൽക്കി രൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.109
तारान्वये कालनेमिं हत्वा दानवपुङ्गवम् ।
ददौ राज्यं महेन्द्राय तस्मै साङ्ख्यात्मने नमः ॥ १२.४६.१०९ ॥
താരാവംശത്തിൽ ദാനവശ്രേഷ്ഠനായ കാലനേമിയെ വധിച്ച് മഹേന്ദ്രന് രാജ്യം നൽകിയ സാംഖ്യ രൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.110
यः सर्वप्राणिनां देहे साक्षिभूतो ह्यवस्थितः ।
अक्षरः क्षरमाणानां तस्मै साक्ष्यात्मने नमः ॥ १२.४६.११० ॥
എല്ലാ ജീവികളുടെയും ദേഹത്തിൽ സാക്ഷിയായി നിലകൊള്ളുന്നവനും നശിക്കുന്നവയിൽ നശിക്കാത്തവനുമായവന് സാക്ഷി രൂപന് നമസ്കാരം.
12.46.111
नमोस्तु ते महादेव नमस्ते भक्तवत्सल ।
सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु प्रसीद परमेश्वर ॥ १२.४६.१११ ॥
മഹാദേവാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഭക്തവത്സലാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. സുബ്രഹ്മണ്യാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം; പരമേശ്വരാ, പ്രസന്നനാകേണമേ.
12.46.112
अव्यक्तव्यक्तरूपेण व्याप्तं सर्वं त्वया विभो ।
नारायणं सहस्राक्षं सर्वलोकमहेश्वरम् ॥ १२.४६.११२ ॥
വിഭോ, അവ്യക്തവും വ്യക്തവുമായ രൂപത്താൽ നീ സർവ്വത്തെയും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. നീ നാരായണൻ, സഹസ്രാക്ഷൻ, സർവ്വലോക മഹേശ്വരൻ.
12.46.113
हिरण्यनाभ यज्ञाङ्गममृतं विश्वतोमुखम् ।
सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममङ्गलम् ॥ १२.४६.११३ ॥
ഹിരണ്യനാഭാ, യജ്ഞാംഗാ, അമൃതാ, വിശ്വതോമുഖാ! എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും എപ്പോഴും നിന്നെ സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് അമംഗളമില്ല.
12.46.114
येषां हृदिस्थो देवेशो मङ्गलायतनं हरिः ।
मङ्गल भगवान्विष्णुर्मङ्गलं मधुसूदनः ॥ १२.४६.११४ ॥
ആരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ദേവേശനും മംഗളത്തിന്റെ ആലയവുമായ ഹരി വസിക്കുന്നുവോ, മംഗളം ഭഗവാൻ വിഷ്ണു; മംഗളം മധുസൂദനൻ.
12.46.115
मङ्गलं पुण्डरीकाक्षो मङ्गलं गरुडध्वजः ।
विश्वकर्मन्नमस्तेऽस्तु विश्वात्मन्विश्वसंभव ॥ १२.४६.११५ ॥
മംഗളം പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ; മംഗളം ഗരുഡധ്വജൻ. വിശ്വകർമ്മാവേ, നമസ്കാരം; വിശ്വാത്മാവേ, വിശ്വസംഭവനേ.
12.46.116
अपवर्गस्थभूतानां पञ्चानां परमास्थित ।
नमस्ते त्रिषु लोकेषु वमस्ते परतस्त्रिषु ॥ १२.४६.११६ ॥
അപവർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ പരമാശ്രയമേ, നമസ്കാരം; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നമസ്കാരം, മൂന്നിനപ്പുറവും നമസ്കാരം.
12.46.117
नमस्ते दिक्षु सर्वासु त्वं हि सर्वपरायणम् ।
नमस्ते भगवन्विष्णो त्येकानां प्रभवाव्यय ॥ १२.४६.११७ ॥
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നമസ്കാരം, കാരണം നീ തന്നെയാണ് സർവ്വർക്കും പരമ ആശ്രയം. ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവേ, നമസ്കാരം; ഏകവും അനേകവുമായ അവ്യയ ഉത്ഭവമേ.
12.46.118
त्वं हि कर्ता हृषीकेशः संहर्ता चापराजितः ।
तेन पश्यामि ते दिव्यान्भावान्हि त्रिषुवर्त्मसु ॥ १२.४६.११८ ॥
നീ തന്നെയാണ് കർത്താവ്, ഹൃഷീകേശാ, സംഹർത്താവും നീ തന്നെ, അപരാജിതനേ. അതിനാൽ മൂന്നു വഴികളിലും നിന്റെ ദിവ്യഭാവങ്ങൾ ഞാൻ കാണുന്നു.
12.46.119
तच्च पश्यामि तत्वेन यत्ते रूपं सनातनम् ।
दिवं ते शिरसा व्याप्तं पद्भ्यां देवी वसुंधरा।
विक्रमेण त्रयो लोकाः पुरुषोऽसि सनातनः ॥ १२.४६.११९ ॥
നിന്റെ ആ സനാതന രൂപം ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നു: സ്വർഗ്ഗം നിന്റെ ശിരസ്സിനാൽ വ്യാപ്തമാണ്, ദേവി വസുന്ധര നിന്റെ പാദങ്ങളാൽ; നിന്റെ ചുവടിനാൽ മൂന്നു ലോകങ്ങൾ, നീ സനാതന പുരുഷൻ.
12.46.120
दिशो भुजा रविश्चक्षुर्वीर्ये शुक्रः प्रतिष्ठितः ।
सप्तमार्गा निरुद्धास्ते वायोरमिततेजसः ॥ १२.४६.१२० ॥
ദിക്കുകൾ നിന്റെ ഭുജങ്ങൾ, സൂര്യൻ നിന്റെ കണ്ണ്, ശുക്രൻ നിന്റെ വീര്യത്തിൽ സ്ഥിതനാണ്; അമിതതേജസ്വിയേ, വായുവിന്റെ ഏഴു മാർഗ്ഗങ്ങൾ നിന്നാൽ തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
12.46.121
व्यक्ताव्यक्तस्वरूपेण व्याप्तं सर्वं त्वया विभो ।
अव्यक्तं ब्राह्मणं रूपं व्यक्तमेतच्चराचरम् ॥ १२.४६.१२१ ॥
ഹേ വിഭോ, വ്യക്തവും അവ്യക്തവുമായ രൂപത്താൽ നീ സർവ്വത്തെയും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അവ്യക്തം ബ്രാഹ്മണരൂപം; വ്യക്തമാണ് ഈ ചരാചരജഗത്ത്.
12.46.122
अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् ।
ये नमस्यन्ति गोविन्दं न तेषां विद्यते भयम् ॥ १२.४६.१२२ ॥
ചണപ്പൂവിന്റെ നിറമുള്ള, മഞ്ഞവസ്ത്രം ധരിച്ച അച്യുതനായ ഗോവിന്ദനെ നമസ്കരിക്കുന്നവർക്ക് ഭയമില്ല.
12.46.123
एकोऽपि कृष्णस्य कृतः प्रणामो ।
दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः।
दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म ।
कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय ॥ १२.४६.१२३ ॥
കൃഷ്ണനെ നമസ്കരിക്കുന്ന ഒരു പ്രണാമം പോലും പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങളുടെ അവഭൃഥസ്നാനത്തിന് തുല്യമാണ്. പത്ത് അശ്വമേധം ചെയ്തവൻ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; കൃഷ്ണപ്രണാമി പുനർജന്മത്തിനായി മടങ്ങുന്നില്ല.
12.46.124
कृष्णव्रताः कृष्णमनुस्मरन्तो ।
रात्रौ च कृष्णं पुनरुत्थिता ये।
ते कृष्णदेहाः प्रविशन्ति कृष्ण ।
माज्यं यथा मन्त्रहुतं हुताशे ॥ १२.४६.१२४ ॥
കൃഷ്ണവ്രതരും എപ്പോഴും കൃഷ്ണനെ സ്മരിക്കുന്നവരും രാത്രിയിലും കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിച്ച് വീണ്ടും ഉണരുന്നവരുമായവർ — അവർ കൃഷ്ണദേഹികളായി കൃഷ്ണനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; മന്ത്രത്താൽ ഹവിസ്സായി അർപ്പിച്ച നെയ്യ് അഗ്നിയിൽ ചേരുന്നതുപോലെ.
12.46.125
नमो नरकसंत्रासरक्षामण्डलकारिणे ।
संसारनिम्नगावर्ततरिकाष्ठाय विष्णवे ॥ १२.४६.१२५ ॥
നരകഭീതിയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണവലയം ഒരുക്കുന്നവനും, സംസാരനദിയുടെ ചുഴിയിൽ തോണിയായി നിൽക്കുന്നവനുമായ വിഷ്ണുവിന് നമസ്കാരം.
12.46.126
नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च ।
जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः ॥ १२.४६.१२६ ॥
ബ്രാഹ്മണരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ദേവന് നമസ്കാരം; പശുക്കൾക്കും ബ്രാഹ്മണർക്കും ഹിതം ചെയ്യുന്നവന് നമസ്കാരം. ലോകഹിതനായ കൃഷ്ണന്, ഗോവിന്ദന് നമസ്കാരം, നമസ്കാരം.
12.46.127
प्राणकान्तारपाथेयं संसारोच्छेदभेषजम् ।
दुःखशोकपरित्राणं हरिरित्यक्षरद्वयम् ॥ १२.४६.१२७ ॥
പ്രാണനെന്ന കാട്ടിലെ യാത്രയ്ക്കുള്ള ആഹാരം, സംസാരം ഛേദിക്കുന്ന ഔഷധം, ദുഃഖശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള രക്ഷ — 'ഹരി' എന്ന രണ്ടക്ഷരങ്ങൾ.
12.46.128
नारायणपरं ब्रह्म नारायणपरं तपः ।
नारायणपरं सत्यं नारायणपरं परम् ॥ १२.४६.१२८ ॥
നാരായണനാണ് പരബ്രഹ്മം; നാരായണനാണ് പരമമായ തപസ്സ്; നാരായണനാണ് പരമസത്യം; നാരായണനാണ് പരമൻ.
12.46.129
यथा विष्णुमयं सत्यं यथा विष्णुमयं हविः ।
तथा विष्णुमयं सर्वं पाप्मा ने नश्यतां तथा ॥ १२.४६.१२९ ॥
സത്യം വിഷ്ണുമയമായിരിക്കുന്നതുപോലെയും ഹവിസ്സ് വിഷ്ണുമയമായിരിക്കുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെ എല്ലാം വിഷ്ണുമയം; അതുപോലെ എന്റെ പാപം നശിക്കട്ടെ.
12.46.130
तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः ।
प्रणामं येऽपि कुर्वन्ति तेषामपि नमोनमः ॥ १२.४६.१३० ॥
ആ യജ്ഞവരാഹനും അമിത തേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവുമായവനെ നമസ്കരിക്കുന്നവർക്കും നമസ്കാരം, നമസ്കാരം.
12.46.131
त्वां प्रपन्नाय भक्ताय गतिमिष्टां जिगीषवे ।
यच्छ्रेयः पुण्डरीकाक्ष तद्ध्यायस्व सुरोत्तम ॥ १२.४६.१३१ ॥
നിന്നെ ശരണം പ്രാപിച്ച ഭക്തനും ജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമായവന് ഇഷ്ടമായ ഗതി നൽകുക; ശ്രേയസ്സ് ഏതോ അതിനെ ധ്യാനിക്കുക, പുണ്ഡരീകാക്ഷ, സുരോത്തമ.
12.46.132
इति विद्यातपोयोनिरयोनिर्विष्णुरीडितः ।
वाग्यज्ञेनार्चितो देवः प्रीयतां मे जनार्दनः ॥ १२.४६.१३२ ॥
ഇങ്ങനെ വിദ്യയുടെയും തപസ്സിന്റെയും ഉറവിടവും ജന്മരഹിതനും സ്തുതിക്കപ്പെട്ട വിഷ്ണുവും വാക്യജ്ഞത്താൽ പൂജിതനായ ദേവനുമായ ജനാർദ്ദനൻ എന്നിൽ പ്രസന്നനാകട്ടെ.
12.46.133
एतावदुक्त्वा वचनं भीष्मस्तद्रतमानसः ।
नम इत्येव कृष्णाय प्रणाममकरोत्तदा ॥ १२.४६.१३३ ॥
ഇത്രയും പറഞ്ഞശേഷം, മനസ്സ് അവനിൽത്തന്നെ ഉറപ്പിച്ച ഭീഷ്മർ, 'നമഃ' എന്നു പറഞ്ഞ് കൃഷ്ണന് അപ്പോൾ പ്രണാമം ചെയ്തു.
12.46.134
तस्मिन्नुपरते वाक्ये ततस्ते ब्रह्मवादिनः ।
भीष्मं वाग्भिर्वाष्पगलास्तमानर्चुर्महाद्युतिम् ॥ १२.४६.१३४ ॥
ആ വാക്ക് നിലച്ചപ്പോൾ, കണ്ണീരിൽ തൊണ്ട ഇടറിയ ആ ബ്രഹ്മവാദികൾ മഹാതേജസ്വിയായ ഭീഷ്മരെ വാക്കുകളാൽ വണങ്ങി.
12.46.135
तेऽस्तुवन्तश्च विप्रेन्द्राः केशवं पुरुषोत्तमम् ।
भीष्मं च शनकैः सर्वे प्रशशंसुः पुनः पुनः ॥ १२.४६.१३५ ॥
ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ പുരുഷോത്തമനായ കേശവനെ സ്തുതിച്ചും ഭീഷ്മരെയും മെല്ലെ മെല്ലെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രശംസിച്ചു.
12.46.136
अधिगम्य तु योगेन भक्तिं भीष्मस्य माधवः ।
त्रैलोक्यदर्शनं ज्ञानं दिव्यं दत्त्वा ययौ हरिः ॥ १२.४६.१३६ ॥
യോഗത്താൽ ഭീഷ്മന്റെ ഭക്തി അറിഞ്ഞ മാധവനായ ഹരി, ത്രിലോകദർശനമാകുന്ന ദിവ്യജ്ഞാനം നൽകി പോയി.
12.46.137
विदित्वा भक्तियोगं तं भीष्मस्य पुरुषोत्तमः ।
सहसोत्थाय तं हृष्टो यानमेवान्वपद्यत ॥ १२.४६.१३७ ॥
ഭീഷ്മന്റെ ഭക്തിയോഗം അറിഞ്ഞ പുരുഷോത്തമൻ സന്തോഷത്തോടെ പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ആ രഥത്തിൽ തന്നെ കയറി.
12.46.138
केशवः सात्यकिश्चैव रथेनकेन जग्मतुः ।
अपरेण महात्मानौ युधिष्ठिरधनञ्जयौ ॥ १२.४६.१३८ ॥
കേശവനും സാത്യകിയും ഒരു രഥത്തിൽ പോയി; മഹാത്മാക്കളായ യുധിഷ്ഠിരനും ധനഞ്ജയനും മറ്റൊരു രഥത്തിൽ പോയി.
12.46.139
भीमसेनो यमौ चोभौ रथमेकं समास्थिताः ।
कृपो युयुत्सुः सूतश्च सञ्जयश्चापरं रथम् ॥ १२.४६.१३९ ॥
ഭീമസേനനും ഇരട്ടകളായ യമന്മാരും ഒരു രഥത്തിൽ കയറി; കൃപരും യുയുത്സുവും സൂതനും സഞ്ജയനും മറ്റൊരു രഥത്തിൽ കയറി.
12.46.140
ते रथैर्नगराकारैः प्रयाताः पुरुषर्षभाः ।
नेमिघोषेण महता कम्पयन्ते वसुंधराम् ॥ १२.४६.१४० ॥
നഗരങ്ങളുടെ രൂപമുള്ള രഥങ്ങളിൽ പുറപ്പെട്ട ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ ചക്രങ്ങളുടെ മഹാഘോഷത്താൽ ഭൂമിയെ വിറപ്പിച്ചു.
12.46.141
ततो गिरः पुरुषवरस्तवेरितां ।
द्विजेरिताः पथिषु मनाक् स शुश्रुवे।
कृताञ्जलिं प्रणतमथापरं जनं ।
स केशिहा मुदितमनास्थनन्दत ॥ १२.४६.१४१ ॥
അപ്പോൾ ആ പുരുഷോത്തമൻ വഴികളിൽ ബ്രാഹ്മണർ ഉച്ചരിച്ച നിന്റെ സ്തുതിവചനങ്ങൾ അല്പം കേട്ടു; കൈകൂപ്പി വണങ്ങിനിൽക്കുന്ന മറ്റൊരാളെ കണ്ട് കേശിഹന്താവ് സന്തോഷചിത്തനായി ആനന്ദിച്ചു.
12.46.142
इति स्मरन्पठति च शार्ङ्गधन्वनः ।
शृणोतु वा यदुकुलनन्दनस्तवम्।
स चक्रभृत्प्रतिहतसर्वाकिल्विषो ।
जनार्दनं प्रविशति देहसंक्षये ॥ १२.४६.१४२ ॥
ഇങ്ങനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ശാർങ്ഗധന്വാവിന്റെ സ്തുതി പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും, അല്ലെങ്കിൽ യദുകുലനന്ദനന്റെ സ്തുതി ശ്രവിക്കുന്നവനും, ചക്രധാരിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ സകലപാപവും നശിച്ചവനായി, ദേഹം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ ജനാർദ്ദനനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
12.46.143
यं योगिनः प्राणवियोगकाले ।
यत्नेन चित्ते विनिवेशयन्ति।
स तं पुरस्ताद्धरिमीक्षमाणः ।
प्राणाञ्जहौ प्राप्तफलो हि भीष्मः ॥ १२.४६.१४३ ॥
യോഗികൾ പ്രാണവിയോഗകാലത്ത് പ്രയത്നത്താൽ മനസ്സിൽ ഉറപ്പിക്കുന്ന ആ ഹരിയെ മുന്നിൽ കണ്ടുകൊണ്ട് ഭീഷ്മർ പ്രാണൻ വെടിഞ്ഞു; അദ്ദേഹം തന്റെ ഫലം നേടിയിരുന്നു.
12.46.144
स्ववराजः समाप्तोऽयं विष्णोरद्भुतकर्मणः ।
गाङ्गेयेन पुरा गीतो महापातकनाशनः ॥ १२.४६.१४४ ॥
അത്ഭുതകർമ്മങ്ങളുള്ള വിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിക്കുന്ന ഈ സ്തോത്രരാജം സമാപിച്ചു; പണ്ട് ഗാംഗേയൻ പാടിയത്, മഹാപാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നത്.
12.46.145
इमं नरः स्तवराजं मुमुक्षुः ।
पठञ्शुचिः कलुषितकल्मषापहम्।
अतीत्य लोकान्मलिनः समामता ।
न्पदं स गच्छत्यमृतं महात्मनः ॥ १२.४६.१४५ ॥
മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഈ സ്തോത്രരാജം ശുദ്ധിയോടെ ജപിച്ചാൽ, കളങ്കമുള്ള പാപങ്ങളെ നീക്കി, ലോകങ്ങൾക്കപ്പുറം കടന്ന്, മഹാത്മാവിന്റെ അമൃതപദം പ്രാപിക്കുന്നു.