Mahābhārata · Adhyāya 12.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.53.1
धर्मात्मनि महावीर्ये सत्यसन्धे जितात्मनि ।
देवव्रते महाभागे शरतल्पगतेऽच्युते ॥ १२.५३.१ ॥
Sobre aquel de alma justa, de gran valor, fiel a su voto, dueño de sí, Devavrata, muy afortunado, tendido en el lecho de flechas, el inmutable.
12.53.2
शयाने वीरशयने भीष्मे शन्तनुनन्दने ।
गाङ्गेये पुरुषव्याघ्रे पाण्डवैः पर्युपासिते ॥ १२.५३.२ ॥
Cuando Bhīṣma, hijo de Śantanu, hijo de Gaṅgā, tigre entre los hombres, yacía en el lecho de los héroes y los Pāṇḍavas lo atendían.
12.53.3
काः कथाः समवर्तन्त तस्मिन्वीरसमागमे ।
हतेषु सर्वसैन्येषु तन्मे शंस महामुने ॥ १२.५३.३ ॥
¿Qué conversaciones tuvieron lugar en aquella asamblea de héroes, cuando todos los ejércitos habían sido muertos? Dímelo, oh gran sabio.
12.53.4
शरतल्पगते भीष्मे कौरवाणां पितामहे ।
आजग्मुर्ऋषयः सिद्धा नारदप्रमुखा नृप ॥ १२.५३.४ ॥
Entonces, oh rey, los sabios y los seres perfeccionados, encabezados por Nārada, vinieron a Bhīṣma, abuelo de los Kauravas, que yacía en su lecho de flechas.
12.53.5
हतशिष्टाश्च राजानो युधिष्ठिरपुरोगमाः ।
धृतराष्ट्रश्च कृष्णश्च भीमार्जुनयमास्तथा ॥ १२.५३.५ ॥
Y los reyes supervivientes, encabezados por Yudhiṣṭhira, junto con Dhṛtarāṣṭra, Kṛṣṇa, y asimismo Bhīma, Arjuna y los gemelos, llegaron allí.
12.53.6
तेऽभिगम्य महात्मानो भरतानां पितामहम् ।
अन्वशोचन्त गाङ्गेयमादित्यं पतितं यथा ॥ १२.५३.६ ॥
Aquellos magnánimos, acercándose al abuelo de los Bharata, lloraron por el hijo de Gaṅgā como se llora por el sol caído.
12.53.7
मुहूर्तमिव च ध्यात्वा नारदो देवदर्शनः ।
उवाच पाण्डवान्सर्वान्हतशिष्टांश्च पार्थिवान् ॥ १२.५३.७ ॥
Tras meditar un instante, Nārada, vidente de los dioses, habló a todos los Pāṇḍavas y a los reyes que quedaban tras la matanza.
12.53.8
प्राप्तकालं समाचक्षे भीष्मोऽयमनुयुज्यताम् ।
अस्तमेति हि गाङ्गेयो भानुमानिव भारत ॥ १२.५३.८ ॥
"Ha llegado el momento; aquí está Bhīṣma, interrogadle. Oh Bhārata, el hijo de Gaṅgā está a punto de ponerse, como el sol."
12.53.9
अयं प्राणानुत्सिसृक्षुस्तं सर्वेऽभ्यनुपृच्छत ।
कृत्स्नान्हि विविधान्धर्मांश्चातुर्वर्ण्यस्य वेत्त्ययम् ॥ १२.५३.९ ॥
Él está a punto de abandonar la vida; preguntadle todos. Él conoce los deberes completos y diversos de las cuatro órdenes sociales.
12.53.10
एष वृद्धः पराँल्लोकान्संप्राप्नोति तनुं त्यजन् ।
तं शीघ्रमनुयुञ्जीध्वं संशयान्मनसि स्थितान् ॥ १२.५३.१० ॥
Este anciano, al abandonar su cuerpo, está a punto de alcanzar los mundos superiores; preguntadle pronto por las dudas que habitan en vuestras mentes.
12.53.11
एवमुक्ते नारदेन भीष्ममीयुर्नराधिपाः ।
प्रष्टुं चाशक्रुवन्तस्ते वीक्षांचक्रुः परस्परम् ॥ १२.५३.११ ॥
Cuando Nārada habló así, los reyes fueron hacia Bhīṣma, pero, incapaces de preguntarle, se miraron unos a otros.
12.53.12
अथोवाच हृषीकेशं पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नान्यस्त्वद्देवकीपुत्र शक्तः प्रष्टुं पितामहम् ॥ १२.५३.१२ ॥
Entonces Yudhiṣṭhira, hijo de Pāṇḍu, habló a Hṛṣīkeśa: «Oh hijo de Devakī, nadie más que tú es capaz de preguntar al abuelo.»
12.53.13
प्रव्याहर यदुश्रेष्ठ त्वमग्रे मधुसूदन ।
त्वं हि नस्तात सर्वेषां सर्वधर्मविदुत्तमः ॥ १२.५३.१३ ॥
Mejor de los Yadus, Madhusūdana, habla tú primero. Querido, tú eres el más alto conocedor de todos los dharmas entre todos nosotros.
12.53.14
एवमुक्तः पाण्डवेन भगवान्केशवस्तदा ।
अभिगम्य दुराधर्षं प्रव्याहारयदच्युतः ॥ १२.५३.१४ ॥
Así interpelado por el Pāṇḍava, el bienaventurado Keśava, el infalible Acyuta, se acercó al inaccesible y comenzó a hablar.
12.53.15
कच्चित्सुखेन रजनी व्युष्टा ते राजसत्तम ।
विस्पष्टलक्षणा बुद्धिः कच्चिच्चोपस्थिता तव ॥ १२.५३.१५ ॥
Mejor de los reyes, ¿ha transcurrido tu noche felizmente? ¿Está tu intelecto presente en ti, con sus claros rasgos?
12.53.16
कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रतिभान्ति च तेऽनघ ।
न ग्लायते च हृदयं न च ते व्याकुलं मनः ॥ १२.५३.१६ ॥
Oh sin mancha, ¿brillan para ti todos tus saberes? ¿No se cansa tu corazón, y tu mente no está turbada?
12.53.17
दाहो मोहः श्रमश्चैव क्लमो ग्लानिस्तथा रुजा ।
तव प्रसादाद्वार्ष्णेय सद्यो व्यपगतानि मे ॥ १२.५३.१७ ॥
Descendiente de Vṛṣṇi, por tu gracia la quemazón, el engaño, la fatiga, el agotamiento, el desfallecimiento y el dolor se han apartado de mí al instante.
12.53.18
यच्च भूतं भविष्यच्च भवच्च परमद्युते ।
तत्सर्वमनुपश्यामि पाणौ फलमिवाहितम् ॥ १२.५३.१८ ॥
Oh supremamente radiante, todo lo que es pasado, futuro y presente lo veo claramente como un fruto puesto en la palma de la mano.
12.53.19
वेदोक्ताश्चैव ये धर्मा वेदान्ताधिगताश्च ये ।
तान्सर्वान्संप्रपश्यामि वरदानात्तवाच्युत ॥ १२.५३.१९ ॥
Veo claramente todos los deberes declarados en los Vedas y conocidos por el Vedānta, oh Acyuta, por tu don.
12.53.20
शिष्टैश्च धर्मो यः प्रोक्तः स च मे हृदि वर्तते ।
देशजातिकुलानां च धर्मज्ञोऽस्मि जनार्दन ॥ १२.५३.२० ॥
El dharma enseñado por los sabios también reside en mi corazón, y conozco los deberes de regiones, castas y linajes, oh Janārdana.
12.53.21
चतुर्ष्वाश्रमधर्मेषु योऽर्थः स च हृदि स्थितः ।
राजधर्मांश्च सकलानवगच्छामि केशव ॥ १२.५३.२१ ॥
El sentido que hay en los deberes de las cuatro etapas de la vida también permanece en mi corazón, y comprendo todos los deberes del rey, oh Keśava.
12.53.22
यच्च यत्र च वक्तव्यं तद्वक्ष्यामि जनार्दन ।
तव प्रसादाद्धि शुभा मनो मे बुद्धिराविशत् ॥ १२.५३.२२ ॥
Diré lo que debe decirse y donde debe decirse, oh Janārdana; por tu gracia ha entrado en mi mente un buen entendimiento.
12.53.23
युवेवास्मि समावृत्तस्त्वदनुध्यानबृंहितः ।
वक्तुं श्रेयः समर्थोऽस्मि त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥ १२.५३.२३ ॥
Fortalecido por la meditación en ti, me siento como renovado en la juventud; por tu gracia sola, oh Janārdana, soy capaz de hablar lo que es bueno.
12.53.24
स्वयं किमर्थं तु भवाञ्श्रेयो न प्राह पाण्डवम् ।
किं ते विवक्षितं चात्र तदाशु वद माधव ॥ १२.५३.२४ ॥
¿Por qué no le dijiste tú mismo lo bueno al Pāṇḍava? Di pronto lo que pretendes decir aquí, oh Mādhava.
12.53.25
यशसः श्रेयसश्चैव मूल मां विद्धि कौरव ।
मत्तः सर्वेऽभिनिर्वृत्ता भावाः सदसदात्मकाः ॥ १२.५३.२५ ॥
Oh Kaurava, sabe que yo soy la raíz de la gloria y del bienestar. De mí han surgido todos los seres, de naturaleza existente y no existente.
12.53.26
शीतांशुश्चन्द्र इत्युक्ते लोके को विस्मयिष्यति ।
तथैव यशसा पूर्णे मयि को विस्मयिष्यति ॥ १२.५३.२६ ॥
Cuando en el mundo se llama a la luna el de rayos frescos, la luna, ¿quién se asombraría? Del mismo modo, colmado de gloria como estoy, ¿quién se asombraría?
12.53.27
आधेयं तु मया भूयो यशस्तव महाद्युते ।
ततो मे विपुला बुद्धिस्त्वयि भीष्म समाहिता ॥ १२.५३.२७ ॥
Oh tú de gran esplendor, aún debo otorgar tu gloria. Por eso, oh Bhīṣma, mi vasta comprensión está fija en ti.
12.53.28
यावद्धि पृथिवीपाल पृथ्वीयं स्थास्यति ध्रुवा ।
तावत्तवाक्षया कीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति ॥ १२.५३.२८ ॥
Oh protector de la tierra, mientras esta tierra permanezca firme, tu gloria imperecedera recorrerá los mundos.
12.53.29
यच्च त्वं वक्ष्यसे भीष्म पाण्डवायानुपृच्छते ।
वेदप्रवाद इव ते स्थास्यते वसुधातले ॥ १२.५३.२९ ॥
Oh Bhīṣma, lo que digas al pāṇḍava cuando pregunte permanecerá en la superficie de la tierra con tu nombre, como una enseñanza védica.
12.53.30
यश्चैतेन प्रमाणेन योक्ष्यत्यात्मानमात्मना ।
स फलं सर्वपुण्यानां प्रेत्य चानुभविष्यति ॥ १२.५३.३० ॥
Quien, mediante esta autoridad, una su yo a su propio sí mismo, después de la muerte experimentará el fruto de todos los méritos.
12.53.31
एतस्मात्कारणाद्भीष्म मतिर्दिव्या मया हि ते ।
दत्ता यशो विप्रथयेत्कथं भूयस्तवेति ह ॥ १२.५३.३१ ॥
Por esta razón, oh Bhīṣma, te he dado esta inteligencia divina. ¿Cómo se extenderá de nuevo tu fama?
12.53.32
यावद्धि प्रथते लोके पुरुषस्य यशो भुवि ।
तावत्तस्याक्षया कीर्तिर्भवतीति विनिश्चिता ॥ १२.५३.३२ ॥
Mientras la fama de un hombre se extienda sobre la tierra en el mundo, tanto tiempo perdurará su gloria imperecedera; así está determinado.
12.53.33
राजानो हतशिष्टास्त्वां राजन्नभित आसते ।
धर्माननुयुयुक्षन्तस्तेभ्यः प्रब्रूहि भारत ॥ १२.५३.३३ ॥
Oh rey, los reyes que sobrevivieron a la matanza se sientan a tu alrededor, deseando aprender los deberes. Oh Bhārata, explícales.
12.53.34
भवान्हि वयसा वृद्धः श्रुताचारसमन्वितः ।
कुशलो राजधर्माणां सर्वेषामपराश्च ये ॥ १२.५३.३४ ॥
Pues tú eres anciano en años, dotado de saber y de buena conducta, diestro en los deberes de los reyes, y más diestro que todos los demás.
12.53.35
जन्मप्रभृति ते किंचिद्वॄजिनं न ददर्श ह ।
ज्ञातारं सर्वधर्माणां त्वां विदुः सर्वपार्थिवाः ॥ १२.५३.३५ ॥
Desde tu nacimiento nunca se vio en ti falta alguna; todos los reyes te conocen como el conocedor de todos los deberes.
12.53.36
तेभ्यः पितेव पुत्रेभ्यो राजन्ब्रूहि परं नयम् ।
ऋषयश्चैव देवाश्च त्वया नित्यमुपासिताः ॥ १२.५३.३६ ॥
Oh rey, háblales como un padre a sus hijos y expón la política suprema; pues siempre has honrado a los sabios y a los dioses.
12.53.37
तस्माद्वक्तव्यमेवेदं त्वयाऽवश्यमशेषतः ।
धर्मं शुश्रूषमाणेभ्यः पृष्टेन न सता पुनः ॥ १२.५३.३७ ॥
Por tanto, debes explicar esto por completo sin falta; el hombre virtuoso no debe volver a rechazar a quienes, deseosos de escuchar el dharma, preguntan.
12.53.38
वक्तव्यं विदुषा चेति धर्ममाहुर्मनीषिणः ।
अप्रतिब्रुवतः कष्टो दोषो हि भविता प्रभो ॥ १२.५३.३८ ॥
El sabio debe hablar, dicen los sabios acerca del dharma; pues para quien no responde, oh señor, sobrevendrá una grave falta.
12.53.39
तस्मात्पुत्रैश्च पौत्रेश्च धर्मान्पृष्टान्सनातनान् ।
विद्वञ्जिज्ञासमानेभ्यः प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.५३.३९ ॥
Por tanto, oh sabio, explica los dharmas eternos preguntados por hijos y nietos a quienes desean saber, oh toro de los Bharatas.