ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.53.1
धर्मात्मनि महावीर्ये सत्यसन्धे जितात्मनि ।
देवव्रते महाभागे शरतल्पगतेऽच्युते ॥ १२.५३.१ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା, ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟସନ୍ଧ, ଜିତାତ୍ମା, ଦେବବ୍ରତ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ—ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କରିଥିବା ସେହି ଅଚ୍ୟୁତ ବିଷୟରେ।
12.53.2
शयाने वीरशयने भीष्मे शन्तनुनन्दने ।
गाङ्गेये पुरुषव्याघ्रे पाण्डवैः पर्युपासिते ॥ १२.५३.२ ॥
ବୀରଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କରିଥିବା ଶାନ୍ତନୁ ପୁତ୍ର, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ।
12.53.3
काः कथाः समवर्तन्त तस्मिन्वीरसमागमे ।
हतेषु सर्वसैन्येषु तन्मे शंस महामुने ॥ १२.५३.३ ॥
ସମସ୍ତ ସୈନ୍ୟ ହତ ହେବା ପରେ ସେ ବୀରମାନଙ୍କ ସମାଗମରେ କେଉଁ କଥା ହୋଇଥିଲା? ହେ ମହାମୁନି, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.53.4
शरतल्पगते भीष्मे कौरवाणां पितामहे ।
आजग्मुर्ऋषयः सिद्धा नारदप्रमुखा नृप ॥ १२.५३.४ ॥
ହେ ନୃପ, ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଥିବା କୌରବ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ନାରଦ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଆସିଥିଲେ।
12.53.5
हतशिष्टाश्च राजानो युधिष्ठिरपुरोगमाः ।
धृतराष्ट्रश्च कृष्णश्च भीमार्जुनयमास्तथा ॥ १२.५३.५ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ବଞ୍ଚିଥିବା ରାଜାମାନେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, କୃଷ୍ଣ, ସେପରି ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଯମଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ।
12.53.6
तेऽभिगम्य महात्मानो भरतानां पितामहम् ।
अन्वशोचन्त गाङ्गेयमादित्यं पतितं यथा ॥ १२.५३.६ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ଭରତବଂଶର ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ପତିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କଲେ।
12.53.7
मुहूर्तमिव च ध्यात्वा नारदो देवदर्शनः ।
उवाच पाण्डवान्सर्वान्हतशिष्टांश्च पार्थिवान् ॥ १२.५३.७ ॥
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି ଦେବଦର୍ଶୀ ନାରଦ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ ହତଶେଷ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.53.8
प्राप्तकालं समाचक्षे भीष्मोऽयमनुयुज्यताम् ।
अस्तमेति हि गाङ्गेयो भानुमानिव भारत ॥ १२.५३.८ ॥
"ସମୟ ଆସିଛି; ଏହି ଭୀଷ୍ମ, ଏଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କର। ହେ ଭାରତ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ଅସ୍ତ ଯାଉଛନ୍ତି।"
12.53.9
अयं प्राणानुत्सिसृक्षुस्तं सर्वेऽभ्यनुपृच्छत ।
कृत्स्नान्हि विविधान्धर्मांश्चातुर्वर्ण्यस्य वेत्त्ययम् ॥ १२.५३.९ ॥
ସେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ। ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ୍ୟର ସମସ୍ତ ଓ ବିବିଧ ଧର୍ମ ସେ ଜାଣନ୍ତି।
12.53.10
एष वृद्धः पराँल्लोकान्संप्राप्नोति तनुं त्यजन् ।
तं शीघ्रमनुयुञ्जीध्वं संशयान्मनसि स्थितान् ॥ १२.५३.१० ॥
ଏହି ବୃଦ୍ଧ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ଉତ୍ତମ ଲୋକ ପାଇବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ସଂଶୟ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ।
12.53.11
एवमुक्ते नारदेन भीष्ममीयुर्नराधिपाः ।
प्रष्टुं चाशक्रुवन्तस्ते वीक्षांचक्रुः परस्परम् ॥ १२.५३.११ ॥
ନାରଦଙ୍କ ଏପରି କହିବା ପରେ ରାଜାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ପଚାରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଚାହିଁଲେ।
12.53.12
अथोवाच हृषीकेशं पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नान्यस्त्वद्देवकीपुत्र शक्तः प्रष्टुं पितामहम् ॥ १२.५३.१२ ॥
ତେବେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଦେବକୀପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କ ବିନା ଆଉ କେହି ପିତାମହଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି।"
12.53.13
प्रव्याहर यदुश्रेष्ठ त्वमग्रे मधुसूदन ।
त्वं हि नस्तात सर्वेषां सर्वधर्मविदुत्तमः ॥ १२.५३.१३ ॥
ହେ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ତୁମେ ପ୍ରଥମେ କୁହ। ହେ ତାତ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ହିଁ ଉତ୍ତମ।
12.53.14
एवमुक्तः पाण्डवेन भगवान्केशवस्तदा ।
अभिगम्य दुराधर्षं प्रव्याहारयदच्युतः ॥ १२.५३.१४ ॥
ପାଣ୍ଡବ ଏହିପରି କହିବାରୁ ଭଗବାନ କେଶବ, ଅଚ୍ୟୁତ, ସେହି ଦୁର୍ଧର୍ଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
12.53.15
कच्चित्सुखेन रजनी व्युष्टा ते राजसत्तम ।
विस्पष्टलक्षणा बुद्धिः कच्चिच्चोपस्थिता तव ॥ १२.५३.१५ ॥
ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ରାତି ସୁଖରେ କଟିଲା କି? ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ପଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ତୁମ ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି କି?
12.53.16
कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रतिभान्ति च तेऽनघ ।
न ग्लायते च हृदयं न च ते व्याकुलं मनः ॥ १२.५३.१६ ॥
ହେ ଅନଘ, ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି କି? ତୁମ ହୃଦୟ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇନାହିଁ କି, ତୁମ ମନ ବ୍ୟାକୁଳ ନୁହେଁ କି?
12.53.17
दाहो मोहः श्रमश्चैव क्लमो ग्लानिस्तथा रुजा ।
तव प्रसादाद्वार्ष्णेय सद्यो व्यपगतानि मे ॥ १२.५३.१७ ॥
ହେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୋ ଦାହ, ମୋହ, ଶ୍ରମ, କ୍ଳାନ୍ତି, ଗ୍ଲାନି ଓ ବେଦନା ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଦୂର ହୋଇଗଲା।
12.53.18
यच्च भूतं भविष्यच्च भवच्च परमद्युते ।
तत्सर्वमनुपश्यामि पाणौ फलमिवाहितम् ॥ १२.५३.१८ ॥
ହେ ପରମ ଦ୍ୟୁତି, ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯାହା ଅଛି ସବୁ ମୁଁ ହାତରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଫଳ ପରି ଦେଖୁଛି।
12.53.19
वेदोक्ताश्चैव ये धर्मा वेदान्ताधिगताश्च ये ।
तान्सर्वान्संप्रपश्यामि वरदानात्तवाच्युत ॥ १२.५३.१९ ॥
ବେଦରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଏବଂ ବେଦାନ୍ତରୁ ଜଣାଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଧର୍ମ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖୁଛି, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ତୁମ ବରଦାନ ଯୋଗୁଁ।
12.53.20
शिष्टैश्च धर्मो यः प्रोक्तः स च मे हृदि वर्तते ।
देशजातिकुलानां च धर्मज्ञोऽस्मि जनार्दन ॥ १२.५३.२० ॥
ଶିଷ୍ଟମାନେ କହିଥିବା ଯେଉଁ ଧର୍ମ, ତାହା ମଧ୍ୟ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅଛି; ଦେଶ, ଜାତି ଓ କୁଳର ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣେ, ହେ ଜନାର୍ଦନ।
12.53.21
चतुर्ष्वाश्रमधर्मेषु योऽर्थः स च हृदि स्थितः ।
राजधर्मांश्च सकलानवगच्छामि केशव ॥ १२.५३.२१ ॥
ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମରେ ଯେଉଁ ଅର୍ଥ ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ମୋ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ; ରାଜଧର୍ମ ସବୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବୁଝେ, ହେ କେଶବ।
12.53.22
यच्च यत्र च वक्तव्यं तद्वक्ष्यामि जनार्दन ।
तव प्रसादाद्धि शुभा मनो मे बुद्धिराविशत् ॥ १२.५३.२२ ॥
ଯାହା କହିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ କହିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ମୁଁ କହିବି, ହେ ଜନାର୍ଦନ; ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ହିଁ ମୋ ମନରେ ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରବେଶ କରିଛି।
12.53.23
युवेवास्मि समावृत्तस्त्वदनुध्यानबृंहितः ।
वक्तुं श्रेयः समर्थोऽस्मि त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥ १२.५३.२३ ॥
ତୁମ ଧ୍ୟାନରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁଁ ଯେମିତି ପୁନର୍ବାର ଯୁବକ ହୋଇଯାଇଛି; ହେ ଜନାର୍ଦନ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ହିଁ ମୁଁ ଶ୍ରେୟ କହିବାରେ ସମର୍ଥ।
12.53.24
स्वयं किमर्थं तु भवाञ्श्रेयो न प्राह पाण्डवम् ।
किं ते विवक्षितं चात्र तदाशु वद माधव ॥ १२.५३.२४ ॥
ତୁମେ ନିଜେ କାହିଁକି ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଶ୍ରେୟ କହିଲ ନାହିଁ? ଏଠାରେ ତୁମ ମନରେ କ'ଣ କହିବାର ଅଛି, ତାହା ଶୀଘ୍ର କୁହ, ହେ ମାଧବ।
12.53.25
यशसः श्रेयसश्चैव मूल मां विद्धि कौरव ।
मत्तः सर्वेऽभिनिर्वृत्ता भावाः सदसदात्मकाः ॥ १२.५३.२५ ॥
ହେ କୌରବ, ଯଶ ଓ ଶ୍ରେୟର ମୂଳ ମୋତେ ହିଁ ଜାଣ। ମୋଠାରୁ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ସ୍ୱରୂପର ସମସ୍ତ ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
12.53.26
शीतांशुश्चन्द्र इत्युक्ते लोके को विस्मयिष्यति ।
तथैव यशसा पूर्णे मयि को विस्मयिष्यति ॥ १२.५३.२६ ॥
ଜଗତରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୀତାଂଶୁ, ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ କିଏ ବିସ୍ମିତ ହେବ? ସେହିପରି ଯଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋ ବିଷୟରେ କିଏ ବିସ୍ମିତ ହେବ?
12.53.27
आधेयं तु मया भूयो यशस्तव महाद्युते ।
ततो मे विपुला बुद्धिस्त्वयि भीष्म समाहिता ॥ १२.५३.२७ ॥
ହେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ମୋତେ ପୁଣି ତୁମ ଯଶ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ହେବ। ତେଣୁ ହେ ଭୀଷ୍ମ, ମୋ ବିପୁଳ ବୁଦ୍ଧି ତୁମ୍ଭଠାରେ ହିଁ ସମାହିତ।
12.53.28
यावद्धि पृथिवीपाल पृथ्वीयं स्थास्यति ध्रुवा ।
तावत्तवाक्षया कीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति ॥ १२.५३.२८ ॥
ହେ ପୃଥ୍ୱୀପାଳ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏ ପୃଥିବୀ ସ୍ଥିର ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ଅକ୍ଷୟ କୀର୍ତ୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରିବ।
12.53.29
यच्च त्वं वक्ष्यसे भीष्म पाण्डवायानुपृच्छते ।
वेदप्रवाद इव ते स्थास्यते वसुधातले ॥ १२.५३.२९ ॥
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ପାଣ୍ଡବ ପଚାରିଲେ ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ତାହା ବେଦବାକ୍ୟ ପରି ତୁମ ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ଥିର ରହିବ।
12.53.30
यश्चैतेन प्रमाणेन योक्ष्यत्यात्मानमात्मना ।
स फलं सर्वपुण्यानां प्रेत्य चानुभविष्यति ॥ १२.५३.३० ॥
ଯିଏ ଏହି ପ୍ରମାଣ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ସହିତ ଯୋଗ କରିବ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରିବ।
12.53.31
एतस्मात्कारणाद्भीष्म मतिर्दिव्या मया हि ते ।
दत्ता यशो विप्रथयेत्कथं भूयस्तवेति ह ॥ १२.५३.३१ ॥
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଛି; ତୁମର ଯଶ ପୁଣି କିପରି ବ୍ୟାପିବ?
12.53.32
यावद्धि प्रथते लोके पुरुषस्य यशो भुवि ।
तावत्तस्याक्षया कीर्तिर्भवतीति विनिश्चिता ॥ १२.५३.३२ ॥
ଜଗତରେ ମନୁଷ୍ୟର ଯଶ ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ସମୟ ବ୍ୟାପେ, ସେତେ ସମୟ ତାଙ୍କର ଅକ୍ଷୟ କୀର୍ତ୍ତି ରହେ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
12.53.33
राजानो हतशिष्टास्त्वां राजन्नभित आसते ।
धर्माननुयुयुक्षन्तस्तेभ्यः प्रब्रूहि भारत ॥ १२.५३.३३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ହତ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚିଥିବା ରାଜାମାନେ ତୁମ ଚାରିପାଖରେ ବସିଛନ୍ତି; ଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ। ହେ ଭରତ, ସେମାନଙ୍କୁ କୁହ।
12.53.34
भवान्हि वयसा वृद्धः श्रुताचारसमन्वितः ।
कुशलो राजधर्माणां सर्वेषामपराश्च ये ॥ १२.५३.३४ ॥
ତୁମେ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ; ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଆଚାରରେ ସମ୍ପନ୍ନ; ରାଜଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ନିପୁଣ।
12.53.35
जन्मप्रभृति ते किंचिद्वॄजिनं न ददर्श ह ।
ज्ञातारं सर्वधर्माणां त्वां विदुः सर्वपार्थिवाः ॥ १२.५३.३५ ॥
ଜନ୍ମଠାରୁ ତୁମଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଇ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା ରୂପେ ସମସ୍ତ ରାଜା ତୁମକୁ ଜାଣନ୍ତି।
12.53.36
तेभ्यः पितेव पुत्रेभ्यो राजन्ब्रूहि परं नयम् ।
ऋषयश्चैव देवाश्च त्वया नित्यमुपासिताः ॥ १२.५३.३६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ପିତା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯେପରି କହନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନଙ୍କୁ କୁହ; ଉତ୍ତମ ନୀତି କୁହ; ତୁମେ ସଦା ଋଷି ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଛ।
12.53.37
तस्माद्वक्तव्यमेवेदं त्वयाऽवश्यमशेषतः ।
धर्मं शुश्रूषमाणेभ्यः पृष्टेन न सता पुनः ॥ १२.५३.३७ ॥
ତେଣୁ ଏହା ତୁମ୍ଭେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନିଶ୍ଚୟ କହିବା ଉଚିତ୍। ଧର୍ମ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଯେଉଁମାନେ ପଚାରନ୍ତି, ସଜ୍ଜନ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରାଇବେ ନାହିଁ।
12.53.38
वक्तव्यं विदुषा चेति धर्ममाहुर्मनीषिणः ।
अप्रतिब्रुवतः कष्टो दोषो हि भविता प्रभो ॥ १२.५३.३८ ॥
ବିଦ୍ୱାନ୍ କହିବା ଉଚିତ୍ ବୋଲି ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୋ, ଉତ୍ତର ନ ଦେଉଥିବା ଲୋକର କଠିନ ଦୋଷ ହୁଏ।
12.53.39
तस्मात्पुत्रैश्च पौत्रेश्च धर्मान्पृष्टान्सनातनान् ।
विद्वञ्जिज्ञासमानेभ्यः प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.५३.३९ ॥
ତେଣୁ, ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ପଚାରିଥିବା ସନାତନ ଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଅ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।