మహాభారతం · అధ్యాయం 12.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.53.1
धर्मात्मनि महावीर्ये सत्यसन्धे जितात्मनि ।
देवव्रते महाभागे शरतल्पगतेऽच्युते ॥ १२.५३.१ ॥
ధర్మాత్ముడు, మహావీర్యుడు, సత్యసంధుడు, జితాత్ముడు, దేవవ్రతుడు, మహాభాగ్యుడు—బాణశయ్యపై పడి ఉన్న ఆ అచ్యుతుని గురించి.
12.53.2
शयाने वीरशयने भीष्मे शन्तनुनन्दने ।
गाङ्गेये पुरुषव्याघ्रे पाण्डवैः पर्युपासिते ॥ १२.५३.२ ॥
వీరశయ్యపై పడి ఉన్న శంతనుని కుమారుడు, గంగాపుత్రుడు, పురుషవ్యాఘ్రుడైన భీష్ముని వద్ద, పాండవులు సేవ చేస్తుండగా.
12.53.3
काः कथाः समवर्तन्त तस्मिन्वीरसमागमे ।
हतेषु सर्वसैन्येषु तन्मे शंस महामुने ॥ १२.५३.३ ॥
సైన్యాలన్నీ హతమైన తర్వాత ఆ వీరుల సమాగమంలో ఏ కథలు జరిగాయి? మహాముని, ఆ సంగతి నాకు చెప్పండి.
12.53.4
शरतल्पगते भीष्मे कौरवाणां पितामहे ।
आजग्मुर्ऋषयः सिद्धा नारदप्रमुखा नृप ॥ १२.५३.४ ॥
రాజా, బాణశయ్యపై ఉన్న కౌరవుల పితామహుడు భీష్ముని వద్దకు నారదుడు ముఖ్యులైన ఋషులు, సిద్ధులు వచ్చారు.
12.53.5
हतशिष्टाश्च राजानो युधिष्ठिरपुरोगमाः ।
धृतराष्ट्रश्च कृष्णश्च भीमार्जुनयमास्तथा ॥ १२.५३.५ ॥
యుధిష్ఠిరుని ముందుంచుకున్న మిగిలిన రాజులు, ధృతరాష్ట్రుడు, కృష్ణుడు, అలాగే భీముడు, అర్జునుడు, యమళులు కూడా వచ్చారు.
12.53.6
तेऽभिगम्य महात्मानो भरतानां पितामहम् ।
अन्वशोचन्त गाङ्गेयमादित्यं पतितं यथा ॥ १२.५३.६ ॥
ఆ మహాత్ములు భరతవంశ పితామహుని వద్దకు చేరి, పడిపోయిన ఆదిత్యునికి అన్నట్లు గంగాపుత్రుని గురించి శోకించారు.
12.53.7
मुहूर्तमिव च ध्यात्वा नारदो देवदर्शनः ।
उवाच पाण्डवान्सर्वान्हतशिष्टांश्च पार्थिवान् ॥ १२.५३.७ ॥
ఒక క్షణం ధ్యానించి, దేవదర్శనుడైన నారదుడు పాండవులందరితో, మరణించక మిగిలిన రాజులతో మాట్లాడాడు.
12.53.8
प्राप्तकालं समाचक्षे भीष्मोऽयमनुयुज्यताम् ।
अस्तमेति हि गाङ्गेयो भानुमानिव भारत ॥ १२.५३.८ ॥
"సమయం వచ్చింది; ఇదిగో భీష్ముడు, ఆయననే ప్రశ్నించండి. ఓ భారతా, గంగాసుతుడు సూర్యుడు అస్తమించినట్లు అస్తమించబోతున్నాడు."
12.53.9
अयं प्राणानुत्सिसृक्षुस्तं सर्वेऽभ्यनुपृच्छत ।
कृत्स्नान्हि विविधान्धर्मांश्चातुर्वर्ण्यस्य वेत्त्ययम् ॥ १२.५३.९ ॥
ఈయన ప్రాణాలు విడవబోతున్నాడు; మీరంతా ఈయనను అడగండి. చాతుర్వర్ణ్యపు సమగ్రమైన, వివిధ ధర్మాలను ఈయన ఎరుగును.
12.53.10
एष वृद्धः पराँल्लोकान्संप्राप्नोति तनुं त्यजन् ।
तं शीघ्रमनुयुञ्जीध्वं संशयान्मनसि स्थितान् ॥ १२.५३.१० ॥
ఈ వృద్ధుడు శరీరం విడిచి ఉత్తమ లోకాలను పొందబోతున్నాడు; మీ మనసులో ఉన్న సందేహాలను త్వరగా ఈయనను అడగండి.
12.53.11
एवमुक्ते नारदेन भीष्ममीयुर्नराधिपाः ।
प्रष्टुं चाशक्रुवन्तस्ते वीक्षांचक्रुः परस्परम् ॥ १२.५३.११ ॥
నారదుడు ఇలా చెప్పగా రాజులు భీష్ముని దగ్గరకు వెళ్ళారు; కానీ అడగలేక ఒకరినొకరు చూసుకున్నారు.
12.53.12
अथोवाच हृषीकेशं पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नान्यस्त्वद्देवकीपुत्र शक्तः प्रष्टुं पितामहम् ॥ १२.५३.१२ ॥
అప్పుడు పాండుపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుడు హృషీకేశునితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ దేవకీపుత్రా, నీ తప్ప మరెవరూ పితామహుణ్ణి ప్రశ్నించగల సమర్థులు కారు."
12.53.13
प्रव्याहर यदुश्रेष्ठ त्वमग्रे मधुसूदन ।
त्वं हि नस्तात सर्वेषां सर्वधर्मविदुत्तमः ॥ १२.५३.१३ ॥
యదుశ్రేష్ఠా, మధుసూదనా, ముందుగా నీవే మాట్లాడు. ప్రియమైనవాడా, అందరిలో సర్వధర్మాలను తెలిసినవారిలో నీవే ఉత్తముడవు.
12.53.14
एवमुक्तः पाण्डवेन भगवान्केशवस्तदा ।
अभिगम्य दुराधर्षं प्रव्याहारयदच्युतः ॥ १२.५३.१४ ॥
పాండవుడు ఇలా చెప్పగా, భగవానుడైన కేశవుడు, అచ్యుతుడు, ఆ దుర్ధర్షుని దగ్గరకు వెళ్ళి మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు.
12.53.15
कच्चित्सुखेन रजनी व्युष्टा ते राजसत्तम ।
विस्पष्टलक्षणा बुद्धिः कच्चिच्चोपस्थिता तव ॥ १२.५३.१५ ॥
రాజశ్రేష్ఠా, నీ రాత్రి సుఖంగా గడిచిందా? నీ బుద్ధి స్పష్టమైన లక్షణాలతో నీ వద్ద ఉందా?
12.53.16
कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रतिभान्ति च तेऽनघ ।
न ग्लायते च हृदयं न च ते व्याकुलं मनः ॥ १२.५३.१६ ॥
నిష్కల్మషుడా, నీకు సమస్త జ్ఞానాలు ప్రకాశిస్తున్నాయా? నీ హృదయం అలసిపోలేదా, నీ మనసు కలతపడలేదా?
12.53.17
दाहो मोहः श्रमश्चैव क्लमो ग्लानिस्तथा रुजा ।
तव प्रसादाद्वार्ष्णेय सद्यो व्यपगतानि मे ॥ १२.५३.१७ ॥
వార్ష్ణేయా, నీ అనుగ్రహం వల్ల నా దహనం, మోహం, శ్రమ, అలసట, గ్లాని, బాధ వెంటనే తొలగిపోయాయి.
12.53.18
यच्च भूतं भविष्यच्च भवच्च परमद्युते ।
तत्सर्वमनुपश्यामि पाणौ फलमिवाहितम् ॥ १२.५३.१८ ॥
పరమతేజస్వీ, గతించినది, రాబోయేది, ప్రస్తుతం ఉన్నది అంతా చేతిలో ఉంచిన ఫలంలా నేను చూస్తున్నాను.
12.53.19
वेदोक्ताश्चैव ये धर्मा वेदान्ताधिगताश्च ये ।
तान्सर्वान्संप्रपश्यामि वरदानात्तवाच्युत ॥ १२.५३.१९ ॥
వేదాలలో చెప్పబడిన ధర్మాలను, వేదాంతం ద్వారా తెలిసిన ధర్మాలను—వాటన్నింటినీ నేను స్పష్టంగా చూస్తున్నాను, అచ్యుతా, నీ వరప్రసాదం వల్ల.
12.53.20
शिष्टैश्च धर्मो यः प्रोक्तः स च मे हृदि वर्तते ।
देशजातिकुलानां च धर्मज्ञोऽस्मि जनार्दन ॥ १२.५३.२० ॥
శిష్టులు చెప్పిన ధర్మమూ నా హృదయంలో ఉంది; దేశ, జాతి, కులాల ధర్మాలను కూడా నేను తెలిసినవాడను, జనార్దనా.
12.53.21
चतुर्ष्वाश्रमधर्मेषु योऽर्थः स च हृदि स्थितः ।
राजधर्मांश्च सकलानवगच्छामि केशव ॥ १२.५३.२१ ॥
నాలుగు ఆశ్రమ ధర్మాలలో ఉన్న సారమూ నా హృదయంలో స్థిరంగా ఉంది; రాజధర్మాలన్నింటినీ నేను తెలుసుకుంటున్నాను, కేశవా.
12.53.22
यच्च यत्र च वक्तव्यं तद्वक्ष्यामि जनार्दन ।
तव प्रसादाद्धि शुभा मनो मे बुद्धिराविशत् ॥ १२.५३.२२ ॥
ఏది చెప్పాలో, ఎక్కడ చెప్పాలో, అది నేను చెబుతాను, జనార్దనా; నీ అనుగ్రహం వల్లనే నా మనస్సులో శుభబుద్ధి ప్రవేశించింది.
12.53.23
युवेवास्मि समावृत्तस्त्वदनुध्यानबृंहितः ।
वक्तुं श्रेयः समर्थोऽस्मि त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ॥ १२.५३.२३ ॥
నిన్ను ధ్యానించడంతో బలం పొంది నేను మళ్లీ యువకుడిలా అయ్యాను; జనార్దనా, నీ అనుగ్రహంతోనే శ్రేయస్సును చెప్పే సామర్థ్యం నాకు ఉంది.
12.53.24
स्वयं किमर्थं तु भवाञ्श्रेयो न प्राह पाण्डवम् ।
किं ते विवक्षितं चात्र तदाशु वद माधव ॥ १२.५३.२४ ॥
నీవే ఎందుకు పాండవునికి శ్రేయస్సును చెప్పలేదు? ఇక్కడ నీ మనసులో ఏమి చెప్పాలనుకున్నావో, వెంటనే చెప్పు, మాధవా.
12.53.25
यशसः श्रेयसश्चैव मूल मां विद्धि कौरव ।
मत्तः सर्वेऽभिनिर्वृत्ता भावाः सदसदात्मकाः ॥ १२.५३.२५ ॥
ఓ కౌరవా, యశస్సుకు, శ్రేయస్సుకు మూలం నేనే అని తెలుసుకో. నా నుండే సత్తు, అసత్తు స్వరూపాలైన సమస్త భావాలు ఉద్భవించాయి.
12.53.26
शीतांशुश्चन्द्र इत्युक्ते लोके को विस्मयिष्यति ।
तथैव यशसा पूर्णे मयि को विस्मयिष्यति ॥ १२.५३.२६ ॥
లోకంలో చంద్రుడిని శీతాంశువు, చంద్రుడు అని పిలిచినప్పుడు ఎవరు ఆశ్చర్యపడతారు? అదే విధంగా యశస్సుతో నిండిన నన్ను చూసి ఎవరు ఆశ్చర్యపడతారు?
12.53.27
आधेयं तु मया भूयो यशस्तव महाद्युते ।
ततो मे विपुला बुद्धिस्त्वयि भीष्म समाहिता ॥ १२.५३.२७ ॥
మహాతేజస్వీ, నేను మరల నీ యశస్సును స్థాపించాలి. అందుచేత భీష్మా, నా విశాలమైన బుద్ధి నీయందే స్థిరంగా ఉంది.
12.53.28
यावद्धि पृथिवीपाल पृथ्वीयं स्थास्यति ध्रुवा ।
तावत्तवाक्षया कीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति ॥ १२.५३.२८ ॥
పృథ్వీపాలా, ఈ భూమి స్థిరంగా నిలిచి ఉన్నంత కాలం, నీ అక్షయమైన కీర్తి లోకాలలో సంచరిస్తూనే ఉంటుంది.
12.53.29
यच्च त्वं वक्ष्यसे भीष्म पाण्डवायानुपृच्छते ।
वेदप्रवाद इव ते स्थास्यते वसुधातले ॥ १२.५३.२९ ॥
భీష్మా, పాండవుడు అడిగినప్పుడు నీవు చెప్పబోయేది వేదవాక్యంలా భూతలంపై నీ పేరుతో స్థిరంగా నిలిచిపోతుంది.
12.53.30
यश्चैतेन प्रमाणेन योक्ष्यत्यात्मानमात्मना ।
स फलं सर्वपुण्यानां प्रेत्य चानुभविष्यति ॥ १२.५३.३० ॥
ఈ ప్రమాణంతో తనను తానే తన ఆత్మతో యోజించుకునేవాడు, మరణానంతరం సమస్త పుణ్యాల ఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు.
12.53.31
एतस्मात्कारणाद्भीष्म मतिर्दिव्या मया हि ते ।
दत्ता यशो विप्रथयेत्कथं भूयस्तवेति ह ॥ १२.५३.३१ ॥
ఈ కారణంగా, భీష్మా, నేను నీకు ఈ దివ్య బుద్ధిని ఇచ్చాను; నీ కీర్తి మళ్లీ ఎలా వ్యాపించగలదు?
12.53.32
यावद्धि प्रथते लोके पुरुषस्य यशो भुवि ।
तावत्तस्याक्षया कीर्तिर्भवतीति विनिश्चिता ॥ १२.५३.३२ ॥
లోకంలో ఒక మనిషి యశస్సు భూమిపై వ్యాపించినంత కాలం, అతని అక్షయ కీర్తి నిలిచి ఉంటుందని నిశ్చయం.
12.53.33
राजानो हतशिष्टास्त्वां राजन्नभित आसते ।
धर्माननुयुयुक्षन्तस्तेभ्यः प्रब्रूहि भारत ॥ १२.५३.३३ ॥
రాజా, చంపబడకుండా మిగిలిన రాజులు నీ చుట్టూ కూర్చుని ఉన్నారు; ధర్మాలను తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నారు. భరతవంశీయుడా, వారికి వివరించు.
12.53.34
भवान्हि वयसा वृद्धः श्रुताचारसमन्वितः ।
कुशलो राजधर्माणां सर्वेषामपराश्च ये ॥ १२.५३.३४ ॥
నీవు వయసులో పెద్దవాడివి; శాస్త్రజ్ఞానం, ఆచారాలతో కూడినవాడివి; రాజధర్మాలలో నిపుణుడివి; మిగతా అందరికంటే ఎక్కువ నైపుణ్యం కలవాడివి.
12.53.35
जन्मप्रभृति ते किंचिद्वॄजिनं न ददर्श ह ।
ज्ञातारं सर्वधर्माणां त्वां विदुः सर्वपार्थिवाः ॥ १२.५३.३५ ॥
జన్మించినప్పటి నుండి నీలో ఏ తప్పూ కనిపించలేదు; సమస్త ధర్మాలను తెలిసినవాడిగా రాజులందరూ నిన్ను తెలుసుకున్నారు.
12.53.36
तेभ्यः पितेव पुत्रेभ्यो राजन्ब्रूहि परं नयम् ।
ऋषयश्चैव देवाश्च त्वया नित्यमुपासिताः ॥ १२.५३.३६ ॥
రాజా, తండ్రి కుమారులకు చెప్పినట్లుగా వారికి చెప్పు; ఉత్తమమైన నీతిని ఉపదేశించు; నీవు ఎల్లప్పుడూ ఋషులను, దేవతలను ఉపాసించావు.
12.53.37
तस्माद्वक्तव्यमेवेदं त्वयाऽवश्यमशेषतः ।
धर्मं शुश्रूषमाणेभ्यः पृष्टेन न सता पुनः ॥ १२.५३.३७ ॥
కాబట్టి దీనిని నువ్వు పూర్తిగా తప్పక చెప్పాలి. ధర్మాన్ని వినాలని కోరి అడిగిన వారికి సజ్జనుడు మళ్లీ తిరస్కరించకూడదు.
12.53.38
वक्तव्यं विदुषा चेति धर्ममाहुर्मनीषिणः ।
अप्रतिब्रुवतः कष्टो दोषो हि भविता प्रभो ॥ १२.५३.३८ ॥
విద్వాంసుడు చెప్పాలి అని ధర్మం గురించి జ్ఞానులు అంటారు. ఓ ప్రభూ, సమాధానం చెప్పనివానికి కఠినమైన దోషం కలుగుతుంది.
12.53.39
तस्मात्पुत्रैश्च पौत्रेश्च धर्मान्पृष्टान्सनातनान् ।
विद्वञ्जिज्ञासमानेभ्यः प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ १२.५३.३९ ॥
కాబట్టి, ఓ విద్వాంసుడా, కుమారులు, మనవళ్లు అడిగిన సనాతన ధర్మాలను తెలుసుకోవాలనుకునే వారికి వివరించు, ఓ భరతశ్రేష్ఠా.